Bókastaðir

Þann vetr fóru boð ok sendimenn milli Nóregs ok Danmerkr ok var þat í bundit, at hvárirtveggju Norðmenn ok Danir vildu gera frið milli sín ok sætt ok báðu konunga til þess, ok fóru þær orðsendingar heldr líkliga til sætta, ok kom svá at lykðum, at sættarfundr var stefndr í Elfi milli Haraldz konungs ok Sveins konungs. En er várar, samnar hvárrtveggi konunga liði miklu ok skipum til þessarrar ferðar, ok segir skáldit í einum flokki frá ferð þeira:

Hér segir þat, at konungar þessir halda stefnulag, þat er gǫrt var milli þeira, ok koma þeir báðir til landamæris; svá sem hér segir:

En er konungarnir funnusk, tóku menn at rœða um sættir konunganna; en þegar þat var í munni haft, þá kærðu margir skaða sinn, er fengit hǫfðu af hernaði, rán ok mannalát; var þat langa hríð, svá sem hér segir:

Síðan áttu hlut í inir beztu menn ok þeir, er vitrastir váru; gekk þá saman sætt konunga með þeima hætti, at Haraldr skyldi hafa Nóreg, en Sveinn Dannmǫrk til þess landamæris, sem at fornu hafði verit milli Nóregs ok Danmerkr; skyldu hvárigir ǫðrum bœta; skyldi þar hernaðr leggjask, sem hafizk hafði, en sá hafa happ, er hlotit hafði. Sá friðr skyldi standa, meðan þeir væri konungar; sú sætt var eiðum bundin; síðan seldusk konungarnir gíslar, svá sem hér segir:

Haraldr konungr helt liði sínu norðr í Nóreg; Sveinn konungr fór suðr til Danmarkar.

Haraldr konungr var í Víkinni um sumarit, en hann gerði menn sína til Uplanda eptir skyldum ok skǫttum, er hann átti þar, — þá gerðu bœndr þar engan greiða á ok kváðusk mundu láta bíða alt þar Hákonar jarls, ef hann kvæmi til þeira. Hákon jarl var þá uppi á Gautlandi ok hafði lið mikit. En er á leið sumarit, helt Haraldr konungr suðr til Konungahellu; síðan tók hann léttiskip ǫll, þau er hann fekk, ok helt upp eptir Elfinni; lét hann draga af við forsa ok flutti skipin upp í vatnit Væni. Síðan røri hann austr yfir vatnit, þar sem hann spurði til Hákonar jarls. En er jarl fekk njósn af fǫrum konungs, þá sótti hann ofan af landi ok vildi eigi, at konungr herjaði á þá. Hákon jarl hafði lið mikit, er Gautar hǫfðu fengit honum. Haraldr konungr lagði skipum sínum upp í móðu nǫkkura; síðan réð hann til landgǫngu, en hann lét eptir sumt liðit at gæta skipa. Konungr sjálfr reið ok sumt liðit, en miklu fleira gekk. Þeir áttu at fara yfir skóg nǫkkurn, ok þar váru fyrir þeim kjarrmýrar nǫkkurar ok þá enn holt; en er þeir kómu upp á holtit, þá sá þeir lið jarls; var þá mýrr ein milli þeira. Fylkðu þá hvárirtveggju. Þá mælti konungr, at lið hans skyldi sitja uppi á bakkanum — "freistum fyrst, ef þeir vilja á ráða; Hákon er óbilgjarn" segir hann. Frost var veðrs ok snjádrif nǫkkut; sátu þeir Haraldr undir skjǫldum sínum, en Gautar hǫfðu lítt klæzk, ok gerði þeim svalt. Jarl bað þá bíða þess, er konungr gengi at ok þeir stœði allir jafnhátt. Hákon hafði merki þau, er Magnús konungr Óláfsson hafði átt. Lǫgmaðr Gauta hét Þorviðr; hann sat á hesti, ok var bundinn taumrinn við hæl einn, er stóð í mýrinni; hann talaði ok mælti: "þat veit guð, at vér hǫfum hér lið mikit, ok helzti frœkna menn; látum þat spyrja Steinkel konung, at vér veitim vel lið þessum góða jarli; veit ek þat, þótt Norðmenn leiti á oss, at vér tǫkum øruggt í mót þeim; en ef ungmennit skjalar ok vill eigi bíða, þá rennum eigi lengra en hér til bekksins; en ef meir skjalar ungmennit, sem ek veit at eigi mun vera, þá rennum eigi lengra en hér til haugsins". Í því bili hljóp upp herr Norðmanna ok œpði heróp ok bǫrðu á skjǫldu sína; tók þá Gauta-herr at œpa; en hestr lǫgmannz hnykkir svá fast, er hann fælðisk við herópit, at hællinn gekk upp ok hrøkði honum um hǫfuð, lǫgmanninum; hann mælti: "skjóttu allra Norðmanna armastr". Hleypði lǫgmaðrinn þá í brot. Haraldr konungr hafði áðr sagt liði sínu svá: "þótt vér gerim brak eða óp um oss, þá gǫngum vér eigi fyrir bakkann, fyrr en þeir koma hér at oss" — ok gerðu þeir svá. En þegar er herópit kom upp, þá lét jarl fram bera sitt merki, en er þeir kómu undir bakkann, þá steypðisk konungsliðit ofan á þá; fell þá þegar sumt lið jarls, en sumt flýði. Norðmenn ráku flóttann eigi langt, þvíat kveld var dags. Þar tóku þeir merki Hákonar jarls ok slíkt af vápnum ok klæðum, sem þeir fengu. Konungr lét bera fyrir sér bæði merkin, er hann fór ofan. Þeir rœddu með sér, hvárt jarl myndi fallinn; en er þeir riðu ofan um skóginn, þá mátti einn ríða jamfram. Maðr hleypði um þvera gǫtuna ok lagði kesju í gǫgnum þann, er bar merki jarls; hann grípr merkistǫngina ok hleypði annan veg í skóginn með merkit.

En er konungi var þat sagt, þá mælti hann: "lifir jarl; fái mér brynju mína". Ríðr konungr þá um nóttina til skipa sinna; mæltu margir, at jarl hefði hefnt sín. Þjóðólfr kvað þá:

Haraldr konungr var þá nótt á skipum sínum, þat sem eptir var, en um morgininn, er ljóst var, þá var íss lagðr alt um skipin svá þykkr, at ganga mátti umhverfis skipin. Þá bað konungr sína menn, at þeir skyldi hǫggva ísinn frá skipunum ok út í vatnit; gengu menn þá til ok réðu á íshǫggvit. Magnús, sonr Haraldz konungs, stýrði skipi því, er neðarst lá í móðunni ok næst lá út vatninu. En er menn hǫfðu mjǫk út hǫggvit ísinn, þá hljóp maðr út eptir ísinum, þar til er hǫggva skyldi, ok lét síðan sem óðr væri ok galinn at íshǫggvinu. Þá mælti maðr: "nú er enn sem optarr, at engi er jamliðgóðr, hvar sem hann gengr til, sem hann Hallr Koðráns-bani; sé nú, hversu hann hǫggr ísinn". En maðr sá var á skipi Magnús, er Þormóðr hét Eindriðason; en er hann heyrði nefndan Koðráns-bana, þá hljóp hann at Halli ok hjó hann banahǫgg. Koðrán var Guðmundarson Eyjólfssonar, en Valgerðr var systir Guðmundar, móðir Jórunnar, móður Þormóðar. Þormóðr var vetrgamall, þá er Koðrán var veginn, ok hafði hann aldri sét Hall Ótryggsson fyrr en þá. Þá var ok íssinn út hǫggvinn í vatnit, ok lagði Magnús sitt skip út í vatnit ok tók þegar til segls ok siglði vestr yfir vatnit, en konungsskip lá innarst í vǫkinni, ok komsk hann seinst út. Hallr hafði verit í sveit konungs ok honum allkærr, ok var hann inn reiðasti. Konungr kom síð til hafnar; hafði Magnús þá skotit vegandanum í skóg ok bauð boð fyrir hann, en við sjálft var, at konungr myndi ganga at þeim Magnúsi, áðr vinir þeira kómu til ok sættu þá.

Vetr þenna fór Haraldr konungr upp á Raumaríki ok hafði lið mikit, bar hann sakar á hendr bóndum, þær, at þeir hefði haldit fyrir honum skyldum ok skǫttum, en eflt fjandmenn hans til ófriðar við hann; hann lét taka bœndr, hamla suma, suma drepa, en marga ræna aleigunni; þeir flýðu, er því kómu við; allvíða lét hann brenna heruðin ok gerði aleyðu; svá segir Þjóðólfr:

Síðan fór Haraldr konungr upp á Heiðmǫrk ok brendi þar ok gerði þar hervirki eigi minna en hizug. Þaðan fór hann á Haðaland ok út á Hringaríki, brendi þar ok fór alt herskildi; svá segir Þjóðólfr:

Eptir þat lǫgðu bœndr alt sitt mál undir konung.

Eptir þat er Magnús konungr var andaðr, liðu xv. vetr, áðr Nizar-orrosta var, en síðan ii., áðr Haraldr ok Sveinn sættusk; svá segir Þjóðólfr:

Eptir sætt var deila konungs við Uplendinga iii. misseri; svá segir Þjóðólfr:

Eaðvarðr Aðalráðsson var konungr í Englandi eptir Hǫrðaknút, bróður sinn; hann var kallaðr Eaðvarðr inn góði; hann var svá. Móðir Eaðvarðar konungs var Emma drótning dóttir Ríkarðar Rúðu-jarls; bróðir hennar var Róðbjartr jarl, faðir Vilhjálms bastarðz, er þá var hertogi í Rúðu í Norðmandi. Eaðvarðr konungr átti Gyðu drótning, dóttur Guðina jarls Úlfnaðrssonar. Brœðr Gyðu váru Tósti jarl — hann var elztr — annarr Mǫrukári jarl, þriði Valþjófr jarl, fjórði Sveinn jarl, v. Haraldr — hann var yngstr; hann fœddisk upp í hirð Eaðvarðar konungs ok var hans fóstrson, ok unni konungr honum geysimikit ok hafði hann sér fyrir son, þvíat konungr átti ekki barn.