Bókastaðir

Svá segja menn, þeir er gløggliga telja, at Óláfr inn helgi væri konungr yfir Nóregi xv. vetr, síðan er Sveinn jarl fór ór landi; en áðr um vetrinn tók hann konungs nafn af Uplendingum; Sigvatr skáld segir svá:

Óláfr konungr inn helgi var þá hálffertøgr at aldri, er hann fell, at sǫgu Ara prests ins fróða. Hann hafði átt xx. fólkorrostur; svá segir Sigvatr skáld:

Nú er sagðr nǫkkurr hlutr sǫgu Óláfs konungs, frá nǫkkurum tíðendum þeim, er gerðusk, meðan hann réð Nóregi, ok svá frá falli hans ok því, er helgi hans kom upp. En nú skal þat eigi niðri liggja, er honum er þó mest vegsemð í, at segja frá jartegnagørð hans, þótt þat sé síðarr ritit í þessarri bók.

Sveinn konungr Knútsson réð fyrir Nóregi nǫkkura vetr; hann var bernskr bæði at aldri ok at ráðum. Álfífa, móðir hans, hafði þá mest landráð, ok váru landzmenn miklir óvinir hennar, bæði þá ok jafnan síðan. Danskir menn hǫfðu þá yfirgang mikinn í Nóregi, en landzmenn kunnu því illa. Þá er slíkar rœður váru uppi hafðar, þá kendu landzmenn aðrir þat Þrœndum, at þeir hefði mestu um valdit, er Óláfr konungr inn helgi var feldr frá landi, en Nóregsmenn hǫfðu lagzk undir þetta illa ríki, er ánauð ok ófrelsi gekk þar yfir alt fólk, bæði ríka menn ok óríka ok alþýðu, kǫlluðu þeir Þrœndi skylda til at veita upreist — "til þess, at hrinda af oss þessu ríki". Var þat ok virðing landzmanna, at Þrœndir hefði mestan styrk þá í Nóregi af hǫfðingjum sínum ok fjǫlmenni því, er þar var. En er Þrœndir vissu, at landzmenn veittu þeim ámæli, þá kǫnnuðusk þeir við, at þat var sannmæli ok þá hafði hent glœpska mikil, er þeir hǫfðu Óláf konung tekit af lífi ok láði, ok þat með, at þeim var sín óhamingja miklu illu goldin. Hǫfðu þeir hǫfðingjar stefnur ok ráðagørð sín á milli. Var þar Einarr þambarskelfir uphafsmaðr at þeim ráðum. Svá var ok um Kálf Árnason, at þá fann hann, í hverja snǫru hann hafði gengit af áeggjan Knúts konungs; þau heit, er hann hafði Kálfi heitit eða veitt, þá rufusk þau ǫll; þvíat Knútr konungr hafði Kálfi heitit jarldómi ok yfirsókn um Nóreg allan, en Kálfr hafði verit hǫfuðsmaðr at halda orrostu við Óláf konung ok fella hann frá landi; hafði Kálfr engar nafnbœtr meiri en áðr; þóttisk hann vera blektr mjǫk; ok fóru þá orðsendingar milli þeira brœðra Kálfs ok Finnz, Þorbergs ok Árna, ok samðisk þá frændsemi þeira.

Þá er Sveinn hafði verit konungr iii. vetr í Nóregi, spurðusk þau tíðendi til Nóregs, at fyrir vestan haf eflðisk flokkr, ok var sá hǫfðingi fyrir, er nefndr er Tryggvi; hann kallaðisk sonr Óláfs Tryggvasonar ok Gyðu ensku. En er Sveinn konungr spurði þat, at útlendr herr myndi koma í land, þá bauð hann liði út norðan ór landi, ok fóru flestir lendir menn með honum ór Þrándheimi. Einarr þambarskelfir settisk heima ok vildi eigi fara með Sveini konungi. En er orðsending Sveins konungs kom til Kálfs inn á Eggju, sú, at hann skyldi róa leiðangr með konungi, þá tók Kálfr tvítøgsessu, er hann átti; gekk hann þar á með húskarla sína ok bjósk sem ákafligast, helt síðan út eptir firði ok beið ekki Sveins konungs. Helt Kálfr síðan suðr á Mœri, léttir þeiri ferð eigi fyrr, en hann kom suðr í Gizka til Þorbergs, bróður síns. Síðan lǫgðu þeir stefnu með sér allir brœðr, Árnasynir, ok hǫfðu ráðagørð milli sín. Eptir þat fór Kálfr norðr aptr, en er hann kom í Frekeyjarsund, þá lá þar fyrir í sundinu Sveinn konungr með her sinn; en er Kálfr røri sunnan í sundit, þá kǫlluðusk þeir á; báðu konungsmenn Kálf at leggja ok fylgja konungi ok verja land hans. Kálfr svarar: "fullgǫrt hefi ek þat, ef eigi er ofgǫrt, at berjask við vára landzmenn til ríkis Knýtlingum". Þeir Kálfr røru þá norðr leið sína; fór hann þá til þess, er hann kom heim á Eggju. Engi þeira Árnasona røri þenna leiðangr með konungi. Sveinn konungr helt liði sínu suðr í land. En er hann spurði ekki til, at herrinn væri vestan kominn, þá helt hann suðr á Rogaland ok alt á Agðir, þvíat menn gátu þess til at Tryggvi myndi vilja leita fyrst í Víkina austr, þvíat þar hafði verit forellri hans ok haft traust mest; átti hann þar mikinn frændastyrk.

Tryggvi konungr, er hann helt vestan, kom liði sínu útan at Hǫrðalandi. Þá spurði hann, at Sveinn konungr hafði suðr siglt; helt þá Tryggvi konungr suðr á Rogaland. En er Sveinn konungr fekk njósn um fǫr Tryggva, þá er hann var vestan kominn, þá snøri hann aptr norðr með her sinn, ok varð fundr þeira Tryggva fyrir innan Bókn í Sóknarsundi, nær því er fallit hafði Erlingr Skjálgsson. Þar varð mikil orrosta ok hǫrð. Svá segja menn, at Tryggvi skaut báðum hǫndum senn gaflǫkum; hann mælti: "svá kendi minn faðir mér at messa". Þat hǫfðu mælt óvinir hans, at hann myndi vera sonr prests eins, en hann hrósaði því, at hann líkðisk þá meirr Ólá́fi konungi Tryggvasyni; var Tryggvi ok inn gørviligsti maðr. Í þeiri orrostu fell Tryggvi konungr ok mart lið hans, en sumt kom á flótta, en sumt gekk til griða; svá segir í Tryggvaflokki:

Þessarrar orrostu getr í þeim flokki, er ortr var um Svein konung:

Sveinn konungr réð þá enn landi eptir orrostu þessa; var þá góðr friðr. Sat Sveinn konungr þann vetr eptir suðr í landi.

Einarr þambarskelfir ok Kálfr Árnason áttu þann vetr stefnur sín á milli ok ráðagørð ok hittusk í kaupangi. Þá kom þar til Kálfs Árnasonar sendimaðr Knúts konungs ok bar honum orðsending Knúts konungs til þess, at Kálfr skyldi senda honum þrennar tylptir øxa ok láta vanda mjǫk. Kálfr svarar: "engar mun ek øxar senda Knúti konungi; seg honum, at ek skal fá øxar Sveini, søni hans, svá at honum skal eigi þykkja skorta."