Bókastaðir

Óláfr Tryggvason, þá er hann lá í Syllingum, spurði hann, at þar í eyjunni var spámaðr nǫkkurr, sá er sagði fyrir óorðna hluti, ok þótti mǫrgum mǫnnum þat mjǫk eptir ganga. Gerðisk Óláfi forvitni á, at reyna spádóm mannz þess; hann sendi þann af mǫnnum sínum, er fríðastr var ok mestr, ok bjó hann sem vegligast, ok bað hann segja, at hann væri konungr, þvíat Óláfr var þá frægr orðinn af því um ǫll lǫnd, at hann var fríðari ok gǫfugligri ok meiri en allir menn aðrir; en síðan er hann fór ór Garðaríki, hafði hann eigi meira af nafni sínu, en kallaði sik Óla ok kvazk vera gerzkr. En er sendimaðr kom til spámannzins ok sagðisk vera konungr, þá fekk hann þessi andsvǫr: "ekki ertu konungr, en þat er ráð mitt, at þú sér trúr konungi þínum"; ekki sagði hann fleira þessum manni. Fór sendimaðr aptr ok segir Óláfi, ok fýsti hann þess at meirr at finna þenna mann, er hann heyrði slík andsvǫr hans, ok tók nú ifa af honum, at hann væri eigi spámaðr; fór þá Óláfr á hans fund ok átti tal við hann ok spurði eptir, hvat spámaðr segði Óláfi fyrir, hvernug honum myndi ganga til ríkis eða annarrar hamingju. Einsetumaðrinn svaraði með helgum spádómi: "þú munt verða ágætr konungr ok ágæt verk vinna; þú munt mǫrgum mǫnnum til trúar koma ok skírnar, muntu bæði þér hjálpa í því ok mǫrgum ǫðrum, ok til þess at þú ifir eigi um þessi mín andsvǫr, þá máttu þat til marks hafa: þú munt við skip þín svikum mœta ok flokkum ok mun á bardaga rœtask ok muntu týna nǫkkuru liði ok sjálfr sár fá ok muntu af því sári banvænn vera ok á skildi til skips borinn; en af þessu sári muntu heill verða innan vii. nátta ok brátt við skírn taka". Síðan fór Óláfr ofan til skipa sinna ok þá mœtti hann þar ófriðarmǫnnum þeim, er hann vildu drepa ok lið hans, ok fóru þeira viðskipti, svá sem einsetumaðr hafði sagt honum, at Óláfr var sárr borinn á skip út, ok svá, at hann var heill á vii. nóttum. Þóttisk þá Óláfr vita, at þessi maðr myndi honum sanna hluti sagt hafa ok þat, at hann var sannr spámaðr, hvaðan af sem hann hefði þann spádóm. Fór þá Óláfr annat sinn at finna þenna mann, talaði þá mart við hann, spurði vendiliga, hvaðan honum kom sú speki, er hann sagði fyrir óorðna hluti. Einsetumaðr segir, at sjálfr guð kristinna manna lét hann vita alt þat, er hann forvitnaðisk, ok segir þá Óláfi mǫrg stórmerki guðs, ok af þeim fortǫlum játti Óláfr, at taka skírn, ok svá var, at Óláfr var skírðr þar ok alt fǫruneyti hans. Dvalðisk hann þar mjǫk lengi ok nam rétta trú ok hafði þaðan með sér presta ok aðra lærða menn.

Óláfr siglði ór Syllingum um haustit til Englandz; lá þar í hǫfn einni, fór þá með friði, þvíat England var kristit ok hann var ok kristinn. En þar fór um landit þingboð nǫkkut ok allir menn skyldu til þings koma; en er þing var sett, þá kom þar drótning ein, er Gyða er nefnd, systir Óláfs kvárans, er konungr var á Írlandi í Dyflinni. Hon hafði gipt verit á Englandi jarli einum ríkum; var sá þá andaðr, en hon helt eptir ríkinu; en sá maðr var í ríki hennar, er nefndr er Álfvini, kappi mikill ok hólmgǫngumaðr; hann hafði beðit hennar, en hon svaraði svá, at hon vildi kør af hafa, hvern hon vildi eiga af þeim mǫnnum, er í hennar ríki váru, ok var fyrir þá sǫk þings kvatt, at Gyða skyldi sér mann kjósa. Var þar kominn Álfvini ok búinn með inum beztum klæðum, ok margir aðrir váru þar vel búnir. Óláfr var þar kominn ok hafði vásklæði sín ok loðkápu ýzta, stóð með sína sveit út í frá ǫðrum mǫnnum. Gyða gekk ok leit sér á hvern mann, þann er henni þótti nǫkkut mannzmót at; en er hon kom þar, sem Ólafr stóð, ok sá upp í andlit honum ok spyrr, hverr maðr hann er. Hann nefndi sik Óla — "ek em útlendr maðr hér" segir hann. Gyða mælti: "viltu eiga mik, þá vil ek kjósa þik?". "Eigi vil ek neita því" segir hann; hann spurði, hvert nafn þessarrar konu var, ætt eða øðli. "Ek em, segir hon, konungsdóttir af Írlandi. Var ek gipt higat til landz jarli þeim, er hér réð ríki. Nú síðan er hann andaðisk, þá hefi ek stýrt ríkinu; menn hafa beðit mín ok engi sá, er ek vilda giptask, en ek heiti Gyða". Hon var ung kona ok fríð; tala þau síðan þetta mál ok semja þat sín á milli; festir Óláfr sér Gyðu. Álfvina líkar nú ákafliga illa; en þat var siðr á Englandi, ef ii. kepðusk um einn hlut, at þar skyldi vera til hólmganga. Býðr Álfvini Óláfi Tryggvasyni til hólmgǫngu um þetta mál. Þeir leggja með sér stefnulag til bardaga ok skulu vera xii. hvárir. En er þeir finnask, mælir Óláfr svá við sína menn, at þeir geri svá, sem hann gerir; hann hafði mikla øxi. En er Álfvini vildi hǫggva sverði til hans, þá laust hann sverðit ór hǫndum honum, ok annat hǫgg sjálfan hann, svá at Álfvini fell. Síðan batt Óláfr hann fast; fóru svá allir menn Álfvina, at þeir váru barðir ok bundnir ok leiddir svá heim til herbergja Óláfs. Síðan bað hann Álfvina fara ór landi brot ok koma eigi aptr, en Óláfr tók allar eigur hans. Óláfr fekk þá Gyðu ok dvaldisk á Englandi, en stundum á Írlandi. Þá er Óláfr var á Írlandi, var hann staddr í herferð nǫkkurri, ok fóru þeir með skipum, ok þá er þeir þurftu strandhǫggva, þá ganga menn á land ok reka ofan fjǫlða búsmala; þá kømr eptir einn bóndi ok bað Óláf gefa sér kýr þær, er hann átti; Óláfr bað hann hafa kýr sínar, ef hann mætti kenna — "ok dvel ekki ferð vára". Bóndi hafði þar mikinn hjarðhund; hann vísaði hundinum í nautaflokkana, ok váru þar rekin mǫrg hundruð nauta; hundrinn hljóp um alla nautaflokkana ok rak brott jammǫrg naut sem bóndi sagði, at hann ætti, ok váru þau ǫll á einn veg mǫrkuð. Þóttusk þeir þá vita, at hundrinn myndi rétt kent hafa; þeim þótti hundr sá furðu vitr; þá spyrr Óláfr, ef bóndi vildi gefa honum hundinn; "gjarna" segir bóndi. Óláfr gaf honum þegar í stað gullhring ok hét honum vináttu sinni. Sá hundr hét Vígi ok var allra hunda beztr; átti Óláfr hann lengi síðan.

Haraldr Gormsson Dana-konungr spurði, at Hákon jarl hafði kastat kristni, en herjat land Dana-konungs víða. Þá bauð Haraldr Dana-konungr her út ok fór síðan í Nóreg. Ok er hann kom í þat ríki, er Hákon jarl hafði til forráða, þá herjar hann þar ok eyddi land alt ok kom liðinu í eyjar þær, er Sólundir heita. Fimm einir bœir stóðu óbrendir í Sogni í Læradal, en fólk alt flýði á fjǫll ok markir með þat alt, er komask mátti. Þá ætlaði Dana-konungr at sigla liði því til Íslandz ok hefna níðs þess, er allir Íslendingar hǫfðu hann níddan. Þat var í lǫgum haft á Íslandi, at yrkja skyldi um Dana-konung níðvísu fyrir nef hvert, er á var landinu, en sú var sǫk til, at skip þat, er íslenzkir menn áttu, braut í Danmǫrk, en Danir tóku upp fé alt ok kǫlluðu vágrek, ok réð fyrir bryti konungs, er Birgir hét. Var níð ort um þá báða; þetta er í níðinu:

Haraldr konungr bauð kungum manni at fara í hamfǫrum til Íslandz ok freista, hvat hann kynni segja honum; sá fór í hvalslíki. En er hann kom til landzins, þá fór hann vestr fyrir norðan landit. Hann sá, at fjǫll ǫll ok hólar váru fullir af landvéttum, sumt stórt, en sumt smátt. En er hann kom fyrir Vápnafjǫrð, þá fór hann inn á fjǫrðinn ok ætlaði á land at ganga. Þá fór ofan ór dalnum dreki mikill ok fylgðu honum margir ormar, pǫddur ok eðlur, ok blésu eitri á hann; en hann lagðisk í brot ok vestr fyrir land alt fyrir Eyjafjǫrð; fór hann inn eptir þeim firði; þar fór móti honum fugl svá mikill, at vængirnir tóku út fjǫllin tveggja vegna, ok fjǫlði annarra fugla bæði stórir ok smáir. Braut fór hann þaðan ok vestr um landit ok svá suðr á Breiðafjǫrð ok stefndi þar inn á fjǫrð. Þar fór móti honum griðungr mikill ok óð á sæinn út ok tók at gella ógurliga; fjǫlði landvétta fylgði honum. Brott fór hann þaðan ok suðr um Reykjanes ok vildi ganga upp á Vikarskeiði. Þar kom í móti honum bergrisi ok hafði járnstaf í hendi, ok bar hǫfuðit hæra en fjǫllin, ok margir aðrir jǫtnar með honum. Þaðan fór hann austr með endlǫngu landi — "var þá ekki, segir hann, nema sandar ok ørœfi ok brim mikit fyrir útan, en haf svá mikit millim landanna, segir hann, at ekki er þar fœrt langskipum". Þá var Brodd-Helgi í Vápnafirði, Eyjólfr Valgerðarson í Eyjafirði, Þórðr gellir í Breiðafirði, Þóroddr goði í Ǫlfusi. Síðan snøri Dana-konungr liði sínu suðr með landi, fór síðan til Danmerkr, en Hákon jarl lét byggva land alt ok galt enga skatta síðan Dana-konungi.

Sveinn, sonr Haraldz konungs, sá er síðan var kallaðr tjúguskegg, beiddisk ríkis af Haraldi konungi, fǫður sínum; en þá var enn sem fyrr, at Haraldr konungr vildi ekki tvískipta Danaveldi ok vill ekki ríki fá honum. Þá aflar Sveinn sér herskipa ok segir, at hann vill fara í víking. En er lið hans kom alt saman ok þá var kominn til liðs við hann af Jómsvíkingum Pálna-Tóki, þá helt Sveinn til Sjálandz ok inn í Ísafjǫrð. Þá var þar fyrir með skipum sínum Haraldr konungr, faðir hans, ok bjoggusk at fara í leiðangr. Sveinn lagði til orrostu við hann; varð þar bardagi mikill; dreif þá lið til Haraldz konungs, svá at Sveinn varð ofrliði borinn ok flýði hann. Þar fekk Haraldr konungr sár þau, er hann leiddi til bana.

Síðan var Sveinn tekinn til konungs í Danmǫrk. Þá var Sigvaldi jarl yfir Jómsborg á Vindlandi; hann var sonr Strút-Haraldz konungs, er ráðit hafði fyrir Skáni. Brœðr Sigvalda váru þeir Hemingr ok Þorkell hávi. Þá var ok hǫfðingi yfir Jómsvíkingum Búi digri af Borgundarhólmi ok Sigurðr, bróðir hans; þar var ok Vagn, sonr þeira Áka ok Þorgunnu, systursonr þeira Búa. Sigvaldi jarl hafði hǫndum tekit Svein konung ok flutt hann til Vindlandz til Jómsborgar ok nauðgaði hann til sætta við Búrizláf, Vinða-konung, ok til þess, at Sigvaldi jarl skyldi gera sætt milli þeira, — Sigvaldi jarl átti þá Ástríði, dóttur Búrizláfs konungs, — ok at ǫðrum kosti segir jarl at hann myndi Svein konung fá í hendr Vinðum. En konungr vissi þat, at þeir mundu kvelja hann til bana; játti hann fyrir því sættargørð jarls. Jarl dœmði þat, at Sveinn konungr skyldi fá Gunnhildar, dóttur Búrizláfs konungs, en Búrizláfr konungr skyldi fá Þyri Haraldz dóttur, systur Sveins konungs, en hvártveggi þeira skyldi halda ríkinu, ok skyldi vera friðr milli landa. Fór þá Sveinn konungr heim í Danmǫrk með Gunnhildi, konu sína. Þeira synir váru þeir Haraldr ok Knútr inn ríki. Í þann tíma heituðusk Danir mjǫk at fara með her í Nóreg á hendr Hákoni jarli.

Sveinn konungr gerði mannboð ríkt ok stefndi til sín ǫllum hǫfðingjum þeim, er váru í ríki hans; hann skyldi erfa Harald, fǫður sinn. Þá hafði ok andazk lítlu áðr Strút-Haraldr á Skáni ok Véseti í Borgundarhólmi, faðir þeira Búa digra. Sendi konungr þá orð þeim Jómsvíkingum, at Sigvaldi jarl ok Búi ok brœðr þeira skyldu þar koma ok erfa feðr sína at þeiri veizlu, er konungr gerði. Jómsvíkingar fóru til veizlunnar með ǫllu liði sínu, því er frœknast var; þeir hǫfðu xl. skipa af Vindlandi, en xx. skip af Skáni; þar kom saman allmikit fjǫlmenni. Fyrsta dag at veizlunni, áðr Sveinn konungr stigi í hásæti fǫður síns, þá drakk hann minni hans ok strengði heit áðr iii. vetr væri liðnir, at hann skyldi kominn með her sinn til Englandz ok drepa Aðalráð konung eða reka hann ór landi. Þat minni skyldu allir drekka, þeir er at erfinu váru. Þá var skenkt hǫfðingjum Jómsvíkinga in stœrstu horn af inum sterkasta drykk, er þar var. En er þat minni var af drukkit, þá skyldi drekka Krists minni allir menn, ok var Jómsvíkingum borit æ fullast ok sterkastr drykkr. It iii. var Mikjáls minni, ok drukku þat allir. En eptir þat drakk Sigvaldi jarl minni fǫður síns ok strengði heit síðan, at áðr iii. vetr væri liðnir, skyldi hann vera kominn í Nóreg ok drepa Hákon jarl eða reka hann ór landi. Síðan strengði heit Þorkell hávi, bróðir hans, at hann skyldi fylgja Sigvalda til Nóregs ok flýja eigi ór orrostu, svá at Sigvaldi berðisk þá eptir. Þá strengði heit Búi digri, at hann myndi fara til Nóregs með þeim ok flýja eigi ór orrostu fyrir Hákoni jarli. Þá strengði heit Sigurðr, bróðir hans, at hann myndi fara til Nóregs ok flýja eigi, meðan meiri hlutr Jómsvíkinga berðisk. Þá strengði heit Vagn Ákason, at hann skyldi fara með þeim til Nóregs ok koma eigi aptr, fyrr en hann hefði drepit Þorkel leiru ok gengit í rekkju hjá Ingibjǫrgu, dóttur hans. Margir hǫfðingjar aðrir strengðu heit ýmissa hluta. Drukku menn þann dag erfit, en eptir um morguninn, þá er Jómsvíkingar váru ódruknir, þóttusk þeir hafa fullmælt ok hafa málstefnur sínar ok ráða ráðum, hvernug þeir skulu til stilla um ferðina, ráða þat af, at búask þá sem skyndiligast; búa þá skip sín ok herlið; varð þat allfrægt víða um lǫnd.