Bókastaðir

Haraldr var marga vetr í hernaði þessum, er nú var frá sagt, bæði í Serklandi ok Sikileyju. Síðan fór hann aptr til Miklagarðz með her þenna ok dvalðisk þar lítla hríð, áðr hann byrjaði ferð sína út í Jórsalaheim. Þá lét hann eptir málagull Grikkjakonungs ok allir Væringjar, þeir er til ferðar réðusk með honum. Svá er sagt, at í ǫllum ferðum þessum hafði Haraldr áttar xviii. fólkorrostur; svá segir Þjóðólfr:

Haraldr fór liði sínu út til Jórsalalandz, fór þá síðan yfir til Jórsalaborgar, en hvar sem hann fór um Jórsalaland, váru allar borgir ok kastalar gefnir í vald hans; svá segir Stúfr skáld, er heyrt hafði konunginn sjálfan frá þessum tíðendum segja:

Hér segir frá því, at þetta land kom óbrunnit ok óherjat í vald Haraldz. Fór hann þá út til Jórdánar ok laugaði sik þar, sem háttr er til annarra pálmara. Haraldr varði stórfé til grafar dróttins ok kross ins helga ok til annarra heilagra dóma á Jórsalalandi. Þá friðaði hann veginn alt út til Jórdánar ok drap raufara ok annat hernaðarfólk; svá segir Stúfr:

Þá fór hann aptr til Miklagarðz.

Þá er Haraldr var kominn til Miklagarðz af Jórsalalandi, fýsti hann at fara í Norðrlǫnd til óðala sinna; hafði hann þá spurt, at Magnús Óláfsson, bróðurson hans, var orðinn konungr í Nóregi ok svá í Danmǫrk, segir hann þá upp þjónostu við Grikjakonung. En er Zóe drótning varð þessa vǫr, varð hon reið mjǫk ok hóf upp sakagiptir við Harald, talði þat, at hann myndi hafa misfarit með Grikjakonungs fé, því er fengizk hefði í hernaði, þá er Haraldr hafði verit hǫfðingi yfir herinum. Máríá hét ein mær ung ok fríð, hon var bróðurdóttir Zóe drótningar; þeirar meyjar hafði Haraldr beðit, en drótning synjaði. Svá hafa sagt Væringjar norðr hingat, þeir er verit hafa í Miklagarði á mála, at sú sǫgn væri þar hǫfð af fróðum mǫnnum, at Zóe drótning vildi sjálf hafa Harald sér til mannz, ok sú sǫk væri reyndar mest við Harald, er hann vildi brot fara ór Miklagarði, þó at annat væri upp borit fyrir alþýðu. Þá var sá Grikja-konungr er hét Konstantínús Mónomákús; hann réð ríkinu með Zóe drótningu. Af þessum sǫkum lét Grikja-konungr taka hǫndum Harald ok fœra hann til dýflizu..

En er Haraldr kom mjǫk svá til dýflizunnar, þá sýndisk honum inn helgi Óláfr konungr ok segir, at hann myndi hjálpa honum. Þar á strætinu var síðan kápella ok helguð Óláfi konungi, ok hefir sú kápella þar staðit síðan. Dýfliza sú var þannig gǫr, at þar er turn hár ok opinn ofan, en dyrr af strætinu í at ganga; var Haraldr þar inn látinn ok með honum Haldórr ok Úlfr. Næstu nótt eptir kom ein rík kona ofan á dýflizuna ok hafði gengit upp með stigum nǫkkurum, ok þjónostumenn hennar ii; þau létu síga ofan streng nǫkkurn í dýflizuna ok drógu þá upp. Þessarri konu hafði inn helgi Óláfr konungr unnit bót fyrr ok hafði þá vitrazk henni, at hon skyldi leysa bróður hans ór prísund. Þá fór Haraldr þegar til Væringja, ok stóðu þeir upp allir í mót honum ok fǫgnuðu honum vel. Síðan vápnaðisk allr herrinn, ok gengu þar til, er konungrinn svaf; þeir taka konunginn hǫndum ok stinga ór bæði augun; svá segir Þórarinn Skeggjason í sinni drápu:

Svá segir ok Þjóðólfr skáld:

Í þessum tveim drápum Haraldz ok mǫrgum ǫðrum kvæðum hans er getit þess, at Haraldr blindaði sjálfan Grikkja-konung; nefna mætti til þess hertoga eða greifa eða annars konar tígnarmenn, ef þeir vissi, at þat væri sannara, þvíat sjálfr Haraldr flutti þessa sǫgn ok þeir menn aðrir, er þar váru með honum.

Um þá sǫmu nótt gengu þeir Haraldr at þeim herbergjum, er Máríá svaf í, ok taka hana í brot með valdi. Síðan gengu þeir til galeiða Væringja ok tóku tvær galeiðrnar, røru síðan inn í Sjáviðarsund. En er þeir kómu þar, er járnrekendr lágu um þvert sundit, þá mælti Haraldr, at menn skyldi skipask til ára á hvárritveggju galeiðinni, en þeir menn, er eigi røru, skyldu allir hlaupa aptr í galeiðina ok hafa hverr húðfat sitt í faðmi sér; rendu svá galeiðrnar upp á járnrekendr; þegar er festi ok skriðinn tók af, þá bað hann alla menn hlaupa fram í. Þá steypði galeið þeiri, er Haraldr var á, ok stǫkk sú af járnum við riðinn, en ǫnnur sprakk, er reið á járnum, ok týndisk þar mart, en sumt var tekit af sundi; með þessu komsk Haraldr út af Miklagarði, fór svá inn í Svartahaf. En áðr en hann siglði frá landi, setti hann upp á land jungfrúna ok fekk henni gott fǫruneyti aptr til Miklagarðz, bað hana þá segja Zóe, frændkonu sinni, hversu mikit hon hafði vald á Haraldi, eða hvárt nǫkkut hafði drótningar ríki fyrir staðit, at hann mætti fá jungfrúna. Þá siglði Haraldr norðr í Ellipalta, fór þaðan alt um Austrríki. Í þessum ferðum orti Haraldr gamanvísur, ok eru saman xvi., ok er eitt niðrlag at ǫllum; þessi er ein:

Því veik hann til Ellisifjar dóttur Jarizleifs konungs í Hólmgarði.