Bókastaðir

En er Haraldr kom til Sikileyjar, þá herjaði hann þar ok lagði þar með liði sínu til einnar borgar mikillar ok fjǫlmennrar. Settisk hann um borgina, þvíat þar váru sterkir veggir, svá at honum þótti ósýnt, at brjóta myndi mega. Borgarmenn hǫfðu vist gnóga ok ǫnnur fǫng, þau er þeir þurftu til varnar. Þá leitaði hann þess ráðs, at fuglarar hans tóku smáfugla, er hreiðruðusk í borginni ok flugu á skóg um daga at taka sér mat. Haraldr lét binda á bak fuglunum lokarspánu af tyrvitré ok steypði vaxi ok brennusteini ok lét slá eldi í; flugu fuglarnir, þegar er lausir urðu, allir senn í borgina at vitja unga sinna ok híbýla, er þeir áttu í húsþekjum, þar er þakt var reyr eða hálmi; þá laust eldinum af fuglunum í húsþekjurnar. En þótt einn hverr bæri lítla byrði eldz, þá varð þat skjótt mikill eldr, er margir fuglar báru til víða um borgina í þekjur, ok því næst brann hvert hús at ǫðru, þar til er borgin logaði. Þá gekk fólkit alt ór borginni ok bað sér miskunnar, þeir inir sǫmu, er áðr hǫfðu margan dag drembiliga mælt ok háðuliga til Grikkja-hers ok hǫfðingja þeira; gaf Haraldr ǫllum mǫnnum grið, þeim er þess beiddu; fekk síðan vald yfir þeiri borg.

Ǫnnur borg var sú, er Haraldr lagði til liði sínu; sú var bæði fjǫlmenn ok sterk, svá at engi var ván, at þeir fengi brotit, vellir harðir ok sléttir umhverfis borgina. Þá lét Haraldr taka til at grafa grǫft, frá þar sem fell bekkr einn, ok var þar djúpt gil, svá at ekki mátti þannig sjá ór borginni. Þeir fluttu moldina út á vatnit ok létu straum í brot bera. Váru þeir at þessu verki bæði dag ok nótt, var skipt til sveitum; en herrinn gekk alla daga útan at borginni, en borgarmenn gengu í vígskǫrð, ok skutu hvárir á aðra, en um nætr sváfu þeir hvárirtveggju. En er Haraldr skilði þat, at jarðhús þat var svá langt, at þá myndi vera komit inn um borgarvegginn, þá lét hann vápnask lið sitt. Þat var móti degi, er þeir gengu inn í jarðhúsit; en er þeir kómu til enda, grófu þeir upp yfir hǫfuð sér, þar til er steinar urðu fyrir límí settir, þat var gólf í steinhǫllinni. Síðan brutu þeir upp gólfit ok gengu upp í hǫllina. Þar sátu fyrir menn margir af borgarmǫnnum, snæddu þar ok drukku, ok var þeim þat inn mesti óvísavargr, þvíat Væringjar gengu þar við brugðnum sverðum ok drápu þar þegar suma, en sumir flýðu, þeir er því kómu við. Væringjar sóttu eptir þeim, en sumir tóku borgarhliðin ok luku upp, gekk þar inn allr fjǫlði hersins. En er þeir kómu í borgina, þá flýði borgarlýðrinn, en margir báðu griða, ok fengu þat allir, er upp gáfusk. Eignaðisk Haraldr borgina með þessum hætti ok þar með ógrynni fjár.

Ina þriðju borg hittu þeir, þá er mest var af þessum ǫllum ok sterkust ok ríkust at fé ok fjǫlmenni. Váru um þá borg díki stór, svá at þeir sá, at ekki mátti þar vinna með þvílíkum brǫgðum sem inar fyrri borgir; lágu þeir þar mjǫk lengi, svá at þeir fengu ekki at gǫrt. En er borgarmenn sá þat, þá dirfðusk þeir við. Þeir settu fylkingar sínar uppi á borgarveggjum, síðan luku þeir upp borgarhliðum ok œpðu á Væringja, eggjuðu þá ok báðu þá ganga í borgina ok frýðu þeim hugar, sǫgðu, at þeir væri ekki betri til orrostu en hœsn. Haraldr bað sína menn láta, sem eigi vissi, hvat þeir sǫgðu — "vér gerum ekki at, segir hann, þótt vér rennim til borgarinnar; þeir bera vápn sín á oss undir fœtr sér niðr; en þótt vér komim í borgina með nǫkkura sveit, þá hafa þeir vald at byrgja inni þá er þeir vilja, en suma úti, þvíat þeir hafa yfir ǫll borgarhlið gæzlu sett; vér skulum gera þeim eigi minna skaup ok skulum láta þá sjá, at vér óttumk þá ekki; skulu várir menn ganga fram á vǫlluna sem næst borginni ok gæta þó þess, at ganga eigi í skotmál þeira; skulu várir menn allir fara vápnlausir ok gera sér leik ok láta þat sjá borgarmenn, at vér hirðum ekki um fylkingar þeira". Síðan var svá nǫkkura daga.

Menn íslenzkir eru nefndir, þeir er fóru þar með Haraldi konungi, Haldórr, sonr Snorra goða — hann hafði þessa frásǫgn hingat til landz — annarr var Úlfr Úspaksson, Ósvífrssonar ins spaka; þeir váru báðir inir sterkustu menn ok allvápndjarfir ok váru inir kærstu Haraldi; þeir váru báðir í leikinum. En er þessa leið hafði farit nǫkkura daga, þá vildu borgarmenn sýna enn meira kapp; gengu þeir þá ekki með vápnum upp á borgarveggina, en létu þó opin standa borgarhliðin. En er þat sá Væringjar, þá gengu þeir einn dag svá til leiksins, at þeir hǫfðu sverð undir mǫtlum ok hjálma undir hǫttum. En er þeir hǫfðu leikit um hríð, þá sá þeir, at borgarmenn undruðusk ekki; þá tóku þeir skjótt vápnin, runnu síðan at borgarhliðinu. En er borgarmenn sá þat, gengu þeir í móti vel ok hǫfðu sín alvæpni, tóksk þar bardagi í borgarhliðinu. Væringjar hǫfðu engar hlífar, nema þat er þeir sveipuðu mǫtlum um vinstri hǫnd sér, urðu þeir sárir, en sumir fellu, en allir váru nauðuliga staddir; Haraldr, ok þat lið með honum, er var í herbúðum, sótti til at veita mǫnnum sínum. En borgarmenn váru þá komnir upp á borgarveggi, skutu ok grýttu á þá; varð þá hǫrð orrosta; þótti þeim, er í borgarhliðinu váru, vera seinna gengit at hjálpa sér en þeir vildu. En er Haraldr kom at borgarhliðinu, þá fell merkismaðr hans; þá mælti hann: "Haldórr, tak upp merkit". Haldórr svaraði ok tók upp stǫngina ok mælti óvitrliga: "hverr mun merki bera fyrir þér, ef þú fylgir svá blauðliga, sem nú er um hríð?". Var þat meir reiðimál en sannyrði, þvíat Haraldr var inn vápndjarfasti maðr. Sóttu þeir þá í borgina, var þá bardagi harðr ok lauk svá, at Haraldr hafði sigr ok vann borgina. Haldórr varð sárr mjǫk, hafði sár mikit í andliti, ok var þat lýti alla æfi, meðan er hann lifði.

Sú var in iiii. borg, er Haraldr kom til með her sinn, er mest var af ǫllum þeim, er áðr var frá sagt, ok svá var hon styrk, at þeir sá enga ván vera, at þeir fengi hana brotit. Síðan sátu þeir um borgina ok gerðu umsátir, svá at engi fǫng mátti til flytja borgarinnar. En er þeir hǫfðu lítla hríð dvalzk, þá fekk Haraldr sjúkleik, svá at hann lagðisk í rekkju; lét hann setja sitt landtjald brot frá ǫðrum landtjǫldum, þvíat honum þótti sér þat ró, at heyra eigi gný ok glaum herliðsins. Menn hans kómu tíðum með flokka til hans ok frá ok spyrja hann ráðagørðar; þat sá borgarmenn, at nǫkkurar nýlundur váru með Væringjum; gerðu þeir til njósnarmenn at forvitnask, hverju slíkt myndi gegna. En er njósnarmenn kómu aptr til borgarinnar, þá kunnu þeir segja þau tíðendi, at hǫfðingi Væringja væri sjúkr, ok fyrir þá sǫk var engi atsókn til borgar. En er svá hafði liðit fram um hríð, þá minkaði mátt Haraldz; gerðusk þá hans menn mjǫk hugsjúkir ok daprir; slíkt alt spurðu borgarmenn. Þar kom, at svá þrǫngði sótt Haraldi, at andlát hans var sagt um allan herinn. Síðan fóru Væringjar til tals við borgarmenn ok segja þeim líflát hǫfðingja síns, báðu kennimenn veita honum grǫpt í borginni. En er borgarmenn spurðu þessi tíðendi, þá váru þeir margir, er þar réðu fyrir klaustrum eða ǫðrum stórstǫðum í borginni, þá vildi hverr gjarna þat lík hafa til sinnar kirkju, þvíat þeir vissu, at þar myndi fylgja ofr mikit. Skrýddisk þá allr fjǫlði kennimanna ok gekk út ór borginni með skrín ok helga dóma ok gerðu fagra prócessiónem. En Væringjar gerðu ok mikla líkferð; var þá líkkistan borin hátt ok tjaldat yfir pellum, borin þar yfir merki mǫrg. En er slíkt var borit inn um borgarhliðit, þá skutu þeir niðr kistunni um þvert hliðit borgarinnar, fyrir hurðirnar; blésu þá Væringjar í alla lúðra sína herblástr ok brugðu sverðunum; þusti þá allr Væringja herr ór herbúðunum með alvæpni ok hljópu þá til borgarinnar með ópi ok kalli. En munkar ok aðrir kennimenn, þeir er út hǫfðu gengit í líkferð þessa, kepðusk hvárir við aðra, at fyrstir ok fremstir vildi út ganga at taka við ofrinu, þá var þeim nú hálfu meira kapp á því at vera sem first Væringjum, þvíat þeir drápu hvern þann, er þeim var næst, hvárt er hann var klerkr eða óvígðr. Væringjar gengu svá um alla borgina þessa, at þeir drápu mannfólkit, en ræntu alla staði í borginni ok tóku þar ógrynni fjár.