Bókastaðir

Haraldr, sonr Sigurðar sýr, bróðir Óláfs konungs ins helga sammœðri, hann var á Stiklarstǫðum í orrostu, þá er inn helgi Óláfr konungr fell; varð Haraldr þá sárr ok komsk í brot með ǫðrum flóttamǫnnum; svá segir Þjóðólfr:

Rǫgnvaldr Brúsason flutti Harald ór orrostu ok kom honum til bónda nǫkkurs, er bjó í skógi langt frá ǫðrum mǫnnum; var Haraldr þar læknaðr, til þess er hann var heill. Síðan fylgði sonr bónda honum austr um Kjǫl, ok fóru þeir alt markleiði, þat er svá mátti, en ekki alþýðuveg. Vissi bóndason ekki til, hverjum hann fylgði; ok er þeir riðu milli eyðiskóga nǫkkurra, þá kvað Haraldr þetta:

Hann fór austr um Jamtaland ok Helsingjaland ok svá til Svíþjóðar; fann hann þar Rǫgnvald Brúsason ok mjǫk marga aðra þá menn, er komizk hǫfðu ór orrostu menn Óláfs konungs.

Eptir um várit fengu þeir sér skipan ok fóru um sumarit austr í Garðaríki á fund Jarizleifs konungs, váru þar um vetrinn; svá segir Bǫlverkr:

Jarizleifr konungr tók vel við þeim Haraldi; gerðisk Haraldr þá hǫfðingi yfir landvarnarmǫnnum konungs ok annarr Eilífr, sonr Rǫgnvaldz jarls; svá segir Þjóðólfr:

Haraldr dvalðisk í Garðaríki nǫkkura vetr ok fór víða um Austrveg. Síðan byrjaði hann ferð sína út í Grikland ok hafði mikla sveit manna; þá helt hann til Miklagarðz; svá segir Bǫlverkr:

Þá réð fyrir Griklandi Zóe drótning in ríka, ok með henni Michael Kátalaktús. En er Haraldr kom til Miklagarðz á fund drótningarinnar, þá gekk hann þar á mála ok fór þegar um haustit á galeiðr með hermǫnnum þeim, er fóru út í Griklandzhaf. Helt Haraldr sveit af sínum mǫnnum. Þá var hǫfðingi yfir herinum sá maðr, er nefndr er Gyrgir; hann var frændi drótningar. En er Haraldr hafði verit lítla hríð í herinum, áðr en Væringjar þýddusk mjǫk til hans, ok fóru þeir allir saman, þegar er bardagar váru; kom þá svá, at Haraldr gerðisk hǫfðingi yfir ǫllum Væringjum. Fóru þeir Gyrgir víða um Griklandzeyjar, unnu þar herskap mikinn á kussorum.

Þat var eitt hvert sinn, er þeir hǫfðu farit um land ok skyldu taka sér náttból við skóga nǫkkura, ok kómu Væringjar fyrstir til náttstaðar ok vǫlðu þeir sér tjaldstaði þá, er þeir sá bazta ok hæst lágu, þvíat þar er svá háttat, at land er blautt, ok þegar er regn koma þar, þá er ilt at búa þar, er lágt liggr. Þá kom Gyrgir, hǫfðingi hersins, ok er hann sá, hvar Væringjar hǫfðu tjaldat, bað hann þá í brot fara ok tjalda í ǫðrum stað, segir, at hann vill þar tjalda. Haraldr segir svá: "ef þér komið fyrri til náttbóls, þá takið þér yðr náttstað, þá munu vér þar tjalda í ǫðrum stað, sem oss líkar; gerið þér nú ok svá, tjaldið þar, sem þér vilið, í ǫðrum stað; hugða ek, at þat væri réttr Væringja hér í veldi Grikkja-konungs, at þeir skulu vera sjálfráða ok frjálsir um alla hluti fyrir ǫllum mǫnnum, en vera konungi einum ok drótningu þjónostu skyldir". Þreyttu þetta með kappmæli, þar til er hvárirtveggju vápnuðusk; var þá við sjálft, at þeir mundu berjask. Kómu þá til inir vitrustu menn ok skildu þá; sǫgðu þeir svá, at betr var fallit, at þeir sættisk um þetta mál ok gerði skipan á með sér glǫggliga, svá at eigi þyrfti optarr slíka deilu um. Var þá stefnulagi á komit með þeim, ok skipuðu inir beztu menn ok inir vitrustu. En á þeiri stefnu réðu þeir þat svá, at samt kom með ǫllum, at hluti skyldi í skaut bera ok hluta með Grikkjum ok Væringjum, hvárir fyrri skyldi ríða eða róa eða til hafnar leggja ok kjósa um tjaldstaði; skyldi því hvárrtveggi una þá, sem hlutr segði. Síðan váru hlutir gǫrvir ok markaðir. Þá mælti Haraldr við Gyrgi: "ek vil sjá, hversu þú markar þinn hlut, at eigi markim vit á eina lund báðir". Hann gerði svá. Síðan markaði Haraldr sinn hlut ok kastaði í skautit, ok svá báðir þeir. En sá maðr, er hlutinn skyldi upp taka, þá tók hann upp annan ok helt milli fingra sér ok brá upp hendinni ok mælti: "þessir skulu fyrri ríða ok róa ok til hafnar leggja ok kjósa sér um tjaldstaði". Haraldr greip til handarinnar ok tók hlutinn ok kastaði út á sjá; síðan mælti hann: "þessi var várr hlutr". Gyrgir segir: "hví léztu eigi sjá fleiri menn"?. "Sé nú, segir Haraldr, þann er eptir er; muntu þar kenna þitt mark". Síðan var athugat um þann hlutinn, ok kendu allir þar mark Gyrgis. Var þat dœmt, at Væringjar skyldi kørna kosti hafa um alt þat, er þeir þreyttu um. Fleiri hlutir urðu til þess, er þeir urðu eigi ásáttir, ok hlauzk jafnan svá, at Haraldr hafði sitt mál.

Þeir fóru allir samt um sumarit ok herjuðu. Þá er allr var herrinn saman, lét Haraldr sína menn vera fyrir útan bardaga, eða ella þar, er minst var mannhætta, ok lézk varask vilja, at hann týndi herliði sínu. En er hann var einn saman með sínu liði, þá lagðisk hann svá fast til at berjask, at annat tveggja skyldi hann fá sigr eða bana. Svá bar optliga til, þá er Haraldr var hǫfðingi yfir liðinu, at hann vann sigr, þá er Gyrgir vann ekki. Þetta funnu hermenn ok kǫlluðu betr fara mundu sitt mál, ef Haraldr væri einn hǫfðingi yfir ǫllum herinum, ok ámæltu hertoganum, at ekki yrði af honum eða hans liði. Gyrgir segir, at Væringjar vildu ekki lið veita honum, bað þá fara í annan stað, en hann fœri með ǫðrum herinum, ok vinna þvílíkt sem þeir mætti. Fór þá Haraldr frá herinum ok Væringjar með honum ok Látínumenn. Gyrgir fór með Grikkja her. Sýndisk þá, hvat hvárr mátti; fekk Haraldr jafnan sigr ok fé, en Grikir fóru heim til Miklagarðz, nema ungir drengir, þeir er fá vildu sér fjár, sǫmnuðusk til Haraldz ok hǫfðu hann þá fyrir hertoga. Lagðisk hann þá með her sinn vestr í Affriká, er Væringjar kalla Serkland; eflðisk hann þá mjǫk at liði. Í Serklandi eignaðisk hann lxxx. borga, váru sumar gefnar upp, en sumar tók hann með valdi. Síðan fór hann til Sikileyjar; svá segir Þjóðólfr:

Svá segir Illugi Bryndœlaskáld:

Hér segir þat, at þá var Mikjáll Grikkja-konungr í þenna tíma. Haraldr dvalðisk marga vetr í Affriká, fekk óf lausafjár, gull ok allz konar dýrgripi. En alt þat fé, er hann fekk ok eigi þurpti hann at hafa til kostnaðar sér, sendi hann með trúnaðarmǫnnum sínum norðr í Hólmgarð í vald ok gæzlu Jarisleifs konungs, ok drósk þar saman ógrynni fjár, sem líkligt er at vera myndi, er hann herjaði þann hluta heimsins, er auðgastr var at gulli ok dýrgripum, ok svá mikit sem hann gerði at, er með sǫnnu var áðr sagt, at hann mundi eignazk hafa lxxx. borga.