Bókastaðir

Frá því er nú at segja, er áðr var frá horfit, at lendir menn ok bœndr hǫfðu saman dregit her óvígjan, þegar er þeir spurðu, at konungr var austan farinn ór Garðaríki ok hann var kominn til Svíþjóðar. En er þeir spurðu, at konungr var austan kominn til Jamtalandz ok hann ætlaði at fara austan um Kjǫl til Veradals, þá stefndu þeir herinum inn í Þrándheim ok sǫmnuðu þá saman þar allri alþýðu, þegn ok þræl, ok fóru svá inn til Veradals ok hǫfðu þar svá mikit lið, at engi maðr var sá þar, er í Nóregi hefði sét jammikinn her saman koma. Var þar, sem jafnan kann verða í miklum her, at lið var allmisjafnt; þar var mart lendra manna ok mikill fjǫlði ríkra bóanda, en þó var hitt allr múgr, er váru þorparar ok verkmenn; ok var þat allr meginherrinn, er þar hafði saman samnazk í Prándheimi; var þat lið allmjǫk geyst til fjándskapar við konung.

Knútr inn ríki hafði lagt undir sik land alt í Nóregi, sem fyrr var ritat, ok þat með, at hann setti til ríkis Hákon jarl. Hann fekk jarli hirðbyskup þann, er Sigurðr er nefndr; var hann danskr at kyni ok hafði lengi verit með Knúti konungi. Var byskup sá ákafamaðr í skapi ok sundrgørðamaðr í orðum sínum; veitti hann Knúti konungi orðafulting, alt þat er hann kunni, en var inn mesti óvinr Óláfs konungs. Sá byskup var í her þessum ok talaði optliga fyrir bóandaliði ok eggjaði mjǫk upreistar móti Óláfi konungi.

Sigurðr byskup talaði á einu húsþingi þar sem þá var mikit fjǫlmenni; hann tók svá til orða: "hér er nú saman komit mikit fjǫlmenni, svá at í þessu fátœkja landi mun eigi kostr at sjá meira her innlenzkan: skyldi yðr nú vel í hald koma þessi styrkr fjǫlmennis, þvíat nú er œrin nauðsyn til, ef Óláfr þessi ætlar enn eigi af at láta at herja á yðr; vanðisk hann því þegar á ungaaldri at ræna ok drepa menn ok fór til þess víða um lǫnd; en at lykðum snøri hann hingat til landz ok hóf svá upp, at hann óvingaðisk mest þeim, er beztir menn váru ok ríkastir, Knúti konungi, ok allir eru skyldastir at þjóna, sem kunnu, ok settisk hann í skattland hans. Slíkt sama veitti hann Óláfi Svía-konungi en jarlana Svein ok Hákon rak hann á brot af ættleifðum sínum; en sjálfs síns frændum var hann þó grimmastr, er hann rak konunga alla á brot af Uplǫndum, ok var þat þó vel sums kostar, þvíat þeir hǫfðu áðr brugðit trú sinni ok svardǫgum við Knút konung, en fylgt þessum Óláfi at hverju óráði, er hann tók upp. Nú sleit þeira vináttu makliga; hann veitti þeim meizlur, en tók undir sik ríki þeira, eyddi svá í landinu ǫllum tígnum mǫnnum. En síðan munuð þér vita, hvernug hann hefir búit við lenda menn, drepnir eru inir ágæztu, en margir orðnir landflótta fyrir honum. Hann hefir ok víða farit um land þetta með ránsflokkum, brent heruðin, en drepit ok rænt fólkit; eða hverr er sá hér ríkismanna, er eigi myni honum eiga at hefna stórsaka? Nú ferr hann með útlendan her, ok er þat flest markamenn ok stígamenn eða aðrir ránsmenn; ætlið þér hann nú munu yðr linan er hann ferr með þetta illþýði, er hann gerði þá slík hervirki, er allir lǫttu hann, þeir er honum fylgðu? Kalla ek hitt ráð, at ér minnizk nú orða Knúts konungs, hvat hann réð yðr, ef Óláfr leitaði enn aptr til landz, hvernug ér skylduð halda frelsi yðru, því er Knútr konungr hét yðr. Hann bað yðr standa í mót ok rekask af hǫndum óaldarflokka slíka. Er nú sá til, at fara móti þeim ok drepa niðr illþýði þetta fyrir ǫrn ok úlf, ok láta þar liggja hvern, sem hǫggvinn er, nema þér vilið heldr draga hræ þeira í holt ok hreysi; verði engi svá djarfr, at þá flyti til kirkna, þvíat þat eru alt víkingar ok illgørðamenn". En er hann hætti tǫlu þessi, þá gerðu menn at róm mikinn, ok guldu allir jákvæði til, at gera sem hann mælti.

Lendir menn, þeir er þar váru saman komnir, áttu stefnu ok tal sitt ok rœðu ok skipuðu þá til, hversu fylkja skyldi eða hverr hǫfðingi skyldi vera fyrir liðinu. Þá mælti Kálfr Árnason, at Hárekr ór Þjóttu væri bezt til feldr at gerask hǫfuðsmaðr fyrir her þessum — "þvíat hann er kominn af ætt Haraldz ins hárfagra; hefir konungr á honum allþungan hug fyrir sakir vígs Grankels, ok mun hann sitja fyrir inum mestum afarkostum, ef Óláfr kømsk til ríkis; er Hárekr reyndr mjǫk í orrostum ok maðr metnaðargjarn". Hárekr svarar, at þeir menn væri til þess betr fallnir, er þá váru á léttasta aldri — "en ek em nú, segir hann, maðr gamall ok hrumr, ok ekki vel til orrostu fœrr; er ok frændsemi með okr Óláfi konungi; en þótt hann virði lítils þat við mik, þá samir mér þó eigi at ganga framarr í þenna ófrið móti honum, en einn hverr annarra í várum flokki. Ertú, Þórir, vel til fallinn at vera hǫfuðsmaðr at halda bardaga við Óláf konung; eru þar ok œrnar sakir til; bæði áttu honum at hefna frændaláts ok þess, er hann rak þik útlaga af eignum þínum ǫllum; hefir þú ok því heitit Knúti konungi ok svá frændum þínum, at hefna Ásbjarnar; eða ætlar þú, at betra fœri myni gefask við Óláf, en svá sem nú er, at hefna þeirar svívirðingar allrar saman?". Þórir svarar máli hans: "ekki ber ek traust til at bera merki í móti Óláfi konungi eða gerask hǫfðingi fyrir liði þessu. Hafa Þrœndir hér mannmúg mestan; kann ek stórlæti þeira, at þeir munu ekki mér vilja hlýða eða ǫðrum háleyskum manni. En ekki mun þurfa at minna mik á sakar þær, er ek á at gjalda Óláfi; man ek þat mannlát, er Óláfr hefir af lífi tekit iiii. menn ok alla gǫfga at metorðum ok at kynferðum, Ásbjǫrn bróðurson minn, Þóri ok Grjótgarð, systursonu mína, ok fǫður þeira Ǫlvi, ok em ek hvers þeira skyldr at hefna. Nú er þat frá mér at segja, at ek hefi valit til af húskǫrlum mínum menn xi., þá er snarpastir eru, ok ætla ek þat, at vér skylim ekki við aðra meta at skipta hǫggum við Óláf, ef vér komumk í fœri um þat".

Kálfr Árnason tók þá til máls: "þess munum vér þurfa um ráð þat, er vér hǫfum upp tekit, at gera þat eigi at hégómamáli, er herrinn er saman kominn. Munu vér annars þurfa, ef vér skulum halda orrostu við Óláf konung, en þess, at hverr fœri sik undan at taka upp vandann, þvíat svá megum vér til ætla, þó at Óláfr hafi eigi lið mikit hjá her þeim, er vér hǫfum, þá er þar øruggr oddvitinn, ok mun alt lið hans vera honum tryggt til fylgðar. En ef vér erum nú nǫkkut skelfir, er helzt skulum vera forstjórar liðs várs, ok viljum vér eigi treysta herinn ok eggja ok veita fyrirgǫngu, þá mun þegar fjǫlði hersins þat, er stall mun hjarta drepa ok því næst hverr sér ráðs leita. En þótt hér sé herr mikill saman kominn, þá munu vér þó koma í þá raun, ef vér hittumk ok Óláfr konungr með her sinn, at oss er ósigrinn víss, nema vér sém skeleggir sjálfir ráðamenninir, en múgrinn geysisk fram með einu samþykki. En ef eigi verðr svá, þá er oss betra at hætta eigi til bardaga, ok mun þá sá kostr auðsær þykkja, at hætta til miskunnar Óláfs, ef hann þótti þá harðr, er minni váru sakir til, en nú mun honum þykkja. En þó veit ek, at svá er mǫnnum skipat í liði hans, at mér mun þar griða kostr, ef ek vil þess leita. Nú ef þér vilið sem ek, þá skaltu, Þórir mágr, ok þú, Hárekr, ganga undir merki þat, er vér skulum allir upp reisa, ok fylgja síðan. Gerumk vér allir snarpir ok skeleggir í þessum ráðum, er vér hǫfum upp tekit, ok hǫldum svá fram bóndaherinum, at þeir megi eigi finna á oss æðru; ok mun þat alþýðuna fram eggja, ef vér gǫngum glaðir til at fylkja ok eggja liðit". En er Kálfr hafði lokit at tala ørendi sitt, þá vikusk allir vel undir rœðu hans ok segja, at þeir vildu þat alt hafa, sem Kálfr sæi ráð fyrir þeim; vildu þat þá allir, at Kálfr væri hǫfðingi fyrir liðinu ok skipaði þar hverjum í sveit, sem hann vildi.