Bókastaðir

Menn Magnús konungs, þeir er váru í ráðagørð með honum, tala þat, at þeim þykkir í vant efni komit, ef þeir Haraldr frændr skulu berask banaspjót eptir; bjóðask margir menn til þess, at fara ok leita um sættir með þeim, ok af þeim fyrirtǫlum samþykkisk konungr því. Váru þá menn gǫrvir á hleypiskútu, ok fóru þeir sem skyndiligast suðr til Danmerkr; fengu þar til danska menn þá er fullkomnir váru vinir Magnús konungs, at bera þetta ørendi Haraldi. Þetta mál fór mjǫk af hljóði. En er Haraldr heyrði þetta sagt, at Magnús konungr, frændi hans, myndi bjóða honum sætt ok félagskap ok Haraldr myndi hafa skulu hálfan Nóreg við Magnús, en hvárr þeira við annan hálft lausafé beggja þeira, þá játtaði Haraldr þeiri sætt af sinni hendi. Fóru þessi einkamál þá aptr til Magnús konungs.

Lítlu síðarr var þat, at Haraldr ok Sveinn tǫluðu kveld eitt við drykkju; spurði Sveinn, hverja gripi Haraldr hefði, þá er honum væri virkð mest á. Hann svarar svá, at þat var merki hans Landeyðan. Þá spurði Sveinn, hvat merkinu fylgði þess, er þat var svá mikil gørsimi. Haraldr segir, at þat var mælt, at sá myndi hafa sigr, er merkit er fyrir borit, segir, at svá hafði orðit, síðan er hann fekk þat. Sveinn svarar: "þá mun ek trúa, at sú náttúra fylgi merkinu, ef þú átt iii. orrostur við Magnús konung, frænda þinn, ok hefir þú sigr í ǫllum". Þá segir Haraldr styggliga: "veit ek frændsemi okkra Magnús, þótt þú minnir mik ekki á þat, ok er eigi fyrir því svá, at vit farimk í mót með herskildi, at eigi myndi okrir fundir aðrir vera skapligri". Sveinn brá þá lit við ok mælti: "geta þessa sumir, Haraldr, at þú hafir gǫrt svá fyrr, at halda þat einu af einkamálum, er þér þykkir sem þitt mál dragi helzt fram". Haraldr svarar: "minni staði muntu á vita, at ek hafa eigi haldit einkamálin, en ek veit, at Magnús konungr myni kalla, at þú hafir haldit við hann". Gekk þá sína leið hvárr þeira. Um kveldit, er Haraldr gekk til svefns í lypting á skipi sínu, þá mælti hann við skósvein sinn: "nú mun ek eigi liggja í hvílunni í nótt, þvíat mér er grunr á, at eigi myni alt vera svikalaust; ek fann í kveld, at Sveinn, mágr minn, varð reiðr mjǫk við bermæli mína; skaltu halda vǫrð á ef hér verðr nǫkkut í nótt til tíðenda" Gekk þá Haraldr í annan stað at sofa, en lagði þar í rúm sitt tréstobba einn. En um nóttina var róit á báti at lyptingunni, ok gekk þar maðr upp ok spretti lyptingartjaldinu, gekk síðan upp hjá ok hjó í rúm Haraldz með mikilli øxi, svá at fǫst stóð í trénu; hljóp maðr sjá þegar út í bátinn, en niðamyrkr var á, røri hann þegar í brot, en øxin var eptir til jartegna, stóð hon fǫst í trénu. Síðan vakði Haraldr upp menn sína ok lét þá vita, við hver svik þeir váru komnir — "megum vér þat sjá, segir hann, at vér hǫfum hér ekki liðs við Svein, þegar er hann slæsk á svikræði við oss; mun sá vera inn bezti kostr, at leita á brot heðan, meðan kostr er; leysu vér nú skip vár ok róum leyniliga í brot". Þeir gera svá, róa um nóttina norðr með landi, fara dag ok nótt, þar til er þeir finna Magnús konung, þar er hann lá með her sínum. Gekk þá Haraldr á fund Magnús konungs, frænda síns, ok varð þar fagnafundr, svá sem Þjóðólfr segir:

Síðan tǫluðu þeir frændr milli sín, fór þat alt sáttgjarnliga.

Magnús konungr lá við land ok hafði landtjald á landi uppi; hann bauð þá Haraldi frænda sínum til borðz síns, ok gekk Haraldr til veizlunnar með lx. manna; var þar allfǫgr veizla. En er á leið daginn, gekk Magnús konungr inn í tjaldit, þar sem Haraldr sat; menn gengu með honum ok báru byrðar, þat váru vápn ok klæði. Þá gekk konungr at inum ýzta manni ok gaf þeim sverð gott, ǫðrum skjǫld, þá klæði eða vápn eða gull, þeim stœrra er tígnari váru. Síðarst kom hann fyrir Harald, frænda sinn, ok hafði í hendi sér reyrteina ii. ok mælti svá: "hvárn viltu hér þiggja teininn?". Þá svarar Haraldr: "þann, er nærri er mér". Þá mælti Magnús konungr: "með þessum reyrsprota gef ek yðr hálft Nóregs-veldi með ǫllum skyldum ok skǫttum ok allri eign, er þar liggr til, með þeim formála, at þú skalt jafnréttr konungr í ǫllum stǫðum í Nóregi sem ek; en þá er vér erum allir saman, skal ek vera fyrirmaðr í heilsan ok þjónan ok at sæti; ef iii. eru tígnir menn, skal ek milli sitja; ek skal hafa konungslægi ok konungsbryggju; þér skuluð ok styðja ok styrkja várt ríki í þann stað, at vér gerðum yðr at þeim manni í Nóregi, er vér hugðum, at engi skyldi verða, meðan várr hauss væri uppi fyrir ofan mold". Þá stóð upp Haraldr ok þakkaði honum vel tígn ok vegsemð. Setjask þá niðr báðir ok váru allkátir þann dag; um kveldit gekk Haraldr ok hans menn til skips síns.

Eptir um morgininn lét Magnús konungr blása til þings ǫllu liðinu. En er þing var sett, þá lýsti Magnús konungr fyrir ǫllum mǫnnum gjǫf þeiri, er hann hafði gefit Haraldi, frænda sínum. Þórir af Steig gaf Haraldi konungsnafn þar á þinginu. Þann dag bauð Haraldr konungr Magnúsi konungi til borðz síns, ok gekk hann um daginn með lx. manna til landtjalda Haraldz konungs, þar sem hann hafði veizlu búit. Váru þar þá báðir konungarnir í samsæti, ok var þar veizla fǫgr ok veitt kappsamliga, váru konungarnir kátir ok glaðir. En er á leið daginn, þá lét Haraldr konungr bera í tjaldit tǫskur mjǫk margar; þar báru menn ok klæði ok vápn ok annars konar gripi; þat fé miðlaði hann, gaf hann ok skipti með mǫnnum Magnús konungs, þeim er váru í veizlunni. Síðan lét hann leysa tǫskurnar, mælti þá til Magnús konungs: "þér veittuð oss fyrra dag ríki mikit, er þér hǫfðuð unnit áðr af óvinum yðrum ok várum, en tókuð oss til samlags við yðr; var þat vel gǫrt, þvíat þér hafið mikit til unnit. Nú er hér í annan stað, at vér hǫfum verit útlendis ok hǫfum þó verit í nǫkkurum mannhættum, áðr en ek hefi saman komit þessu gulli, er þér munuð nú sjá mega; vil ek þetta leggja til félags við yðr; skulum vit eiga lausafé alt jǫfnum hǫndum, svá sem vit eigum ríki hálft hvárr okkarr í Nóregi. Ek veit, at skaplyndi okkat er ólíkt; ertu maðr miklu ǫrvari en ek, munu vit skipta fé þessu með okkr at jafnaði, ferr þá hvárr með sinn hlut sem vill". Síðan lét Haraldr breiða niðr nautshúð mikla ok steypa þar á gullinu ór tǫskunum; síðan váru skálir teknar ok met, reitt í sundr féit, skipt ǫllu með vágum, ok þótti ǫllum mǫnnum, er sá, mikil furða, er í Norðrlǫndum skyldi vera svá mikit gull saman komit í einn stað. Þetta var þó reyndar Grikkja-konungs eiga ok auðr, sem allir menn segja, at þar sé rautt gull húsum fullum. Konungarnir váru þá allkátir. Þá kom upp staup eitt, þat var svá mikit sem mannzhǫfuð; tók Haraldr konungr upp staupit ok mælti: "hvar er nú þat gull, Magnús frændi, er þú leiðir í móti þessum knapphǫfða?". Þá svarar Magnús konungr: "svá hefir gefizk ófriðr ok stórir leiðangrar, at náliga alt gull ok silfr er upp gengit, þat er í minni varðveizlu er. Nú er eigi meira gull en hringr þessi í minni eign" — tók hringinn ok seldi Haraldi. Hann leit á ok mælti: "þat er lítit gull, frændi, þeim konungi, er ii. konunga ríki á, en þó munu sumir ifa um, hvárt þú átt þenna hring". Þá segir Magnús konungr áhyggjusamliga: "ef ek á eigi þenna hring at réttu, þá veit ek eigi, hvat ek hefi rétt fengit, þvíat Óláfr konungr inn helgi, faðir minn, gaf mér þenna hring á inum øfsta skilnaði". Þá svarar Haraldr konungr hlæjandi: "satt segir þú, Magnús konungr, faðir þinn gaf þér hringinn; þann hring tók hann af fǫður mínum fyrir ekki mikla sǫk; er þat ok satt, at þá var ekki gott smákonungum í Nóregi, er faðir þinn var sem ríkastr". Haraldr konungr gaf Steigarþóri at veizlunni mǫsurbolla; hann var girðr með silfri, ok silfrhadda yfir ok gylt hvártveggja ok fullr upp af skírum silfrpenningum; þar fylgðu ok ii. gullhringar ok stóðu mǫrk báðir saman; hann gaf honum ok skikkju sína, þat var brúnn purpuri, hvít skinn með, ok hét honum miklum metnaði ok vináttu sinni. Þorgils Snorrason sagði svá at hann sá altárisklæðit, þat er gǫrt var ór mǫtlinum, en Guðríðr, dóttir Guthorms Steigarþórissonar, sagði, at hon kvað Guthorm fǫður sinn eiga bollann, svá at hon sá. Svá segir Bǫlverkr:

Magnús konungr ok Haraldr konungr réðu báðir Nóregi inn næsta vetr eptir sætt þeira, ok hafði sína hirð hvárr þeira. Þeir fóru um vetrinn um Uplǫnd at veizlum, ok váru stundum báðir samt, en stundum sér hvárr þeira. Þeir fóru alt norðr til Þrándheims ok til Niðaróss. Magnús konungr hafði varðveitt helgan dóm Óláfs konungs, síðan er hann kom í land, klipði hár hans ok negl á hverjum xii. mánuðum ok hafði sjálfr lykil þann, er skrínit mátti upp lúka með. Urðu þá margs konar jartegnir at helgum dómi Óláfs konungs. Brátt gerðusk greinir í um samþykki konunganna, ok váru margir svá illgjarnir, at þeira gengu svá illa í milli.