Bókastaðir

Þat var á einu sumri, at Haraldr Guðinason átti ferð til Bretlandz ok fór á skipi; en er þeir kómu í haf, tók þá andviðri ok rak út í haf. Þeir tóku land vestr í Norðmandi ok hǫfðu fengit storm mannhættan. Þeir lǫgðu til borgarinnar Rúðu ok funnu þar Vilhjálm jarl; tók hann við Haraldi feginsamliga ok hans fǫruneyti, dvalðisk Haraldr þar lengi um haustit í góðum fagnaði, þvíat stormar lágu á, ok var eigi í haf fœrt. En er at leið vetrinum, þá rœddu þeir þat jarl ok Haraldr, at Haraldr myndi þar dveljask um vetrinn. Sat Haraldr í hásæti á aðra hǫnd jarli, en til annarrar handar kona jarls; hon var hverri konu fríðari, er menn hefði sét. Þau tǫluðu ǫll saman sér gaman jafnan við drykkju. Jarl gekk optast snimma at sofa, en Haraldr sat lengi á kveldum ok talaði við konu jarls; fór svá fram lengi um vetrinn. Eitt sinn er þau tǫluðu, segir hon: "nú hefir jarl rœtt um við mik ok spurt, hvat vit talaðim svá þrátt, ok er hann nú reiðr". Haraldr svarar: "vit skulum hann nú láta vita sem skjótast allar rœður okrar". Eptir um daginn kallar Haraldr jarl til máls við sik, ok gengu þeir í málstofu; þar var þá ok kona jarls ok ráðuneyti þeira. Þá tók Haraldr til máls: "þat er at segja yðr, jarl, at fleira býr í hingatkvámu minni, en þat, er ek hefi enn upp borit fyrir yðr. Ek ætla at biðja dóttur þinnar til eiginkonu mér; hefi ek þetta rœtt fyrir móður hennar optliga, ok hefir hon mér því heitit, at liðsinna þetta mál við yðr". En þegar er Haraldr hafði þetta upp borit, þá tóku allir því vel, þeir er við váru, ok fluttu þat fyrir jarli; kom þetta mál svá at lykðum, at mærin var fǫstnuð Haraldi; en fyrir því at hon var ung, þá var mælt nǫkkurra vetra frest á til brúðlaupsstefnu.

En er vár kom, þá bjó Haraldr skip sitt ok ferð brot; skilðusk þeir jarl með kærleikum miklum; fór þá Haraldr út til Englandz á fund Eaðvarðar konungs ok kom ekki til Vallandz síðan at vitja ráðs þessa. Eaðvarðr konungr var yfir Englandi xxiii. vetr, ok varð hann sóttdauðr í Lundúnum nóne Jánúaríí; hann var jarðaðr at Pálskirkju, ok kalla enskir menn hann helgan. Sønir Guðina jarls váru þá ríkastir manna á Englandi; var Tósti settr hǫfðingi yfir her Engla-konungs, ok var hann landvarnarmaðr, þá er konungr tók at eldask; hann var settr yfir alla jarla aðra. Haraldr, bróðir hans, var jafnan innan hirðar inn næsti maðr um alla þjónostu, ok hafði allar féhirzlur konungs at gæta. Þat er sǫgn manna, at þá er fram leið at andláti konungs, at þá var Haraldr nær ok fátt manna annat; þá laut Haraldr yfir konunginn ok mælti: "því skírskota ek undir alla yðr, at konungr gaf mér nú konungdóm ok alt ríki í Englandi". Því næst var konungr borinn dauðr ór hvílunni. Þann sama dag var þar hǫfðingjastefna, var þá rœtt um konungstekju; lét þá Haraldr bera fram vitni sín, þau er Eaðvarðr konungr gaf honum ríki á deyjanda degi. Lauk svá þeiri stefnu, at Haraldr var til konungs tekinn ok vígðr konungsvígslu inn xiii. dag í Pólskirkju; gengu þá allir hǫfðingjar til handa honum ok alt fólk. En er þat spurði Tósti jarl, bróðir hans, líkaði honum illa; þóttisk hann eigi verr til kominn at vera konungr — "vil ek, segir hann, at landzhǫfðingjar kjósi þann til konungs, er þeim þykkir bezt vera til fallinn" — ok fóru þau orð milli þeira brœðra. Haraldr konungr segir svá, at hann vill eigi upp gefa konungdóm, fyrir þat at hann var stólsettr í þeim stað, sem konungr átti, en verit síðan smurðr ok vígðr konungsvígslu; hvarf til hans allr styrkr fjǫlmennis; hafði hann ok féhirzlur konungs allar.

En er Haraldr varð þess varr, at Tósti, bróðir hans, vildi hafa hann af konungdóminum, þá trúði hann honum illa, þvíat Tósti var maðr forvitri ok maðr mikill ok átti vel vingat við landzhǫfðingja. Tók þá Haraldr af Tósta jarli herstjórnina ok alt þat vald, er hann hafði áðr haft framarr en aðrir jarlar þar í landi. Tósti jarl vildi þat fyrir engan mun þola, at vera þjónostumaðr bróður síns samborins; fór hann þá í brot með liði sínu suðr um sjá í Flandr; dvaldisk þar lítla hríð, fór þá til Fríslandz ok svá þaðan til Danmerkr á fund Sveins konungs, frænda síns; þau váru systkin Úlfr jarl, faðir Sveins konungs, ok Gyða, móðir Tósta jarls. Jarl biðr Svein konung fultings ok liðveizlu. Sveinn konungr bauð honum til sín ok segir, at hann skal hafa jarlsríki í Danmǫrk, þat er hann megi vera þar sœmiligr hǫfðingi. Jarl segir svá: "þess girnir mik, at fara til Englandz aptr til óðala minna; en ef ek fæ engan styrk til þess af yðr, konungr, þá vil ek heldr þat til leggja við yðr, at veita yðr allan styrk þann, er ek á kost í Englandi, ef þér vilið fara með Dana-her til Englandz at vinna land, svá sem Knútr móðurbróðir yðvarr". Konungr segir: "svá miklu em ek minni maðr en frændi minn, Knútr konungr, at varla fæ ek haldit Dana-veldi fyrir Norðmǫnnum; en gamli Knútr eignaðisk at erfð Dana-ríki, en með hernaði ok orrostu England, ok var þat um hríð þó eigi óvænna, at hann myndi þar eptir leggja líf sitt; Nóreg fekk hann orrostulaust. Nú kann ek ætla mér hóf meirr eptir mínu lítilræði en eptir framkvæmð Knúts konungs, frænda míns". Þá mælti jarl: "minna verðr mitt ørendi hingat, en ek hugða at þú myndir vera láta, svá gǫfugr maðr, í nauðsyn mína. Kann nú vera, at ek leita þannug vináttunnar, er miklu er ómakligra; en þó má vera, at ek finna þann hǫfðingja, er miðr vaxi fyrir augum at ráða mjǫk stórt, heldr en þér, konungr". Síðan skilðusk þeir konungr ok jarl, ok ekki mjǫk sáttir.

Tósti jarl snýr þá ferðinni ok kom hann fram í Nóreg ok fór á fund Haraldz konungs; hann var í Víkinni. En er þeir finnask, berr jarl upp fyrir konung ørendi sín, segir honum alt um ferð sína, síðan er hann fór af Englandi, biðr konung fá sér styrk at sœkja ríki sitt í Englandi. Konungr segir svá, at Norðmenn munu þess ekki fýsa, at fara til Englandz ok herja ok hafa þar enskan hǫfðingja yfir sér — "mæla menn þat, segir hann, at þeir inir ensku sé ekki alltrúir". Jarl svarar: "hvárt er þat með sannendum, er ek hefi heyrt menn segja í Englandi, at Magnús konungr, frændi þinn, sendi menn til Eaðvarðar konungs, ok var þat í orðsending, at Magnús konungr átti England, slíkt sem Danmǫrk, arftekit eptir Hǫrðaknút, svá sem svardagar þeira hǫfðu til staðit?". Konungr segir: "hví hafði hann þat þá eigi, ef hann átti þat?". Jarl segir: "hví hefir þú eigi Danmǫrk, svá sem Magnús konungr hafði fyrir þér?". Konungr segir: "ekki þurfu Danir at hœlask við oss Norðmenn; marga dila hǫfum vér brent þeim frændum þínum". Þá mælti jarl: "viltu eigi mér segja, þá mun ek þér segja; því eignaðisk Magnús konungr Danmǫrk, at þarlandzhǫfðingjar veittu honum, en því fektu eigi, at alt landzfólk stóð í móti þér; því barðisk Magnús konungr eigi til Englandz, at allr landzlýðr vildi hafa Eatvarð at konungi. Viltu eignask England, þá má ek svá gera, at meiri hlutr hǫfðingja í Englandi munu vera vinir þínir ok liðsinnismenn; skortir mik eigi meira við Harald, bróður minn, en konungsnafn eitt. Þat vitu allir menn, at engi hermaðr hefir slíkr fœzk á Norðrlǫndum sem þú, ok þat þykki mér undarligt, er þú barðisk xv. vetr til Danmerkr, en þú vill eigi hafa England, er nú liggr laust fyrir þér". Haraldr konungr hugsaði vandliga, hvat jarl mælti, ok skilði, at hann segir mart satt, ok í annan stað gerðisk hann fúss til at fá ríkit. Síðan tǫluðu þeir konungr ok jarl lǫngum ok opt, settu þeir þá ráðagørð þessa, at þeir skyldu fara um sumarit til Englandz ok vinna landit. Sendi Haraldr konungr orð um allan Nóreg ok bauð út leiðangri, hálfum almenningi. Var þetta nú allfrægt; váru margar getur á, hvernug fǫrin myndi verða, mæltu sumir, ok tǫlðu upp stórvirki Haraldz, at honum myndi ekki ófœrt verða, en sumir sǫgðu, at England myndi torsótt, mannfólk ófamikit á ok lið þat, er kallat er þingamannalið; þeir váru menn svá frœknir, at betra var lið eins þeira en ii. Haraldz manna inna beztu. Þá svarar Úlfr stallari:

Úlfr stallari andaðisk þat vár; Haraldr konungr stóð yfir grepti hans ok mælti, er hann gekk frá: "þar liggr sá nú, er dyggvastr var ok dróttinhollastr". Tósti jarl siglði um várit vestr til Flæmingjalandz mót liði því, er honum hafði fylgt útan af Englandi, ok því ǫðru, er samnaðisk til hans bæði af Englandi ok þar í Flæmingjalandi.

Herr Haraldz konungs samnaðisk saman í Sólundum; en er Haraldr konungr var búinn at leggja út ór Niðarósi, þá gekk hann áðr til skríns Óláfs konungs ok lauk upp ok klipði hár hans ok negl ok læsti síðan skríninu, en kastaði luklunum út á Nið; ok hefir ekki síðan upp verit lokit skríni ins helga Óláfs konungs. Þá var liðit frá fallit hans xxxv. vetra; hann lifði ok hálfan fjórða tøg vetra hér í heimi. Haraldr konungr helt því liði, er honum fylgði, suðr til móts við lið sitt. Þar kom saman lið mikit, svá at þat er sǫgn manna, at Haraldr konungr hefði nær cc. skipa, ok umfram vistabyrðingar ok smáskútur. Þá er þeir lágu í Sólundum, þá dreymði mann þann, er var á konungsskipinu, er Gyrðr er nefndr; hann þóttisk þar vera staddr á konungsskipinu ok sá upp á eyna, hvar trollkona mikil stóð ok hafði skálm í hendi, en í annarri hendi trog; hann þóttisk ok sjá yfir ǫll skip þeira, at honum þótti fugl sitja á hverjum skipstafni, þat váru alt ernir ok hrafnar; trǫllkonan kvað: