Bókastaðir

Þat var á dǫgum Haralds konungs hins hárfagra, Hálfdanar sonar hins svarta, Guðrøðar sonar veiðikonungs, Hálfdanar sonar hins milda ok hins matarilla, Eysteins sonar frets, Óláfs sonar trételgju Svíakonungs, at sá maðr kom skipi sínu til Íslands, í Breiðdal, er Hallfreðr hét;Þat var á dögum Haralds konungs hins hárfagra, Hálfdanar sonar hins svarta, Guðröðar sonar veiðikonungs, Hálfdanar sonar hins milda ok hins matarilla, Eysteins sonar frets, Óláfs sonar trételgju Svíakonungs, at sá maðr kom skipi sínu til Íslands, í Breiðdal, er Hallfreðr hét; þat er fyrir neðan Fljótsdalsherað. Þar var á skipi kona hans ok sonr, er Hrafnkell hét; hann var þá fimtán vetra gamall, mannvænn ok gervilegr.

Hallfreðr setti bú saman. Um vetrinn andaðisk útlend ambátt, er Arnþrúðr hét;Um vetrinn andaðist útlend ambátt, er Arnþrúðr hét; ok því heitir þar síðan á Arnþrúðarstǫðum.ok því heitir þar síðan á Arnþrúðarstöðum.

Enn um várit fœrði Hallfreðr bú sitt norðr yfir heiði ok gerði bú þar sem heitir í Geitdal.Enn um várit færði Hallfreðr bú sitt norðr yfir heiði ok gerði bú þar sem heitir í Geitdal.

Ok eina nótt dreymdi hann, at maðr kom at honum ok mælti: "Þar liggr þú, Hallfreðr, ok heldr óvarlegr; fœr þú á braut bú þitt ok vestr fyrir Lagarfljót; þar er heill þín ǫll".fær þú á braut bú þitt ok vestr fyrir Lagarfljót; þar er heill þín öll".

Eftir þat vaknar hann, ok fœrir bú sitt út yfir Rangá í Tungu, þar sem síðan heitir á Hallfreðarstǫðum, ok bjó þar til elli.Eftir þat vaknar hann, ok færir bú sitt út yfir Rangá í Tungu, þar sem síðan heitir á Hallfreðarstöðum, ok bjó þar til elli. Enn honum varð þar eftir ein geit ok hafr, ok hinn sama dag sem Hallfreðr var á braut, hljóp skriða á bœinn, ok týndusk þar þessir gripir.Enn honum varð þar eftir ein geit ok hafr, ok hinn sama dag sem Hallfreðr var á braut, hljóp skriða á bæinn, ok týndust þar þessir gripir. Ok því heitir þat síðan í Geitdal.

Hrafnkell lagði þat í vanda sinn at ríða yfir á heiðar á sumarit.

Þá var Jǫkulsdalr albygðr upp at brúnni.Þá var Jökulsdalr albygðr upp at brúnni. Hrafnkell reið upp eftir Fljótsdalsheraði, ok sá, hvar eyðidalr gekk upp af Jǫkulsdal;Hrafnkell reið upp eftir Fljótdalsheraði, ok sá, hvar eyðidalr gekk upp af Jökulsdal; sá dalr sýndisk Hrafnkeli byggilegri enn aðrir dalir, þeir sem hann hafði áðr sét.sá dalr sýndist Hrafnkeli byggilegri enn aðrir dalir, þeir sem hann hafði áðr sét. Enn er Hrafnkell kom heim, beiddi hann fǫður sinn fjárskiftis, ok sagðisk hann bústað vilja reisa þar.Enn er Hrafnkell kom heim, beiddi hann föður sinn fjárskiftis, ok sagðist hann bústað vilja reisa þar. Þetta veitir faðir hans honum; ok hann gerir bœ í dal þeim, ok kallar á Aðalbóli.ok hann gerir bæ i dal þeim, ok kallar á Aðalbóli. Hrafnkell fekk Oddbjargar Skjaldúlfsdóttur ór Laxárdal; þau áttu tvá sonu: hét hinn ellri Þórir, enn hinn yngri Ásbjǫrn.þau áttu tvá sonu: hét hinn ellri Þórir, enn hinn yngri Ásbjörn.

Enn þá er Hrafnkell hafði land numit at Aðalbóli, þá efldi hann blót mikit.Enn þá er Hrafnkell hafði land numit að Aðalbóli, þá efldi hann blót mikit. Hrafnkell lét gera hof mikit. Hrafnkell elskaði ekki annat goð meir enn Frey, ok honum gaf hann alla hina beztu gripi sína hálfa við sik. Hrafnkell bygði allan dalinn, ok gaf mǫnnum lǫnd, enn vildi þó vera yfirmaðr þeirra, ok tók goðorð yfir þeim.Hrafnkell bygði allan dalinn, ok gaf mönnum lönd, enn vildi þó vera yfirmaðr þeirra, ok tók goðorð yfir þeim.

Við þetta var lengt nafn hans ok kallaðr freysgoði, ok var ójafnaðarmaðr mikill enn mentr vel. Hann þrøngdi undir sik Jǫkulsdalsmǫnnum til þingmanna.Hann þröngdi undir sik Jökulsdalsmönnum til þingmanna. Hrafnkell var linr ok blíðr við sína menn enn stríðr ok stirðlyndr við Jǫkulsdalsmenn, ok fengu menn af honum engan jafnað.Hrafnkell var linr ok blíðr við sína menn enn stríðr ok stirðlyndr við Jökulsdalsmenn, ok fengu menn af honum engan jafnað. Hrafnkell stóð mjǫk í einvígum, ok bœtti engan mann fé;Hrafnkell stóð mjök í einvígum, ok bætti engan mann fé; því at engi maðr fekk af honum neinar bœtr, hvat sem hann gerði.því at engi maðr fekk af honum neinar bætr, hvat sem hann gerði.

Fljótsdalsherað er yfirferðarilt, grýtt mjǫk ok blautt;Fljótsdalsherað er yfirferðarilt, grýtt mjök ok blautt; enn þó riðu þeir feðgar jafnan hvárir til annarra, því at gott var í frændsemi þeirra. Hallfreði þótti sú leið torsótt, ok leitaði sér leiðar fyrir ofan fell þau, er standa í Fljótsdalsheraði; fekk hann þar þurrari leið ok lengri ok heitir þar Hallfreðargata. Þessa leið fara þeir einir, er kunnugastir eru um Fljótsdalsherað.

Bjarni hét maðr, er bjó á þeim bœ, er at Laugarhúsum heitir;Bjarni hét maðr, er bjó á þeim bæ, er at Laugarhúsum heitir; þat er í Hrafnkelsdal. Hann var kvángaðr ok átti tvá sonu við konu sinni, ok hét annar Sámr, enn annarr Eyvindr, vænir menn ok efnilegir. Eyvindr var heima með fǫður sínum;Eyvindr var heima með föður sínum; enn Sámr var kvángaðr ok bjó í norðanverðum dalnum á bœ þeim, er heitir á Leikskálum, ok átti hann mart fé.enn Sámr var kvángaðr ok bjó í norðanverðum dalnum á bæ þeim, er heitir á Leikskálum, ok átti hann mart fé. Sámr var uppivǫðslumaðr mikill ok lǫgkœnn;Sámr var uppivöðslumaðr mikill ok lögkænn; enn Eyvindr gerðisk farmaðr, ok fór utan til Noregs ok var þar um vetrinn.enn Eyvindr gerðist farmaðr, ok fór utan til Noregs ok var þar um vetrinn. Þaðan fór hann út í lǫnd ok nam staðar í Miklagarði, ok fekk þar góðar virðingar af Grikkjakonungi ok var þar um hríð.Þaðan fór hann út í lönd ok nam staðar í Miklagarði, ok fekk þar góðar virðingar af Grikkjakonungi ok var þar um hríð.

Hrafnkell átti þann grip í eigu sinni er honum þótti betri enn annarr. Þat var hestr brúnmóálóttr at lit, er hann kallaði Freyfaxa. Hann gaf Frey vin sínum þann hest hálfan.

Á þessum hesti hafði hann svá mikla elsku, at hann strengdi þess heit, at hann skyldi þeim manni at bana verða, er honum riði án hans vilja.

Þorbjǫrn hét maðr;Þorbjörn hét maðr; hann var bróðir Bjarna ok bjó á þeim bœ í Hrafnkelsdal, er at Hóli heitir, gegnt Aðalbóli fyrir austan.hann var bróðir Bjarna ok bjó á þeim bæ í Hrafnkelsdal, er at Hóli heitir, gegnt Aðalbóli fyrir austan.

Þorbjǫrn átti fé lítit, enn ómegð mikla.Þorbjörn átti fé lítit, enn ómegð mikla. Sonr hans hét Einarr hinn ellsti; hann var mikill ok vel mannaðr.

Þat var á einu vári, at Þorbjǫrn mælti til Einars, at hann myndi leita sér vistar nǫkkurrar: "því at ek þarf eigi meira forvirki, enn þetta lið orkar, er hér er;Þat var á einu vári, at Þorbjörn mælti til Einars, at hann myndi leita sér vistar nökkurrar: "því at ek þarf eigi meira forvirki, enn þetta lið orkar, er hér er; enn þér man verða gott til vistar, því at þú ert mannaðr vel; eigi veldr ástleysi þessarri brautkvaðningu við þik, því at þú ert mér þarfastr barna minna; meir veldr því efnaleysi mitt ok fátœkt, enn ǫnnur bǫrn mín gerask verkmenn;meir veldr því efnaleysi mitt ok fátækt, enn önnur börn mín gerast verkmenn; man þér verða betra til vistar enn þeim".

Einarr svarar: "Of síð hefir þú sagt mér til þessa, því at nú hafa allir ráðit sér vistir, þær sem beztar eru; enn mér þykkir þó ilt, at hafa af órvǫl ein".enn mér þykkir þó ilt, at hafa af órvöl ein". Tók Einarr nú hest sinn ok reið á Aðalból; Hrafnkell sat í stofu; hann heilsar honum vel ok glaðlega. Einarr leitar til vistar við Hrafnkel.

Hann svarar: "Hví leitar þú þessa svá síð? því at ek mynda við þér fyrstum tekit hafa. Enn nú hefi ek ráðit ǫllum hjónum mínum, nema til þeirrar einnar iðju, er þú mant eigi hafa vilja".Enn nú hefi ek ráðit öllum hjónum mínum, nema til þeirrar einnar iðju, er þú mant eigi hafa vilja".

Einarr spurði, hver sú væri.

Hrafnkell kvaðsk eigi mann hafa ráðit til smalaferðar, enn lézk mikils viðþurfa.Hrafnkell kvaðst eigi mann hafa ráðit til smalaferðar, enn lézt mikils viðþurfa.

Einarr kveðsk eigi hirða, hvat hann ynni, hvárt sem þat væri eða annat;Einarr kveðst eigi hirða, hvat hann ynni, hvárt sem þat væri eða annat; enn lézk tveggja missera bjargarvist hafa vilja.enn lézt tveggja missera bjargarvist hafa vilja.

"Ek geri þér skjótan kost", segir Hrafnkell, "þú skalt reka heim fimmtigi ásauðar í seli ok viða heim ǫllum sumarviði;"Ek geri þér skjótan kost", segir Hrafnkell, "þú skalt reka heim fimmtigi ásauðar í seli ok víða heim öllum sumarviði; þetta skaltu vinna til tveggja missera vistar; enn þó vil ek skilja á við þik einn hlut sem aðra smalamenn mína; Freyfaxi gengr í dalnum fram með liði sínu; honum skaltu umsjá veita vetr ok sumar. Enn varnað býð ek þér á einum hlut: ek vil at þú komir aldri á bak honum, hversu mikil nauðsyn sem þér er á; því at ek hefi hér allmikit ummælt, at þeim manni skyldi ek at bana verða, sem honum riði. Honum fylgja tólf hross; hvert sem þú vilt hafa þér til þarfa af þeim á nátt eða degi, skulu þau þér til reiðu.

Ger nú sem ek mæli fyrir, því at þat er forn orðskviðr, at "eigi veldr sá, er varar annan". Nú veiztu, hvat ek hefi um mælt".

Einarr kvað sér eigi mundu svá meingefit, at ríða þeim hesti, er honum var bannat, ef þó væri hross ǫnnur til reiðar.Einarr kvað sér eigi mundu svá meingefit, at ríða þeim hesti, er honum var bannat, ef þó væri hross önnur til reiðar.

Einarr ferr nú heim eftir klæðum sínum, ok flytr heim á Aðalból. Síðan var fœrt í sel fram á Hrafnkelsdal, þar sem heitir at Grjótteigsseli.Síðan var fært í sel fram á Hrafnkelsdal, þar sem heitir at Grjótteigsseli. Einarr ferr allvel at um sumarit, svá at aldri verðr sauðvant alt til miðsumars; enn þá varð vant nær þrjátigi ásauðar eina nátt. Leitar Einarr um alla haga, ok finnr ekki; honum var vant fjárins nær viku.

Þat var einn morgin, at Einarr gekk út snimma, ok er þá létt af allri sunnanþokunni ok úrinu. Hann tekr staf í hǫnd sér, beizl ok þófa;Hann tekr staf í hönd sér, beizl ok þófa; gengr hann þá fram yfir Grjótteigsá; hon fellr fyrir framan selit; enn þar á eyrunum lá fé þat, er heima hafði verit um kveldit. Hann støkti því heim at selinu, enn ferr at leita hins, er vant var áðr.Hann stökti því heim at selinu, enn ferr at leita hins, er vant var áðr. Hann sér nú stóðhrossin fram á eyrunum, ok hugsar at hǫndla sér hross nǫkkurt til reiðar, ok þóttisk vita, at hann myndi fljótara yfirbera, ef hann riði, enn gengi.Hann sér nú stóðhrossin fram á eyrunum, ok hugsar at höndla sér hross nökkurt til reiðar, ok þóttist vita, at hann myndi fljótara yfirbera, ef hann riði, enn gengi. Ok er hann kom til hrossanna, þá elti hann þau, ok váru þau nú skjǫr, er aldri váru vǫn at ganga undan manni, nema Freyfaxi einn;Ok er hann kom til hrossanna, þá elti hann þau, ok váru þau nú skjör, er aldri váru vön at ganga undan manni, nema Freyfaxi einn; hann var svá kyrr sem hann væri grafinn niðr.

Einarr veit, at líðr morgininn, ok hyggr at Hrafnkell myndi eigi vita, þótt hann riði hestinum. Nú tekr hann hestinn ok slær við beizli, lætr þófa á bak hestinum undir sik, ok ríðr upp hjá Grjótárgili, svá upp til jǫkla, ok vestr með jǫklinum, þar sem Jǫkulsá fellr undir; svá ofan með ánni til Reykjasels.Nú tekr hann hestinn ok slær við beizli, lætr þófa á bak hestinum undir sik, ok ríðr upp hjá Grjótárgili, svá upp til jökla, ok vestr með jöklinum, þar sem Jökulsá fellr undir; svá ofan með ánni til Reykjasels.

Hann spurði alla sauðamenn at seljum, ef nǫkkurr hefði sét þetta fé, ok kvaðsk engi sét hafa.Hann spurði alla sauðamenn at seljum, ef nökkurr hefði sét þetta fé, ok kvaðst engi sét hafa. Einarr reið Freyfaxa alt frá eldingu ok til miðs aftans; hestrinn bar hann skjótt yfir ok víða, því at hann var góðr af sér. Einari kom þá í hug, at honum myndi mál heim at reka þat fé fyrst, er heima var, þótt hann fyndi hitt eigi; reið hann þá austr yfir hálsa í Hrafnkelsdal. Enn er hann kemr ofan at Grjótteigi, heyrir hann sauðajarm fram með gilinu, þangat sem hann hafði fram um riðit áðr; snýr hann þangat til, ok sér renna á móti sér þrjátigi ásauðar, þat sama sem vantat hafði áðr viku, ok støkti hann því heim með fénu.snýr hann þangat til, ok sér renna á móti sér þrjátigi ásauðar, þat sama sem vantat hafði áðr viku, ok stökti hann því heim með fénu.

Hestrinn var vátr allr af sveita, svá at draup ór hverju hári; hann var mjǫk leirstokkinn ok móðr ákaflega;hann var mjök leirstokkinn ok móðr ákaflega; hann veltisk um tólf sinnum, ok eftir þat setr hann upp gnegg mikit;hann veltist um tólf sinnum, ok eftir þat setr hann upp gnegg mikit; síðan tekr hann á mikilli rás ofan eftir gǫtunum.síðan tekr hann á mikilli rás ofan eftir götunum. Einarr snýr eftir honum, ok vill komask fyrir hestinn, ok vildi hǫndla hann ok fœra hann aftr til hrossanna;Einarr snýr eftir honum, ok vill komast fyrir hestinn, ok vildi höndla hann ok færa hann aftr til hrossanna; enn hann var þá svá styggr, at Einarr komsk hvergi í nánd honum.enn hann var þá svá styggr, at Einarr komst hvergi í nánd honum. Hestrinn hleypr ofan eftir dalnum, ok nemr eigi staðar fyrr enn hann kemr heim á Aðalból; þá sat Hrafnkell yfir borðum; ok er hestrinn kemr fyrir dyrr, þá gneggjar hann hátt.

Hrafnkell mælti við eina konu, þá er inni þjónaði fyrir borðum, at hon skyldi fara til duranna — "því at hross gneggjaði, ok þótti mér líkt vera gneggi Freyfaxa".

Hon gengr fram í dyrnar, ok sér Freyfaxa mjǫk ókræsilegan.Hon gengr fram í dyrnar, ok sér Freyfaxa mjök ókræsilegan.

Hon segir Hrafnkeli, at Freyfaxi var fyrir dyrum úti mjǫk óþokkalegr.Hon segir Hrafnkeli, at Freyfaxi var fyrir dyrum úti mjök óþokkalegr.

"Hvat man garprinn vilja, er hann er heim kominn?" segir Hrafnkell — "eigi man þat góðu gegna".

Síðan gekk hann út, ok sér Freyfaxa ok mælti við hann: "Illa þykkir mér, at þú ert þann veg til gerr, fóstri minn;Siðan gekk hann út, ok sér Freyfaxa ok mælti við hann: "Illa þykkir mér, at þú ert þann veg til gerr, fóstri minn; enn heima hafðir þú vit þitt, er þú sagðir mér til; ok skal þessa hefnt verða, ok far þú til liðs þíns".

Enn hann gekk þegar upp eftir dalnum til stóðs síns.