Bókastaðir

Kálfr Árnason leitaði at brœðrum sínum, er þar váru fallnir; hann hitti Þorberg ok Finn; ok er þat sǫgn manna, at Finnr kastaði at honum saxi ok vildi drepa hann ok mælti til hans hǫrðum orðum, kallaði griðníðing ok dróttinsvika. Kálfr gaf ekki því gaum ok lét Finn bera í brot ór valnum ok svá Þorberg. Var þá leitat at um sár þeira, ok hǫfðu þeir engi sár banvæn; hǫfðu þeir fallit fyrir vápnaburð ok mœði. Þá leitaði Kálfr at flytja brœðr sína ofan til skips ok fór með þeim sjálfr. En þegar er hann snøri í brot, þá fór í brot alt bóandaliðit þat, er þar átti heimili í nánd, nema þeir menn, er þar stǫrfuðu at frændum sínum ok vinum, þeim er sárir váru, eða líkum þeira, er fallnir váru. Váru sárir menn fluttir heim á bœinn, svá at hvert hús var fult af þeim, en tjaldat úti yfir sumum. En svá undarliga mart fólk sem samnazk hafði í bóandaherinn, þá þótti mǫnnum þat eigi miðr frá líkendum, hvernug skjótt ruddi samnaðinn, þá er til þess tók; ok var þat mjǫk til, at it mesta fjǫlmennit hafði þar samnazk ór heruðum, ok váru mjǫk heimfúsir.

Bœndr þeir, er heimili áttu í Veradal, gengu til fundar við hǫfðingja, Hárek ok Þóri, ok kærðu fyrir þeim sín vendræði, sǫgðu svá: "flóttamenn þessir, er hér hafa undan komizk, munu fara upp eptir Veradal ok munu búa óheppiliga at heimilum várum, en oss er ekki fœrt heim, meðan þeir eru hér í dalnum; nú gerið svá vel, farið eptir þeim með liði ok látið ekki barn í brot komask, þvíat slíkan kost mundu þeir oss ætla, ef þeir hefði betr haft í várum fundi, ok svá munu þeir enn gera, ef vér hittumk síðarr, svá at þeir hafi meira kost en vér; kann vera, at þeir dvelisk í dalnum, ef þeir vænta sér enskis ótta; munu þeir þegar fara óspakliga um byggðir várar". Rœddu bœndr um þetta mǫrgum orðum ok eggjuðu með ákafa miklum, at hǫfðingjar skyldu fara ok drepa þat fólk, sem undan hafði komizk. Ok er hǫfðingjar rœddu þetta sín í milli, þá þótti þeim bœndr mart satt sagt hafa í sinni rœðu; réðu þá þat, at þeir Þórir hundr snørusk til ferðar með Verdœlum, ok hafði hann dc. manna, þat er hans lið var, fóru síðan; tók þá at nátta. Létti Þórir eigi fyrr ferðinni, en hann kom um nóttina á Súlu; ok spurði hann þar þau tíðendi, at um kveldit hafði þar komit Dagr Hringsson ok margar aðrar sveitir af Óláfs mǫnnum, haft þar náttverðardvǫl, en farit síðan á fjall upp. Þá segir Þórir, at hann myndi ekki rekask eptir þeim um fjǫll, ok snøri hann þá aptr ofan í dalinn, ok fengu þeir þá fátt drepit af mǫnnum. Síðan fóru bœndr til heimila sinna, en Þórir fór eptir um daginn ok hans lið út til skipa sinna; en konungsmenn þeir, er fœrir váru, forðuðu sér, leyndusk í skógum, sumir hǫfðu hjálp af mǫnnum.

Þormóðr Kolbrúnarskáld var í orrostu undir merkjum konungs. Ok er konungr var fallinn ok atsókn var sem óðust þá fell konungslið hvat við annat, en þeir váru flestir sárir, er upp stóðu. Þormóðr varð sárr mjǫk; gerði hann þá sem aðrir, at allir opuðu þar frá, er mestr þótti lífsháski, en sumir runnu. Þá hófsk sú orrosta, er Dags-hríð er kǫlluð; sótti þá þangat til alt konungs-liðit, þat er vápnfœrt var, en Þormóðr kom þá ekki í orrostu, þvíat hann var þá óvígr bæði af sárum ok af mœði, ok stóð hann þar hjá félǫgum sínum, þótt hann mætti ekki annat at hafask. Þá var hann lostinn með ǫru í síðuna vinstri; braut hann af sér ǫrvarskaptit ok gekk þá brot frá orrostu ok heim til húsanna ok kom at hlǫðu nǫkkurri; var þat mikit hús. Þormóðr hafði sverð bert í hendi, ok er hann gekk inn, þá gekk maðr út í móti honum; sá mælti: "furðu ill læti eru hér inni, veinan ok gaulan; skǫmm mikil, er karlmenn hraustir skulu eigi þola sár sín, ok vera kann, at þeir konungsmenninir hafi allvel fram gengit, en allódrengiliga bera þeir sárin sín". Þormóðr svarar: "hvert er nafn þitt?". Hann nefndisk Kimbi. Þormóðr svarar: "vartu í bardaga?". "Var ek, segir hann, með bóndum, er betr var". "Ertu nǫkkut sárr?" segir Þormóðr. "Lítt, segir Kimbi; eða vartu í bardaga?". Þormóðr segir: "var ek með þeim, er betr hǫfðu". Kimbi sá, at Þormóðr hafði gullhring á hendi; hann mælti: "þú munt vera konungsmaðr; fá þú mér gullhringinn, en ek mun leyna þér; bœndr munu drepa þik, ef þú verðr á veg þeira." Þormóðr segir: "haf þú hring, ef þú fær; látit hefi ek nú meira". Kimbi rétti fram hǫndina ok vildi taka hringinn. Þormóðr sveifldi til sverðinu ok hjó af honum hǫndina, ok er svá sagt, at Kimbi bar sár sitt engum mun betr en hinir, er hann hafði fyrr á leitat. Fór Kimbi brot, en Þormóðr settisk niðr í hlǫðunni ok sat þar um hríð ok heyrði á rœður manna. Þat var mælt þar mest, at hverr sagði þat, er sét þóttisk hafa í orrostu, ok rœtt um framgǫngur manna; lofuðu sumir mest hreysti Óláfs konungs, en sumir nefndu aðra menn til ekki síðr; þá kvað Þormóðr:

Þormóðr gekk síðan í brot til skemmu nǫkkurrar, gekk þar inn. Váru þar áðr margir menn inni fyrir sárir mjǫk; var þar at kona nǫkkur ok batt um sár manna. Eldr var á gólfinu, ok vermði hon vatn til at fægja sárin, en Þormóðr settisk niðr við dyrr útar. Þar gekk annarr maðr út, en annarr inn, þeir er stǫrfuðu at sárum mǫnnum. Þá snøri einn hverr at Þormóði ok sá á hann ok mælti síðan: "hví ertu svá fǫlr?, ertu sárr, eða fyrir hví biðr þú þér eigi lækningar?". Þormóðr kvað þá vísu:

Síðan stóð Þormóðr upp ok gekk inn at eldinum ok stóð þar um hríð. Þá mælti læknirinn til hans: "þú, maðr, gakk út ok tak mér skíðin, er hér liggja fyrir durum úti". Hann gekk út, bar inn skíðafangit ok kastaði niðr á gólfit. Þá sá læknirinn í andlit honum ok mælti: "furðu bleikr er þessi maðr; hví ertu slíkr?". Þá kvað Þormóðr:

Þá mælti læknirinn: "láttu mik sjá sár þín ok mun ek veita umbǫnd". Síðan settisk hann niðr ok kastaði klæðum af sér. En er læknir sá sár hans, þá leitaði hon um þat sár, er hann hafði á síðunni, kendi þess, at þar stóð járn í, en þat vissi hon eigi til víss, hvert járnit hafði snúit. Hon hafði þar gǫrt í steinkatli, stappat lauk ok ǫnnur grǫs ok velt þat saman ok gaf at eta inum sárum mǫnnum ok reyndi svá, hvárt þeir hefði holsár, þvíat kendi af laukinum út ór sári því, er á hol var. Hon bar þat at Þormóði, bað hann eta. Hann svarar: "ber brot, ekki hefi ek grautsótt". Síðan tók hon spennitǫng ok vildi draga út járnit, en var fast ok gekk hvergi, stóð ok lítit út, þvíat sárit var sollit. Þá mælti Þormóðr: "sker þú til járnsins, svá at vel megi ná með tǫnginni; fá mér síðan ok lát mik kippa". Hon gerði, sem hann mælti. Þá tók Þormóðr gullhring af hendi sér ok fekk lækninum, bað hana gera af, slíkt er hon vildi — "góðr er nautr at, segir hann, Óláfr konungr gaf mér hring þenna í morgin". Síðan tók Þormóðr tǫngina ok kipði á brot ǫrinni; en þar váru á krókar ok lágu þar á tágar af hjartanu, sumar rauðar, sumar hvítar; ok er hann sá þat, mælti hann: "feitt er mér enn um hjartarœtr". Síðan hné hann aptr ok var þá dauðr. Lýkr þar frá Þormóði at segja.

Óláfr konungr fell miðvikudag iiii. kál. Augusti mánaðar; þat var nær miðjum degi, er þeir fundusk, en fyrir miðmunda hófsk orrostan, en konungr fell fyrir nón, en myrkrit helzk frá miðmunda til nóns. Sigvatr skáld segir svá frá lykðum orrostu:

Ok enn kvað hann þetta:

Bœndr ræntu ekki valinn, ok varð þegar eptir orrostu heldr svá at hræzlu sló á marga, þá er móti konungi hǫfðu verit, en þó heldu þeir illviljanum ok dœmðu þat sín á millum, at allir þeir menn, er með konungi hǫfðu fallit, skyldu hafa engan þann umbúning eða grǫpt, sem góðum mǫnnum sómði, ok kǫlluðu þá alla ránsmenn ok útlaga. En þeir menn, er ríkir váru ok þar áttu frændr í valnum, gáfu ekki því gaum, fluttu þeir sína frændr til kirkna ok veittu umbúnað.