Einarr þambarskelfir var kominn heim vestan af Englandi til búa sinna ok hafði veizlur þær, sem Knútr konungr hafði fengit honum, þá er þeir fundusk í Þrándheimi, ok var þat nær jarlsríki. Einarr þambarskelfir hafði ekki verit í mótgǫngu við Óláf konung; hrósaði hann því sjálfr. Einarr mintisk þess, er Knútr hafði heitit honum jarldómi yfir Nóregi, ok svá þat, at konungr efndi ekki heit sín. Einarr varð fyrstr til þess ríkismanna at halda upp helgi Óláfs konungs.
Finnr Árnason dvaldisk lítla hríð á Eggju með Kálfi, þvíat hann kunni stórilla því, er Kálfr hafði verit í bardaga í móti Óláfi konungi; veitti Finnr Kálfi jafnan harðar átǫlur af þeim sǫkum. Þorbergr Árnason var miklu betr orðstiltr en Finnr, en þó fýstisk Þorbergr í brot at fara ok heim til bús síns. Fekk Kálfr þeim brœðrum sínum langskip gott með ǫllum reiða ok ǫðrum búnaði ok gott fǫruneyti. Fóru þeir heim til búa sinna. Árni Árnason lá lengi í sárum ok varð heill ok ørkumblalauss; fór hann síðan um vetrinn suðr til bús síns. Tóku þeir allir brœðr sér grið af Sveini konungi, ok settusk þeir heima allir brœðr um kyrt.
Eptir um sumarit gerðisk mikil rœða um helgi Óláfs konungs, ok snøri ǫllum orðróm um konunginn. Váru þeir þá margir, er þat sǫnnuðu, at konungr myndi heilagr vera, er fyrr hǫfðu af ǫllum fjandskap móti honum gengit ok látit hann í engi stað ná af sér sannmæli. Tóku menn þá at snúask til ámælis við þá menn, er mest hǫfðu eggjat mótgǫngu við konunginn; var af því mikit kent Sigurði byskupi. Gerðusk menn þar hans óvinir svá miklir, at hann sá þann helzt sinn kost, at fara í brot ok vestr til Englandz á fund Knúts konungs. Síðan gerðu Þrœndir menn ok orðsendingar til Uplanda, at Grímkell byskup skyldi koma norðr til Þrándheims. Óláfr konungr hafði sent Grímkel byskup aptr til Nóregs, þá er konungr fór austr í Garðaríki; hafði Grímkell byskup síðan verit á Uplǫndum. En er þessi orðsending kom til byskups, þá bjósk hann þegar til þeirar farar. Bar þat ok mjǫk til, er hann fór, at byskup trúði, at þat myndi með sannendum, er sagt var frá jartegnagørð ok helgi Óláfs konungs.
Grímkell byskup fór til fundar við Einar þambarskelfi. Tók Einarr feginsamliga við byskupi; rœddu þá síðan marga hluti, svá þat, er þar hafði í landi stórtíðendi orðit. Urðu þeir á allar rœður sáttir sín á milli. Síðan fór byskup inn til kaupangs; tók þar ǫll alþýða vel við honum; hann spurði vendiliga eptir um tákn þau, er sǫgð váru frá Óláfi konungi; spurðisk honum vel til þess. Síðan gerði byskup orðsendingar inn á Stiklarstaði til Þorgils ok Gríms, sonar hans, ok stefndi þeim út til bœjar á fund sinn. Þeir feðgar lǫgðusk þá ferð eigi undir hǫfuð; fóru þeir út til bœjar á fund byskups. Þá segja þeir honum ǫll þau merki, er þeir hǫfðu vísir orðit, svá þat ok, hvar þeir hǫfðu komit líki konungs. Síðan sendi byskup eptir Einari þambarskelfi, ok kom Einarr til bœjar. Hǫfðu þeir Einarr ok byskup þá rœðu við konung ok Álfífu ok báðu, at konungr skyldi lof til gefa, at lík Óláfs konungs skyldi taka upp ór jǫrðu. Konungr lagði þar lof á ok bað byskup þar með fara, sem hann vildi. Þá var þar mikit fjǫlmenni í bœnum. Byskup ok Einarr ok menn með þeim fóru til, þar er lík konungsins var jarðat, ok létu þar til grafa. Kistan var þá komin upp mjǫk svá ór jǫrðu. Þat var margra manna tillag, at byskup léti konung grafa niðr í jǫrð at Klémenskirkju; en er liðit var frá andláti Óláfs konungs xii. mánuðr ok v. nætr, þá var upp tekinn heilagr dómr hans. Var þá enn kistan komin upp mjǫk ór jǫrðu, ok var þá kistan Óláfs konungs spánósa, svá sem nýskafin væri. Grímkell byskup gekk þá til, þar er upp var lokin kistan Óláfs konungs; var þar dýrligr ilmr. Þá beraði byskup andlit konungs, ok var engan veg brugðit ásjónu hans, svá roði í kinnunum, sem þá myndi, ef hann væri nýsofnaðr. Á því fundu menn mikinn mun, þeir er sét hǫfðu Óláf konung, þá er hann fell, at síðan hafði vaxit hár ok negl, því næst sem þá myndi, ef hann hefði lífs verit hér í heimi alla þá stund síðan er hann fell. Þá gekk til at sjá líkama Óláfs konungs Sveinn konungr ok allir hǫfðingjar þeir, er þar váru. Þá mælti Álfífa: "furðu seint fúna menn í sandinum; ekki myndi svá vera, ef hann hefði í moldu legit". Síðan tók byskup sǫx ok skar af hári konungsins ok svá at taka af kǫmpunum. Hann hafði haft langa kampa, svá sem þá var mǫnnum títt. Þá mælti byskup til konungs ok Álfífu: "nú er hár konungs ok kampar svá sítt, sem þá er hann andaðisk, en þvílíkt vaxit, sem nú séð þér hér af skorit". Þá svarar Álfífa: "þá þykki mér hár þat heilagr dómr, ef þat brenn eigi í eldi; en opt hǫfum vér sét hár manna heilt ok ósakat, þeira er í jǫrðu hafa legit lengr en þessi maðr". Síðan lét byskup taka eld í glóðarkeri ok blezaði ok lagði á reykelsi. Síðan lagði hann í eldinn hár Óláfs konungs; ok þá er brunnit var reykelsit alt, þá tók byskup upp hárit ór eldinum ok var þá hárit óbrunnit. Lét byskup þat sjá konung ok aðra hǫfðingja. Þá bað Álfífa leggja hárit í óvígðan eld; þá svarar Einarr þambarskelfir, bað hana þegja ok valði henni mǫrg hǫrð orð. Var þat þá byskups atkvæði ok konungs samþykki ok dómr allzherjar, at Óláfr konungr væri sannheilagr. Var þá líkami konungs borinn inn í Klémenskirkju ok veittr umbúnaðr yfir háaltári. Var kistan sveipt pelli ok tjaldat alt guðvefjum. Urðu þá þegar margs konar jartegnir at helgum dómi Óláfs konungs.
Þar á melnum, sem Óláfr konungr hafði í jǫrðu legit, kom upp fagr brunnr, ok fengu menn bót meina sinna af því vatni. Var þar veittr umbúnaðr, ok hefir þat vatn verit jafnan síðan vandliga varðveitt. Kápella var fyrst gǫr ok þar sett altárit, sem verit hafði leiðit konungsins, en nú stendr í þeim stað Kristskirkja. Lét Eysteinn erkibyskup þar setja háaltárit í þeim sama stað, sem leiðit hafði verit konungsins, þá er hann reisti þetta it mikla musteri, er nú stendr; hafði ok verit í þeim stað altárit í fornu Kristskirkju. Svá er sagt, at Óláfskirkja standi nú þar, sem þá stóð sú eyðiskemma, er lík Óláfs konungs var náttsett í; þat er nú kallat Óláfshlið, er heilagr dómr konungs var borinn upp af skipi, ok er þat nú í miðjum bœnum. Byskup varðveitti helgan dóm Óláfs konungs; skar hann hár hans ok negl, þvíat hvártveggja óx svá sem þá, at hann væri lifandi maðr hér í heimi; svá segir Sigvatr skáld:
ýs sem kykvir tívar
(gœðik helzt í hróðri)
hárvǫxt (konungs ǫru),
enn helzk þeim. ' s sýn seldi,
svǫrðr, es óx í Gǫrðum
(hann fekk læs) af ljósum,
(lausn) Valdamar, hausi.
Þórarinn loftunga orti um Svein Álfífuson kvæði þat, er Glælognskviða heitir, ok eru þessar vísur þar í:
til sess hagat
þjóðkonungr
í Þrándheimi;
þar vill æ
ævi sína
bauga brjótr
byggðum ráða, —
áðan byggði,
áðr hann hvarf
til himinríkis,
ok þar varð,
sem vitu allir,
kykvasettr
ór konungmanni.
harðla ráðit
Haralds sonr
til himinríkis,
áðr seimbrjótr
at setti varð
— — —
— — — —.
með heilu liggr
lofsæll gramr
líki sínu,
ok þar kná,
sem kvikum manni,
hár ok negl
hǫnum vaxa.
bjǫllur kneigu
of sæing hans
sjalfar hringjask,
ok hvern dag
heyra þjóðir
klokna hljóð
of konungmanni.
af altári
Kristi þæg
kerti brenna;
svá hefr Áleifr,
áðr andaðisk,
synðalauss
sǫlu borgit.
es heilagr es
konungr sjalfr,
krýpr at gagni,
ok beiðendr
blindir sœkja
þjóðan máls,
en þaðan heilir.
at unni þér
(hann ' s goðs maðr)
grundar sinnar;
hann of getr
af goði sjǫlfum
ár ok frið
ǫllum mǫnnum,
fyr reginnagla
bóka máls
bœnir þínar.
Þórarinn loftunga var þá með Sveini konungi ok heyrði þessi stórmerki heilagleiks Óláfs konungs, at af himneskum krǫptum máttu menn heyra yfir hans helgum dómi hljóm, svá sem klukkur hringðisk ok kerti tendraðisk sjálf þar yfir altári af himneskum eldi. En svá sem Þórarinn segir, at til ins helga Óláfs konungs kom herr mannz, haltir ok blindir eða á annan veg sjúkir, en fóru þaðan heilir, getr hann ekki annars eða greinir, en þat myndi vera ótaligr fjǫlði manna, er heilsu fengu þá þegar í uphafi af jartegnagørð ins helga Óláfs konungs; en inar stœrstu jartegnir Óláfs konungs, þá eru þær mest ritaðar ok greindar, ok þær er síðarr hafa gǫrzk.