Bókastaðir

Þórir hundr kom þá ok gekk fram með sveit sína fyrir merkit ok kallaði: "fram, fram, bóandmenn". Lustu þá upp herópi ok skutu bæði ǫrum ok spjótum. Konungsmenn œpðu þá heróp; en er því var lokit, þá eggjuðusk þeir svá, sem þeim var áðr kent, mæltu svá: "fram, fram, Krists-menn, kross-menn, konungsmenn". En er þetta heyrðu bœndr, þeir er út stóðu í arminn, þá mæltu þeir slíkt sama, sem þeir heyrðu þá mæla. En er aðrir bœndr heyrðu þat, þá hugðu þeir þat vera konungsmenn ok báru vápn á þá, ok bǫrðusk þeir þá sjálfir, ok fell mart, áðr þeir kannaðisk við. Veðr var fagrt, ok skein sól í heiði; en er orrosta hófsk, þá laust roða á himininn ok svá á sólna, ok áðr en létti, gerði myrkt sem um nótt. Óláfr konungr hafði fylkt, þar er hæð nǫkkur var, ok steypðusk þeir ofan á lið bóanda ok veittu svá hart athlaupit, at fylking bónda bognaði fyrir, svá at þar stóð þá brjóstit konungs fylkingar, sem áðr hǫfðu staðit þeir, er øfstir váru í bóandaliði; ok var þá bóndaliðit mart búit at flýja, en lendir menn ok lendra manna húskarlar stóðu fast, ok varð þá allsnǫrp orrosta; svá segir Sigvatr:

Lendir menn eggjuðu lið sitt ok knúðusk til framgǫngu; þess getr Sigvatr:

Þá sótti lið bóanda at ǫllum megin; hjoggu þeir, er fremstir stóðu, en þeir, er þar váru næst, lǫgðu spjótum, en allir þeir, er síðarr gengu, skutu spjótum eða ǫrum eða kǫstuðu grjóti eða handøxum eða skeptiflettum; gerðisk þá brátt bardagi mannskœðr, ok fell mart af hvárumtveggjum. Í fyrstu hríð fellu þeir Arnljótr gellini, Gaukaþórir ok Afrafasti, ok þeira sveit ǫll, ok hafði hverr þeira mann fyrir sik eða ii. eða sumir fleiri. Því þyntisk skipanin fyrir framan merki konungs; bað konungr þá Þórð bera fram merkit, en konungr fylgði sjálfr merkinu ok sú sveit manna, er hann hafði valit til at vera sér nær í orrostu; váru þeir menn í hans liði einna vápndjarfastir ok bezt búnir; þess getr Sigvatr:

Þá er Óláfr konungr gekk fram ór skjaldborginni ok í ǫndurða fylking ok bœndr sá í andlit honum, þá hræddusk þeir ok fellusk þeim hendr; þess getr Sigvatr:

Þá varð allhǫrð orrosta; gekk konungr hart fram sjálfr í hǫggorrostu; svá segir Sigvatr:

Óláfr konungr barðisk þá alldjarfliga; hann hjó til Þorgeirs af Kvistsstǫðum, lendz manns, þess er fyrr er getit, um þvert andlit ok í sundr nefbjǫrg á hjálminum ok klauf hǫfuðit fyrir neðan augu, svá at nær tók af. En er hann fell, mælti konungr: "hvárt er þat satt, er ek sagða þér, Þorgeirr, at þú myndir eigi sigrask í okrum viðrskiptum?". Í þeiri svipan skaut Þórðr niðr merkistǫnginni svá hart, at stǫngin stóð. Þá hafði Þórðr fengit banasár ok fell hann þar undir merkinu. Þá fellu þar ok Þorfiðr muðr ok Gizurr gullbrá, ok hǫfðu hann sótt ii. menn, en hann drap annan þeira, en særði annan, áðr hann fell; svá segir Hofgarða-Refr:

Þá varð þat, er fyrr var sagt, at himinn var heiðr, en sól hvarf at sýn ok gerði myrkt; þess getr Sigvatr:

Í þenna brum kom Dagr Hringsson með þat lið, er hann hafði haft, ok tók hann þá at fylkja liði sínu ok setti upp merki. En fyrir því at myrkr var mikit, þá varð ekki skjótt um atgǫnguna, þvíat þeir vissu eigi víst, hvat fyrir var. En þó snøru þeir at, sem fyrir váru Rygir ok Hǫrðar. Váru þessir atburðir margir jamsnimma eða sumir lítlu fyrr eða síðarr.

Kálfr ok Óláfr hétu frændr Kálfs Árnasonar; þeir stóðu á aðra hlið honum, menn miklir ok hraustir. Kálfr var sonr Arnfinnz Armóðssonar, bróðursonr Árna Armóðssonar. Á aðra hlið Kálfi Árnasyni gekk fram Þórir hundr. Óláfr konungr hjó til Þóris hundz um herðarnar; sverðit beit ekki, en svá sýndisk sem dust ryki ór hreinbjálbanum; þessa getr Sigvatr:

Þórir hjó til konungs, ok skiptusk þeir þá nǫkkurum hǫggum við, ok beit ekki sverð konungs, þar er hreinbjálbinn var fyrir, en þó varð Þórir sárr á hendi; enn kvað Sigvatr:

Konungr mælti til Bjarnar stallara: "ber þú hundinn, er eigi bíta járn". Bjǫrn snøri øxinni í hendi sér ok laust með hamrinum; kom þat hǫgg á ǫxl Þóri, ok varð allmikit hǫgg, ok rataði Þórir við; en því jamskjótt snøri konungr í móti þeim Kálfi frændum ok veitti banasár Óláfi, frænda Kálfs. Þá lagði Þórir hundr spjóti til Bjarnar stallara á honum miðjum, veitti honum banasár. Þá mælti Þórir: "svá bautu vér bjǫrnuna". Þorsteinn knarrarsmiðr hjó til Óláfs konungs með øxi, ok kom þat hǫgg á fótinn vinstra við knéit fyrir ofan. Finnr Árnason drap þegar Þorstein. En við sár þat hneigðisk konungr upp við stein einn ok kastaði sverðinu ok bað sér guð hjálpa. Þá lagði Þórir hundr spjóti til hans; kom lagit neðan undir brynjuna ok rendi upp í kviðinn. Þá hjó Kálfr til hans; kom þat hǫgg inum vinstra megin útan á hálsinn. Menn greinask at því, hvárr Kálfr veitti konungi sár. Þessi iii. sár hafði Óláfr konungr til lífláts. En eptir fall hans, þá fell sú flestǫll sveitin, er fram hafði gengit með konungi. Bjarni gullbrárskáld kvað þetta um Kálf Árnason:

Sigvatr skáld kvað þetta um Bjǫrn stallara:

Dagr Hringsson helt þá upp orrostu ok veitti ina fyrstu atgǫngu svá harða, at bœndr hrukku fyrir, en sumir snøru á flótta. Þá fell fjǫlði liðs af bóndum, en þessir lendir menn, Erlendr ór Gerði, Áslákr af Finneyju; var þá merki þat niðr hǫggvit, er þeir hǫfðu áðr með farit. Var þá orrosta in ákafasta; kǫlluðu menn þat Dags-hríð. Þá snøru þeir í móti Dag Kálfr Árnason, Hárekr ór Þjóttu, Þórir hundr, með þá fylking, er þeim fylgði. Var þá Dagr borinn afli, ok snøri hann þá á flótta ok alt lið þat, er eptir var; ok verðr þar dalr nǫkkurr upp, sem meginflóttinn fór; fell þar þá mart lið; dreifðisk þá fólkit tveggja vegna í brot. Váru margir menn sárir mjǫk, en margir svá mjǫk mœddir, at til enskis váru fœrir. Bœndr ráku skamt flótta, þvíat hǫfðingjar snøru brátt aptr ok þar til, er valrinn var, þvíat margir áttu þar at leita eptir vinum sínum ok frændum.

Þórir hundr gekk þar til, er var lík Óláfs konungs, ok veitti þar umbúnað, lagði niðr líkit ok rétti ok breiddi klæði yfir; ok er hann þerði blóð af andlitinu, þá sagði hann svá síðan, at andlit konungsins var svá fagrt, at roði var í kinnum, sem þá at hann svæfi, en miklu bjartara en áðr var, meðan hann lifði. Þá kom blóð konungsins á hǫnd Þóri ok rann upp á greipina, þar er hann hafði áðr sár fengit, ok þurfti um þat sár eigi umband þaðan í frá; svá grœri þat skjótt. Váttaði Þórir sjálfr þenna atburð, þá er helgi Óláfs konungs kom upp, fyrir alþýðu. Varð Þórir hundr fyrst til þess, at halda upp helgi konungsins, þeira ríkismanna, er þar hǫfðu verit í mótstǫðuflokki hans.