Bókastaðir

En er Óláfr konungr hafði fylkt liði sínu, þá talaði hann fyrir þeim, mælti svá, at menn skyldu herða hugi sína ok ganga djarfliga fram — "ef orrosta verðr, segir hann; hǫfum vér lið gott ok mikit, en þótt bœndr hafi lið meira nǫkkuru, þá mun auðna ráða sigri. Er því fyrir yðr at lýsa, at ek mun eigi flýja ór orrostu þessi; skal ek annat hvárt sigrask á bóndum eða falla í orrostu. Vil ek þess biðja, at sá hlutr komi upp, er guð sér, at mér gegnir bezt. Skulum vér því treystask, at vér hǫfum réttara at mæla en bœndr, ok því þar með, at guð myni oss frelsa eigur várar eptir orrostu þessa, en elligar veita oss miklu meiri laun fyrir þat lát, er vér fám hér, en vér kunnim sjálfir at œskja oss. En ef ek hlýt um at mæla eptir orrostu, þá skal ek gœða yðr hvern eptir sínum verðleikum ok því, hvernug hverr gengr fram í orrostu; mun þá, ef vér hǫfum sigr, vera gnógt bæði lǫnd ok lausir aurar at skipta því með yðr, er nú fara með áðr óvinir várir. Veitum sem harðasta atgǫngu ina fyrstu, þvíat skjótt mun um skipta, ef liðsmunr er mikill; eigum vér sigrs ván af skjótum atburðum; en hitt mun oss þungt falla, ef vér berjumk til mœði, svá at menn verði fyrir því óvígir; munu vér eiga minna deilðarlið en þeir, er ýmsir ganga fram, en sumir hlífask ok hvílask. En ef vér gerum svá harða hríðina, at þeir snúa undan, er fremstir eru, þá mun hverr falla yfir annan, ok verða þeira ófarar þess at meiri, er þeir eru fleiri saman". En er konungr hætti rœðunni, þá gerðu menn mikinn róm at máli hans ok eggjaði hverr annan.

Þórðr Fólason bar merki Óláfs konungs; svá segir Sigvatr skáld í erfidrápu þeiri, er hann orti um Óláf konung ok stælti eptir Upreistarsǫgu:

Óláfr konungr var svá búinn, at hann hafði hjálm gyltan á hǫfði, en hvítan skjǫld ok lagðr á með gulli kross inn helgi; í annarri hendi hafði hann kesju þá, er nú stendr í Kristskirkju við altara; hann var gyrðr sverði því, er Hneitir var kallat, it bitrasta sverð, ok gulli vafiðr meðalkaflinn; hann hafði hringabrynju; þess getr Sigvatr skáld:

En er Óláfr konungr hafði fylkt liði sínu, þá váru bœndr enn hvergi nær komnir. Þá mælti konungr, at liðit skyldi niðr setjask ok hvíla sik. Settisk konungr þá sjálfr niðr ok alt lið hans ok sátu rúmt; hann hallaðisk ok lagði hǫfuðit í kné Finni Árnasyni. Þá rann á hann svefn ok var þat um hríð. Þá sá þeir her bónda, ok sótti þá liðit til móts við þá ok hǫfðu upp sett merki sín, ok var þat inn mesti múgr mannz. Þá vakði Finnr konung ok segir honum, at bœndr sóttu þá til þeira. En er konungr vaknaði, mælti hann: "hví vakðir þú mik, Finnr, ok lézt mik eigi njóta draums míns?". Finnr svarar: "ekki mundi þik þat dreyma, at eigi myndi skyldra at vaka ok búask við hernum, er at oss ferr; eða sér þú eigi, hvar nú er kominn bóndamúgrinn?". Konungr svarar: "ekki eru þeir enn svá nær oss, at eigi væri betr, at ek hefða sofit". Þá mælti Finnr: "hvat dreymði þik, konungr, þess, er þér þykkir svá mikil missa í, er þú vaknaðir eigi sjálfr?". Þá segir konungr draum sinn, at hann þóttisk sjá stiga háfan ok ganga þar eptir í lopt upp, svá langt, at himininn opnaði, ok þangat var stiginn til — "var ek þá, segir hann, kominn í øfsta stig, er þú vakðir mik". Finnr svarar: "ekki þykki mér draumr sjá svá góðr, sem þér mun þykkja; ætla ek þetta munu vera fyrir feigð þinni, ef þat er nǫkkut annat en svefnórar einar, er fyrir þik bar".

Enn varð sá atburðr, þá er Óláfr konungr var kominn á Stiklarstaði, at maðr einn kom til hans. En þat var eigi af því undarligt, at margir menn kómu til konungs ór heruðum, en því þótti þat nýnæmi, at þessi maðr var ekki ǫðrum líkr, þeim er þá hǫfðu til konungs komit. Hann var maðr svá hár, at engi annarra tók betr en í ǫxl honum; hann var allfríðr maðr sýnum ok fagrhárr; hann var vel vápnaðr, hafði hjálm allfríðan ok hringabrynju, skjǫld rauðan ok gyrðr með sverði búnu, hafði í hendi gullrekit spjót mikit ok svá digrt skaptit, at handfyllr var í. Sá maðr gekk fyrir konung ok kvaddi hann ok spurði, ef konungr vildi þiggja lið at honum. Konungr spurði, hvert nafn hans væri eða kynferð, eða hvar hann var landzmaðr. Hann svarar: "ek á kyn á Jamtalandi ok Helsingjalandi; ek em kallaðr Arnljótr gellini; kann ek yðr þat helzt frá at segja, at ek veitta forbeina mǫnnum þínum, þeim er þér senduð til Jamtalandz at heimta þar skatt; fekk ek þeim í hendr silfrdisk, er ek senda yðr til jartegna, at ek vilda vera vinr yðarr". Þá spurði konungr, hvárt Arnljótr væri kristinn maðr eða eigi. Hann segir þat frá átrúnaði sínum, at hann trýði á mátt sinn ok megin — "hefir mér sá átrúnaðr unnizk at gnógu hér til; en nú ætla ek heldr at trúa á þik, konungr". Konungr svarar: "ef þú vill á mik trúa, þá skaltu því trúa, er ek kenni þér; því skaltu trúa, at Jésús Kristr hefir skapat himin ok jǫrð ok menn alla, ok til hans skulu fara eptir dauða allir menn, þeir er góðir eru ok réttrúaðir". Arnljótr svarar: "heyrt hefi ek getit Hvítakrists, en ekki er mér kunnigt um athǫfn hans eða hvar hann ræðr fyrir; nú vil ek trúa því ǫllu, er þú segir mér; vil ek fela á hendi þér alt mitt ráð". Síðan var Arnljótr skírðr; kendi konungr honum þat af trúnni, er honum þótti skyldast vera, ok skipaði honum í ǫndverða fylking ok fyrir merki sínu. Þar var fyrir Gaukaþórir ok Afrafasti ok sveitungar þeira.