Sámr setti bú á Aðalbóli eptir Hrafnkel, ok síðan efnir hann veizlu virðuliga ok býðr til ǫllum þeim, sem verit hǫfðu þingmenn hans. Sámr býzk til at vera yfirmaðr þeira í stað Hrafnkels, Menn játuðusk undir þat ok hugðu þó enn misjafnt til.
Þjóstarssynir réðu honum þat, at hann skyldi vera blíðr ok góðr fjárins ok gagnsamr sínum mǫnnum, styrktarmaðr hvers, sem hans þurfu við. ' Þá eru þeir eigi menn, ef þeir fylgja þér eigi vel, hvers sem þú þarft við. En því ráðum vit þér þetta, at vit vildim, at þér tœkisk allt vel, því at þú virðisk okkr vaskr maðr. Gættu nú vel til, ok vertu varr um þik, af því at vant er við vándum at sjá.
Þjóstarssynir létu senda eptir Freyfaxa ok liði hans ok kváðusk vilja sjá gripi þessa, er svá gengu miklar sǫgur af. Þá váru hrossin heim leídd. Þeir brœðr líta á hrossin.
Þorgeirr mælti: ' Þessi hross lítask mér þǫrf búinu. Er þat mitt ráð, at þau vinni slíkt, er þau megu, til gagnsmuna, þangat til er þau megu eigi lifa fyrir aldrs sǫkum. En hestr þessi sýnisk mér eigi betri en aðrir hestar, heldr því verri, at margt illt hefir af honum hlotizk. Vil ek eigi, at fleiri víg hljótisk af honum en áðr hafa af honum orðit. Mun þat nú makligt, at sá taki við honum, er hann á.
Þeir leiða nú hestinn ofan eptir vellinum. Einn hamarr stendr niðr við ána, en fyrir framan hylr djúpr. Þar leiða þeir nú hestinn fram á hamarinn. Þjóstarssynir drógu fat eitt á hǫfuð hestinum, taka síðan hávar stengr ok hrinda hestinum af fram, binda stein við hálsinn ok týndu honum svá. Heitir þar síðan Freyfaxahamarr. Þar ofan frá standa goðahús þau, er Hrafnkell hafði átt. Þorkell vildi koma þar. Lét hann fletta goðin ǫll. Eptir þat lætr hann leggja eld í goðahúsit ok brenna allt saman.
Síðan búask boðsmenn í brottu. Velr Sámr þeim ágæta gripi báðum brœðrum, ok mæla til fullkominnar vináttu með sér ok skiljask allgóðir vinir. Ríða nú rétta leið vestr í fjǫrðu ok koma heim í Þorskafjǫrð með virðingu. En Sámr setti Þorbjǫrn niðr at Leikskálum. Skyldi hann þar búa. En kona Sáms fór til bús með honum á Aðalból ok býr Sámr þar um hríð.
Þess er getit, at skip kom af hafi í Reyðarfjǫrð, ok var stýrimaðr Eyvindr Bjarnason. Hann hafði útan verit sjau vetr.
Eyvindr hafði míkit við gengizk um menntir ok var orðinn inn vaskasti maðr. Eru honum sǫgð brátt þau tíðendi, er gǫrzk hǫfðu, ok lét hann sér um þat fátt finnask. Hann var fáskiptinn maðr.
Ok þegar Sámr spyrr þetta, þá ríðr hann til skips. Verðr nú mikill fagnafundr með þeim brœðrum. Sámr býðr honum vestr þangat. En Eyvindr tekr því vel ok biðr Sám ríða heim fyrir, en senda hesta á móti varningi hans. Hann setr upp skip sitt ok býr um. Sámr gerir svá, ferr heim ok lætr reka hesta á móti Eyvindi. Ok er hann hefir búit um varnað sinn, býr hann ferð sína til Hrafnkelsdals, ferr upp eptir Reyðarfirði.
Þeir váru fimm saman. Inn sétti var skósveinn Eyvindar. Sá var íslenzkr at kyni, skyldr honum. Þenna svein hafði Eyvindr tekit af válaði ok flutt útan með sér ok haldit sem sjálfan sik.
Þetta bragð Eyvindar var uppi haft, ok var þat alþýðu rómr, at færi væri hans líkar.
Þeir ríða upp Þórisdalsheiði ok ráku fyrir sér sextán klyfjaða hesta. Váru þar húskarlar Sáms tveir, en þrír farmenn. Váru þeir ok allir í litklæðum ok riðu við fagra skjǫldu. Þeír riðu um þveran Skriðudal œk yfir háls yfir til Fljótsdals, þar sem heita Bulungarvellir, ok ofan á Gilsáreyri. Hon gengr austr at fljótinu milli Hallormsstaða ok Hrafnkelsstaða. Ríða þeir upp með Lagarfljóti fyrir neðan vǫll á Hrafnkelsstǫðum ok svá fyrir vatnsbotninn ok yfir Jǫkulsá at Skálavaði. Þá var jafnnær rismálum ok dagmálum.
Kona ein var við vatnit ok þó lérept sín. Hon sér ferð manna. Griðkona sjá sópar saman léreptunum ok hleypr heim. Hon kastar þeim niðr úti hjá viðarkesti, en hleypr inn.
Hrafnkell var þá eigi upp staðinn, ok nǫkkurir vilðarmenn lágu í skálanum, en verkmenn váru til iðnar farnir. Þetta var um heyjaannir.
Konan tók til orða, er hon kom inn: ' Satt er flest þat, er fornkveðit er, at svá ergisk hverr sem eldisk. Verðr sú lítil virðing, sem snimma leggsk á, ef maðr lætr síðan sjálfr af með ósóma ok hefir eigi traust til at reka þess réttar nǫkkurt sinni, ok eru slík mikil undr um þann mann, sem hraustr hefir verit.
Nú er annan veg þeira lífi, er upp vaxa með fǫður sínum, ok þykkja yðr einskis háttar hjá yðr, en þá er þeir eru frumvaxta, fara land af landi ok þykkja þar mestháttar, sem þá koma þeir, koma við þat út ok þykkjask þá hǫfðingjum meiri. Eyvindr Bjarnason reið hér yfir á á Skálavaði með svá fagran skjǫld, at ljómaði af. Er hann svá menntr, at hefnd væri í honum.
Lætr griðkonan ganga af kappi.
Hrafnkell ríss upp ok svarar henni, ' Kann vera, at þú hjalir helzti margt satt - - eigi fyrir því, at þér gangi gott til. Er nú vel, at þér aukisk erfiði. Far þú hart suðr á Víðivǫllu eptir Hallsteinssonum, Sighvati ok Snorra. Bið þá skjótt til mín koma með þá menn, sem þar eru vápnfœrir.
Aðra griðkonu sendir hann út á Hrólfsstaði eptir þeim Hrólfssonum, Þórði ok Halla, ok þeim, sem þar váru vápnfœrir. Þessir hvárirtveggju váru gildir menn ok allvel menntir.
Hrafnkell sendi ok eptir húskǫrlum sínum. Þeir urðu alls átján saman. Þeir vápnuðust harðfengiliga, ríða þar yfir á, sem hinir fyrri.
Þá váru þeir Eyvindr komnir upp á heiðina. Þar heita Bersagǫtur. Þar er svarðlaus mýrr, ok er sem ríði í efju eina fram, ok tók jafnan í kné eða í miðjan legg, stundum í kvið, þáer undir svá hart sem hǫlkn. Þá er hraun stórt fyrir vestan, oker þeir koma á hraunit, þá lítr sveinninn aptr ok mælti til Eyvindar: ' Menn ríða þar eptir oss ', segir hann, ' eigi færi en átján. Er þar mikill maðr á baki í blám klæðum, ok sýnisk mér líkt Hrafnkeli goða. Þó hefi ek nú lengi eigi sét hann.
Eyvindr svarar: ' Hvat mun oss skipta? Veit ek mér einskis ótta vánir af reið Hrafnkels. Ek hefi honum eigi í mótí gǫrt.
Mun hann eiga ørendi vestr til dals at hitta vini sína.
Sveinninn svarar: ' Þat býðr mér í hug, at hann muni þik hitta vilja.
' Ekki veit ek ', segír Eyvindr, ' til hafa orðit með þeim Sámi, bróður mínum, síðan þeir sættusk.
Sveinninn svarar: ' Þat vilda ek, at þú riðir undan vestr til dals. Muntu þá geymðr. Ek kann skapi Hrafnkels, at hann mun ekki gera oss, ef hann náir þér eigi. Er þá alls gætt, ef þín er, en þá er eigi dýr í festi, ok er vel, hvat sem af oss verðr.
Eyvindr sagðisk eigi mundu brátt undan ríða, - - ' því at ek veit eigi, hverir þessir eru. Mundi þat mǫrgum manni hlœgiligt þykkja, ef ek renn at ǫllu óreyndu.
Þeir ríða nú vestr af hrauninu. Þá er fyrir þeim ǫnnur mýrr, er heitir Oxamýrr. Hon er grǫsug mjǫk. Þar eru bleytur, svá at náliga er ófœrt yfir. Af því lagði Hallfreðr karl inar efri gǫtur, þó at þær væri lengri.
Eyvindr ríðr vestr á mýrina. Lá þá drjúgum í fyrir þeim.
Dvalðisk þá mjǫk fyrir þeim. Hina bar skjótt eptir, er lausir riðu. Ríða þeir Hrafnkell nú leið sína á mýrina. Þeir Eyvindr eru þá komnir af mýrinni. Sjá þeir þá Hrafnkel ok sonu hans báða. Þeir báðu Eyvind þá undan at ríða. ' Eru nú af allar torfœrur. Muntu ná til Aðalbóls, meðan mýrrin er á millum.
Eyvindr svarar: ' Eigi mun ek flýja undan þeim mǫnnum, er ek hefi ekki til miska gǫrt.
Þeir ríða þá upp á hálsinn. Þar standa fjǫll lítil á hálsinum.
Útan í fjallinu er meltorfa ein, blásin mjǫk. Bakkar hávir váru umhverfis. Eyvindr ríðr at torfunni. Þar stígr hann af baki ok bíðr þeira.
Eyvindr segir: ' Nú munum vér skjótt vita þeira ørendi.
Eptir þat gengu þeir upp á torfuna ok brjóta þar upp grjót nǫkkurt.
Hrafnkell snýr þá af gǫtunni ok suðr at torfunni. Hann hafði engi orð við Eyvind ok veitti þegar atgǫngu. Eyvindr varðisk vel ok drengiliga. Skósveinn Eyvindar þóttisk ekki krǫptugr til orrostu ok tók hest sinn ok ríðr vestr yfir háls til Aðalbóls ok segir Sámi, hvat leika er.
Sámr brá skjótt við ok sendi eptir mǫnnum. Urðu þeir saman tuttugu. Var þetta lið vel búit. Ríðr Sámr austr á heiðina ok at þar, er vættfangit hafði verit.
Þá er umskipti á orðit með þeim. Reið Hrafnkell þá austr frá verkunum.
Eyvindr var þá fallinn ok allir hans menn.
Sámr gerði þat fyrst, at hann leitaði lífs með bróður sínum, Var þat trúliga gǫrt: þeir váru allir líflátnir, fimm saman. Þar váru ok fallnir af Hrafnkeli tólf menn, en sex riðu brott.
Sámr átti þar litla dvǫl, bað menn ríða þegar eptir. Ríða þeir nú eptir þeim ok hafa þó mœdda hesta.
Þá mælti Sámr: ' Ná megum vér þeim, því at þeir hafa mœdda hesta, en vér hǫfum alla hraða, ok mun nálægt verða, hvárt vér nám þeim eða eigi, áðr en þeir komask af heiðinni. '
Þá var Hrafnkell kominn austr yfir Oxamýri.
Ríða nú hvárirtveggju allt til þess, at Sámr kemr á heiðarbrúnina. Sá hann þá, at Hrafnkell var kominn lengra ofan í brekkurnar. Sér Sámr, at hann mun undan taka ofan í heraðit.
Hann mælti þá: ' Hér munum vér aptr snúa, því at Hrafnkeli mun gott til manna verða.
Snýr Sámr þá aptr við svá búit, kemr þar til, er Eyvindr lá, tekr til ok verpr haug eptir hann ok félaga hans. Er þar ok kǫlluð Eyvindartorfa ok Eyvindarfjǫll ok Eyvindardalr. Sámr ferr þá með allan varnaðinn heim á Aðalból. Ok er hann kemr heim, sendir Sámr eptir þingmǫnnum sínum, at þeir skyldi koma þar um morguninn fyrir dagmál. Ætlar hann þá austr yfir heiði. ' Verðr ferð vár slík, sem má.
Um kveldit ferr Sámr í hvílu, ok var þar drjúgt komit manna.
Hrafnkell reið heim ok sagði tíðendi þessi. Hann etr mat, ok eptir þat safnar hann mǫnnum at sér, svá at hann fær sjau tigu manna, ok ríðr við þetta vestr yfir heiði ok kemr á óvart til Aðalbóls, tekr Sám í rekkju ok leiðir hann út.
Hrafnkell mælti þá: ' Nú er svá komit kosti þínum, Sámr, at þér mundi ólíkligt þykkja fyrir stundu, at ek á nú vald á lífi þínu. Skal ek nú eigi vera þér verri drengr en þú vart mér.
Mun ek bjóða þér tvá kosti: at vera drepinn - hinn er annarr, at ek skal einn skera ok skapa okkar í milli.
Sámr kvazk heldr kjósa at lifa, en kvazk þó hyggja, at hvárrtveggi mundi harðr.
Hrafnkell kvað hann þat ætla mega, - - ' því at vér eigum þér þat at launa, ok skylda ek hálfu betr við þik gera, ef þess væri vert. Þú skalt fara brott af Aðalbóli ofan til Leikskála, ok sezk þar í bú þitt. Skaltu hafa með þér auðœfi þau, sem Eyvindr hafði átt. Þú skalt ekki heðan fleira hafa í fémunum útan þat, er þú hefir hingat haft. Þat skaltu allt í brottu hafa. Ek vil taka við goðorði mínu, svá ok við búi ok staðfestu. Sé ek, at mikill ávǫxtr hefir á orðit á gózi mínu, ok skaltu ekki þess njóta.
Fyrir Eyvind, bróður þinn, skulu engar bœtr koma, fyrir því at þú mæltir herfiliga eptir inn fyrra frænda þinn, ok hafi þér œrnar bœtr þó eptir Einar, frænda yðvarn, þar er þú hefir haft ríki ok fé sex vetr. En eigi þykki mér meira vert dráp Eyvindar ok manna hans en meizl við mik ok minna manna. Þú gerðir mik sveitarrækan, en ek læt mér líka, at þú sitir á Leikskálum, ok mun þat duga, ef þú ofsar þér eigi til vansa. Minn undirmaðr skaltu vera, meðan vit lifum báðir. Máttu ok til þess ætla, atþú munt því verr fara, sem vit eigumsk fleira illt við.
Sámr ferr nú brott með lið sitt ofan til Leikskála ok sezk þar í bú sitt.
Nú skipár Hrafnkell á Aðalbóli búi sínum mǫnnum. Þóri, son sinn, setr hann á Hrafnkelsstaði. Hefir nú goðorð yfir ǫllum sveitum. Ásbjǫrn var með fǫður sínum, því at hann var yngri.
Sámr sat á Leikskálum þenna vetr. Hann var hljóðr ok fáskiptinn. Fundu margir þat, at hann unði lítt við sinn hlut.
En um vetrinn, er daga lengði, fór Sámr við annan mann - - ok hafði þrjá hesta - - yfir brú ok þaðan yfir Mǫðrudalsheiði ok svá yfir Jǫkulsá uppi á fjalli, svá til Mývatns, þaðan yfir Fljótsheiði ok Ljósavatnsskarð ok létti eigi fyrr en hann kom vestr í Þorskafjǫrð. Er þar tekit vel við honum. Þá var Þorkell nýkominn út ór fǫr. Hann hafði verit útan fjóra vetr.
Sámr var þar viku ok hvíldi sik. Síðan segir hann þeim viðskipti þeira Hrafnkels ok beiðir þá brœðr ásjá ok liðsinnis enn sem fyrr.
Þorgeirr hafði meir svǫr fyrir þeim brœðrum í þat sinni, kvazk fjarri sitja, - - ' er langt á milli vár. Þóttumsk vér allvel í hendr þér búa, áðr vér gengum frá, svá at þér hefði hœgt verit at halda. Hefir þat farit eptir því, sem ek ætlaða, þá er þú gaft Hrafnkeli líf, at þess mundir þú mest iðrask. Fýstum vit þik, at þú skyldir Hrafnkel af lífi taka, en þú vildir ráða. Er þat nú auðsét, hverr vizkumunr ykkarr hefir orðit, er hann lét þik sitja í friði ok leitaði þar fyrst á, er hann gat þann af ráðit, er honum þótti þér vera meiri maðr. Megum vit ekki hafa at þessu gæfuleysi þitt. Er okkr ok ekki svá mikil fýst at deila við Hrafnkel, at vit nennim at leggja þar við virðing okkra optar.
En bjóða viljum vit þér hingat með skuldalið þitt allt undir okkarn áraburð, ef þér þykkir hér skapraunarminna en í nánd Hrafnkeli.
Sámr kvezk ekki því nenna, segisk vilja heim aptr ok bað þá skipta hestum við sik. Var þat þegar til reiðu. Þeir brœðr vildu gefa Sámi góðar gjafar, en hann vildi engar þiggja ok sagði þá vera litla í skapi.
Reið Sámr heim við svá búit ok bjó þar til elli. Fekk hann aldri uppreist móti Hrafnkeli, meðan hann lifði.
En Hrafnkell sat í búi sínu ok helt virðingu sinni. Hann varð sóttdauðr, ok er haugr hans í Hrafnkelsdal út frá Aðalbóli. Var lagit í haug hjá honum mikit fé, herklæði hans ǫll ok spjót hans it góða.
Synir hans tóku við mannaforráði. Þórir bjó á Hrafnkelsstǫðum, en Ásbjǫrn á Aðalbóli. Báðir áttu þeir goðorðit saman ok þóttu miklir menn fyrir sér.
Ok lýkr þar frá Hrafnkeli at segja.