Bókastaðir

Riddarar xx. ríðu fram af þingamannaliði fyrir fylking Norðmanna ok váru albrynjaðir ok svá hestar þeira. Þá mælti einn riddari: "hvárt er Tósti jarl í liðinu?". Hann svarar: "ekki er því at leyna, hér munu þér hann finna". Þá mælti einn riddari: "Haraldr bróðir þinn sendi þér kveðju ok þau orð með, at þú skyldir hafa grið ok Norðimbraland alt, ok heldr en eigi vilir þú til hans hneigjask, þá vill hann gefa þér þriðjung ríkis allz með sér". Þá svarar jarl: "þá er nǫkkut annat boðit en ófriðr ok svívirðing sem í vetr; hefði þá verit þetta boðit, þá væri margr maðr sá á lífi, er nú er dauðr, ok betr myndi þá standa ríki í Englandi. Nú tek ek þenna kost, hvat vill hann þá bjóða Haraldi konungi Sigurðarsyni fyrir sitt starf?". Þá mælti riddarinn: "sagt hefir hann þar nǫkkut frá, hvers hann mun honum unna af Englandi, vii. fóta rúm eða því lengra, sem hann er hæri en aðrir menn". Þá segir jarl: "farið þér nú ok segið Haraldi konungi, at hann búisk til orrostu; annat skal satt at segja með Norðmǫnnum en þat, at Tósti jarl fari frá Haraldi konungi Sigurðarsyni ok í óvinaflokk hans, þá er hann skyldi berjask í Englandi vestr; heldr skulu vér allir taka eitt ráð, deyja með sœmð eða fá England með sigri". Þá riðu aptr riddararnir. Þá mælti Haraldr konungr Sigurðarson við jarl: "hverr var þessi inn málsnjalli maðr?". Þá segir jarl: "þat var Haraldr konungr Guðinason. Þá mælti Haraldr konungr Sigurðarson: "oflengi váru vér þessu leyndir; þeir váru svá komnir fyrir lið várt, at eigi myndi þessi Haraldr kunna segja banaorð várra manna". Þá segir jarl: "satt er þat herra; óvarliga fór slíkr hǫfðingi, ok vera mætti svá, sem þér segið. Sá ek þat, at hann vildi mér grið bjóða ok ríki mikit; en ek væra banamaðr hans, ef ek segða til hans; vil ek heldr, at hann sé minn banamaðr en ek hans". Þá mælti Haraldr konungr Sigurðarson til sinna manna: "lítill maðr var þessi ok stóð steigurliga í stigreip". Svá segja menn, at Haraldr konungr Sigurðarson kvað vísu þessa:

Emma hét brynja hans; hon var síð, svá at honum tók á mitt bein, ok svá sterk, at aldri hafði vápn á fest.

Þá mælti Haraldr konungr Sigurðarson: "þetta er illa kveðit ok mun verða at gera aðra vísu betri"; þá kvað hann þetta:

Þá kvað ok Þjóðólfr:

Nú hefr upp orrostu ok veita enskir menn áreið Norðmǫnnum; varð viðrtakan hǫrð; varð óhœgt enskum mǫnnum at ríða á Norðmenn fyrir skotum, ok riðu þeir í hring um þá. Var þat fyrst laus orrosta, meðan Norðmenn heldu vel fylkingu, en enskir menn riðu at hart ok þegar frá, er þeir fengu ekki at gǫrt. En er Norðmenn sá þat, at þeim þótti blautliga at riðit, þá sóttu þeir at þeim ok vildu reka flóttann; en er þeir hǫfðu brugðit skjaldborginni, þá riðu enskir menn at þeim ǫllum megin ok báru á þá spjót ok skot. En er Haraldr konungr Sigurðarson sá þat, gekk hann fram í orrostu, þar er mestr var vápnaburðrinn. Var þar þá in harðasta orrosta ok fell mikit lið af hvárum-tveggjum. Þá varð Haraldr konungr Sigurðarson svá óðr, at hann hljóp fram alt ór fylkingunni ok hjó báðum hǫndum; helt þá hvárki við honum hjálmr né brynja. Þá stukku frá allir þeir, er næstir váru; var þá við sjálft, at enskir menn mundu flýja; svá segir Arnórr jarlaskáld:

Haraldr konungr Sigurðarson var lostinn ǫru í óstinn; þat var hans banasár; fell hann þá ok ǫll sveit sú, er fram gekk með honum, nema þeir er aptr opuðu, ok heldu þeir merkinu. Var þá enn inn harðasti bardagi; gekk þá Tósti jarl undir konungsmerki. Tóku þá hvárirtveggju at fylkja í annat sinn, ok varð þá á dvǫl mjǫk lǫng á orrostunni; þá kvað Þjóðólfr:

En áðr saman sigi orrosta, þá bauð Haraldr Guðinason grið Tósta jarli, bróður sínum, ok þeim mǫnnum ǫðrum, er þá lifðu eptir af liði Norðmanna. En Norðmenn œpðu allir senn ok segja, at fyrr skyldi hverr falla um þveran annan, en þeir gengi til griða við enska menn, œpðu þá heróp; tóksk þá orrosta í annat sinn; svá segir Arnórr jarlaskáld:

Eysteinn orri kom í því bili frá skipum með því liði, er honum fylgði; váru þeir albrynjaðir; fekk Eysteinn þá merki Haraldz konungs, Landeyðuna. Varð nú orrosta it iii. sinn ok varð sú in harðasta orrosta; fellu þá mjǫk enskir menn ok var við sjálft, at þeir myndi flýja. Sú orrosta var kǫlluð Orra-hríð. Þeir Eysteinn hǫfðu farit svá ákafliga frá skipunum, at þeir váru fyrr svá móðir, at náliga váru þeir ófœrir, áðr en þeir kvæmi til orrostu, en síðan váru þeir svá óðir, at þeir hlífðu sér ekki, meðan þeir máttu upp standa; at lykðum steypðusk þeir af hringabrynjunum. Var þá enskum mǫnnum hœgt, at finna hǫggstaði á þeim, en sumir sprungu með ǫllu ok dó ósárir; fell náliga alt stórmenni Norðmanna. Þetta var inn øfra hlut dags. Var þat, sem ván var, at þar váru enn eigi allir jafnir, margir flýðu, margir ok þeir, er svá kómusk undan, at ýmsir báru auðnu til; gerði ok myrkt um kveldit, áðr en lokit var ǫllum manndrápum.

Styrkárr, stallari Haraldz konungs Sigurðarsonar, komsk brot, ágætr maðr; hann fekk hest ok reið svá í brot. Um kveldit gerðisk á vindr nǫkkurr ok heldr svalt, en Styrkárr hafði ekki klæði fleiri en skyrtu eina, en hjálm á hǫfði, en nøkvit sverð í hendi; honum svalaði, er hann hratt af sér mœðinni. Þá kom í móti honum vagnkarl einn ok var í kǫsungi fóðruðum. Þá mælti Styrkárr: "viltu selja kǫsunginn, bóndi?". "Eigi þérna, segir hann; þú munt vera Norðmaðr, kenni ek mál þitt". Þá mælti Styrkárr: "ef ek em Norðmaðr — hvat viltu þá?". Bóndi svarar: "ek vilda drepa þik, en nú er svá illa, at ek hefi ekki vápn, þat er nýtt sé". Þá mælti Styrkárr: "ef þú mátt mik ekki drepa bóndi, þá skal ek freista, ef ek mega þik drepa" — reiðir upp sverðit, setr á háls honum, svá at af gekk hǫfuðit; tók síðan skinnhjúpinn ok hljóp á hest sinn ok fór til strandar ofan.

Viljálmr bastarðr Rúðu-jarl spurði andlát Eatvarðar konungs, frænda síns, ok þat með, at þá var til konungs tekinn í Englandi Haraldr Guðinason ok hafði tekit konungsvígslu. En Viljálmr þóttisk betr til kominn til ríkis í Englandi en Haraldr fyrir frændsemis sakir þeira Eatvarðar konungs. Þat var ok með, at hann þóttisk eiga at gjalda Haraldi svívirðing, er hann hafði slitit festamálum við dóttur hans; ok af ǫllu þessu saman dró Viljálmr her saman í Norðmandi ok hafði allmikit fjǫlmenni ok gnógan skipakost. Þann dag, er hann reið ór borginni til skipa sinna ok hann var kominn á hest sinn, þá gekk kona hans til hans ok vildi tala við hann. En er hann sá þat, þá laust hann til hennar með hælinum ok setti sporann fyrir brjóst henni, svá at á kafi stóð; fell hon ok fekk þegar bana, en jarl reið til skips; fór hann með herinum út til Englandz. Þar var með honum Ótta byskup, bróðir hans. En er jarl kom til Englandz, þá herjaði hann ok lagði undir sik landit, hvar sem hann fór. Viljálmr var hverjum manni meiri ok sterkari ok góðr riddari, inn mesti hermaðr, ok allgrimmr, inn vitrasti maðr, ok kallaðr ekki tryggr.