Bókastaðir

Haraldr Guðinason lofaði brotferð Óláfi, syni Haraldz konungs Sigurðarsonar, ok því liði, er þar var með honum ok eigi hafði fallit í orrostu; en Haraldr snørisk þá með her sinn suðr á England, þvíat hann hafði þá spurt, at Viljálmr bastarðr fór sunnan á England ok lagði landit undir sik. Þar váru þá með Haraldi konungi brœðr hans, Sveinn, Gyrðr, Valþjófr. Fundr þeira Haraldz ok Viljálms jarls varð suðr á Englandi við Helsingjaport; varð þar orrosta mikil; þar fell Haraldr konungr ok Gyrðr jarl, bróðir hans, ok mikill hluti liðs þeira. Þat var xix. nóttum eptir fall Haraldz konungs Sigurðarsonar. Valþjófr jarl komsk á flótta undan, ok síð um kveldit mœtti jarl sveit nǫkkurri af Viljálms mǫnnum. En er þeir sá lið Valþjófs jarls, flýðu þeir undan á eikiskóg nǫkkurn; þat var c. manna. Valþjófr jarl lét eld leggja í skóginn ok brenna upp alt saman; svá segir Þorkell Skallason í Valþjófsflokki:

Viljálmr lét sik til konungs taka í Englandi. Hann sendi boð Valþjófi jarli, at þeir skyldu sættask, ok selr honum grið til fundar. Jarl fór með fá menn; en er hann kom á heiðina fyrir norðan Kastalabryggju, þá kómu móti honum ármenn ii. með sveit manna ok tóku hann ok settu í fjǫtur, ok síðan var hann hǫggvinn, ok kalla enskir menn helgan; svá segir Þorkell:

Viljálmr var síðan konungr á Englandi xxi. vetr; er hans afkvæmi jafnan síðan á Englandi.

Óláfr, sonr Haraldz konungs, helt liði sínu braut af Englandi, ok siglði út af Hrafnseyri ok kom um haustit til Orkneyja, ok váru þar þau tíðendi, at María, dóttir Haraldz konungs Sigurðarsonar, hafði orðit bráðdauð þann sama dag ok á þeiri sǫmu stundu, er Haraldr konungr fell, faðir hennar. Óláfr dvalðisk þar um vetrinn. En eptir um sumarit fór Óláfr austr til Nóregs; var hann þar þá tekinn til konungs með Magnúsi, bróður sínum. Ellisif drótning fór vestan með Óláfi, stjúpsyni sínum, ok Ingigerðr, dóttir hennar. Þá kom ok vestan um haf með Óláfi Skúli er síðan var kallaðr konungsfóstri ok Ketill krókr, bróðir hans. Þeir váru báðir gǫfgir menn ok kynstórir af Englandi ok báðir forvitra; váru þeir báðir inir kærstu konungi. Fór Ketill krókr norðr á Hálogaland; fekk Óláfr konungr honum gott kvánfang, ok er frá honum komit mart stórmenni. Skúli konungsfóstri var vitr maðr ok skǫrungr mikill, manna fríðastr sýnum; hann gerðisk forstjóri í hirð Óláfs konungs ok talaði á þingum; hann réð ǫllum landráðum með konungi. Óláfr konungr bauð at gefa Skúla fylki eitt í Nóregi, þat er honum þœtti bezt, með ǫllum tǫkum ok skyldum, þeim er konungr átti. Skúli þakkaði honum boð sitt ok lézk vilja beiðask af honum annarra hluta, fyrir því — "ef konungaskipti verðr, kann vera, at rjúfisk gjǫfin; ek vil, segir hann, nǫkkurar eignir þiggja, er liggja nær kaupstǫðum þeim, sem þér, herra, eruð vanir at sitja ok taka jólaveizlur". Konungr játti honum þessu ok skeytti honum jarðir austr við Konungahellu ok við Ósló, við Túnsberg, við Borg, við Bjǫrgvin ok norðr við Niðarós; þær váru náliga inar beztu eignir í hverjum stað, ok hafa þær eignir legit síðan undir þá ættmenn, er af Skúla ætt eru komnir. Óláfr konungr gipti honum frændkonu sína, Guðrúnu Nefsteinsdóttur; móðir hennar var Ingiríðr, dóttir Sigurðar konungs sýr ok Ástu; hon var systir Óláfs konungs ins helga ok Haraldz konungs. Sonr Skúla ok Guðrúnar var Ásólfr á Reini; hann átti Þóru dóttur Skopta Ǫgmundarsonar; sonr þeira Ásólfs var Guthormr á Reini, faðir Bárðar, fǫður Inga konungs ok Skúla hertoga.

Einum vetri eptir fall Haraldz konungs var flutt vestan af Englandi lík hans ok norðr til Niðaróss, ok var jarðat í Máríukirkju, þeiri er hann lét gera. Var þat allra manna mál, at Haraldr konungr hafði verit umfram aðra menn at speki ok at ráðsnild, hvárt er hann skyldi til taka skjótt eða gera lǫng ráð fyrir sér eða ǫðrum; hann var allra manna vápndjarfastr; hann var ok sigrsæll, svá sem nú var ritit um hríð; svá segir Þjóðólfr:

Haraldr konungr var fríðr maðr ok tíguligr, bleikhárr, ok bleikt skegg ok langa kanpa, nǫkkuru brúnin ǫnnur ofarr en ǫnnur; miklar hendr ok fœtr ok vel vaxit hvártveggja; v. álna er hátt mál hans. Hann var grimmr óvinum ok refsingasamr um allar mótgørðir; svá segir Þjóðólfr:

Haraldr konungr var inn ágjarnasti til ríkis ok til allra farsælligra hluta; hann var stórgjǫfull við vini sína, þá er honum líkaði vel við; svá segir Þjóðólfr:

Haraldr konungr var þá fimtøgr at aldri, er hann fell. Engar frásagnir merkiligar hǫfum vér frá upruna hans, fyrr en hann var xv. vetra, þá er hann var á Stiklarstǫðum í orrostu með Óláfi konungi, bróður sínum, en síðan lifði hann xxxv. vetra; en alla þá stund varð honum aldrigi á milli aga ok ófriðar. Haraldr konungr flýði aldrigi ór orrostu, en opt leitaði hann sér farborða fyrir ofrefli liðs, er hann átti við at eiga. Allir menn sǫgðu þat, þeir er honum fylgðu í orrostu ok hernaði, at þá er hann varð staddr í miklum háska ok bar skjótt at hǫndum, at þat ráð mundi hann upp taka, sem allir sá eptir, at vænst hafði verit at hlýða myndi.

Haldórr, sonr Brynjólfs gamla úlfalda, var vitr maðr ok hǫfðingi mikill; hann mælti svá, þá er hann heyrði rœður manna, at menn misjǫfnuðu mjǫk skaplyndi þeira brœðra Óláfs ins helga konungs ok Haraldz, Halldórr segir svá: "ek var með báðum þeim brœðrum í kærleikum miklum, ok var mér hvárs tveggja skaplyndi kunnigt; fann ek aldri ii. menn skaplíkari; þeir váru báðir inir vitrustu ok inir vápndjǫrfustu, menn ágjarnir til fjár ok ríkis, ríklyndir, ekki alþýðligir, stjórnsamir ok refsingasamir. Óláfr konungr braut landzfólk til kristni ok réttra siða, en refsaði grimliga þeim, er daufheyrðusk við; þolðu landzhǫfðingjar honum eigi réttdœmi ok jafndœmi ok reistu her í móti honum ok feldu hann á eigu sinni sjálfs; varð hann fyrir þat heilagr; en Haraldr herjaði til frægðar sér ok ríkis ok braut alt fólk undir sik, þat er hann mátti; fell hann ok á annarra konunga eigu. Báðir þeir brœðr váru menn hversdagliga siðlátir ok veglátir; þeir váru ok víðfǫrlir ok eljanarmenn miklir, ok urðu af slíku víðfrægir ok ágætir".