Bókastaðir

Svá er sagt, at þá er Óláfr konungr fylkði liði sínu, þá skipaði hann mǫnnum í skjaldborg, er halda skyldi fyrir honum í bardaga, ok valði þar til þá menn, er sterkastir váru ok snarpastir. Þá kallaði hann til sín skáld sín ok bað þá ganga í skjaldborgina — "skuluð þér, segir hann, hér vera, ok sjá þau tíðendi, er hér gerask; er yðr þá eigi segjandi saga til, þvíat ér skuluð frá segja ok yrkja um síðan". Þar var þá Þormóðr Kolbrúnarskáld ok Gizurr gullbrá, fóstri Hofgarðarefs, ok inn iii. Þorfinnr munnr. Þá mælti Þormóðr til Gizurar: "stǫndum eigi svá þrǫngt, lagsmaðr, at eigi nái Sigvatr skáld rúmi sínu, þá er hann kømr; hann mun vera vilja fyrir konungi, ok ekki mun konungi annat líka". Konungr heyrði þetta ok svarar: "ekki þarf Sigvati at sneiða, þótt hann sé eigi hér; opt hefir hann mér vel fylgt; hann mun nú biðja fyrir oss, ok mun þess enn allmjǫk þurfa". Þormóðr segir: "vera má þat, konungr, at þér sé nú bœna mest þǫrf; en þunt myndi vera um merkistǫngina, ef allir hirðmenn þínir væri nú á Rúmavegi; var þat ok satt, at vér tǫluðum þá at því, er engi fekk rúm fyrir Sigvati, þótt mæla vildi við yðr". Þá mæltu þeir sín á milli, sǫgðu, at þat væri vel fallit, at yrkja áminningarvísur nǫkkurar um þau tíðendi, er þá mundu brátt at hǫndum berask. Þá kvað Gizurr:

Þá kvað Þorfinnr munnr aðra vísu:

Þá kvað Þormóðr:

Vísur þessar námu menn þá þegar.

Síðan bjó konungr ferð sína ok sótti út eptir dalnum; hann tók sér náttból, ok kom þar þá saman alt lið hans, ok lágu um nóttina úti undir skjǫldum sínum. En þegar er lýsti, bjó konungr herinn, fluttisk þá enn út eptir dalnum, er þeir váru at því búnir. Þá kómu til konungs bœndr mjǫk margir, ok gengu flestir í lið með honum ok kunnu allir eitt at segja, at lendir menn hǫfðu saman dregit her óvígjan, ok þeir ætluðu bardaga at halda við konung. Þá tók konungr margar merkr silfrs ok fekk í hendr einum bóanda ok mælti síðan: "fé þetta skaltu varðveita ok skipta síðan, leggja sumt til kirkna, en sumt gefa kennimǫnnum, sumt ǫlmusumǫnnum, ok gefa fyrir líf ok sál þeira manna, er falla í orrostu ok berjask í móti oss". Bóndi svarar: "skal fé þetta gefa til sálubótar yðrum mǫnnum, konungr?". Þá svarar konungr: "þetta fé skal gefa fyrir sál þeira manna, er með bóndum eru í orrostu ok falla fyrir vápnum várra manna; en þeir menn, er oss fylgja í orrostu ok þar falla, þá munu vér bjargask at allir saman".

Þá nótt, er Óláfr konungr lá í samnaðinum ok áðr er frá sagt, vakði hann lǫngum ok bað til guðs fyrir sér ok liði sínu ok sofnaði lítt; rann á hann hǫfgi móti deginum; en er hann vaknaði, þá rann dagr upp. Konungi þótti heldr snemt at vekja herinn; þá spurði hann, hvar Þormóðr skáld væri. Hann var þar nær ok svarar, spurði, hvat konungr vildi honum. Konungr segir: "tel þú oss kvæði nǫkkut". Þormóðr settisk upp ok kvað hátt mjǫk, svá at heyrði um allan herinn; hann kvað Bjarkamál in fornu, ok er þetta uphaf:

Þá vaknaði liðit, en er lokit var kvæðinu, þá þǫkkuðu menn honum kvæðit, ok fanzk mǫnnum mikit um ok þótti vel til fundit ok kǫlluðu kvæðit Húskarlahvǫt. Konungr þakkaði honum skemtan sína; síðan tók konungr gullhring ok stóð hálfa mǫrk ok gaf Þormóði. Þormóðr þakkaði konungi gjǫf sína ok mælti: "góðan eigum vér konung, en vant er nú at sjá, hversu langlífr konungr verðr; sú er bœn mín, konungr, at þú látir okkr hvárki skiljask lífs né dauða". Konungr svarar: "allir munu vér saman fara, meðan ek ræð fyrir, ef þér vilið eigi við mik skiljask". Þormóðr mælti: "þess vætti ek, konungr, hvárt sem friðr er betri eða verri, at ek sjá nær yðr staddr, meðan ek á þess kost, hvat sem vér spyrjum til, hvar Sigvatr ferr með gullinhjaltann". Síðan kvað Þormóðr:

Óláfr konungr flutti herinn út eptir dalnum. Fór þá enn Dagr með sínu liði aðra leið. Konungr létti eigi ferð sinni, áðr hann kom út á Stiklarstaði. Þá sá þeir her bónda, ok fór þat lið dreift mjǫk, ok var svá mikill fjǫlði, at af hverjum stíg dreif liðit, en víða þar, er stórflokkar fóru saman. Þeir sá, hvar sveit manna fór ofan ór Veradal, ok hǫfðu þeir á njósn verit ok fóru nær því, sem lið konungs var, ok fundu eigi fyrr en skamt var í milli þeira, svá at menn máttu kennask. Þar var Hrútr af Viggju með xxx. manna. Síðan mælti konungr, at gestir skyldu fara at móti Hrúti ok taka hann af lífi. Váru menn þess verks fljótir. Þá mælti konungr til þeira Íslendinga: "svá er mér sagt, at þat sé siðr á Íslandi, at bœndr sé skyldir á haustum at gefa húskǫrlum sínum slagasauð; nú vil ek þar gefa yðr hrút til slátrs". Þeir inir íslenzku váru þess verks auðeggjaðir ok fóru þegar at Hrúti með ǫðrum mǫnnum; var Hrútr drepinn ok ǫll sveit sú, er honum fylgði. Konungr nam staðar ok stǫðvaði her sinn, er hann kom á Stiklarstaði. Bað konungr menn stíga af hestum ok búask þar um; menn gerðu sem konungr mælti. Síðan var skotit á fylking ok sett upp merkin. Dagr var þá enn eigi kominn með sitt lið, ok misti þess fylkingararmsins. Þá mælti konungr, at þeir Uplendingar skyldu þar fram ganga ok taka upp merkin — "þykki mér þat ráð, segir konungr, at Haraldr, bróðir minn, sé eigi í orrostu, þvíat hann er barn at aldri". Haraldr svarar: "ek skal vera at vísu í orrostu, en ef ek em svá ósterkr, at ek má eigi valda sverðinu, þá kann ek þar gott ráð til, at binda skal hǫndina við meðalkaflann; engi skal vera viljaðr betr en ek at vera óþarfr þeim bóndunum; vil ek fylgja sveitungum mínum". Svá segja menn, at Haraldr kvað þá vísu þessa:

Haraldr réð því, at hann var í orrostu.

Þorgils Hálmuson er maðr nefndr, bóndi sá, er bjó á Stiklarstǫðum, faðir Gríms góða. Þorgils bauð konungi liðsemð sína ok vera í bardaga með honum. Konungr bað hann hafa þǫkk fyrir boð sitt — "en ek vil, segir konungr, at þú, bóandi, sér eigi í bardaga; veit oss heldr hitt, at bjarg mǫnnum várum eptir bardaga, þeim er sárir eru, en veit hinum umbúnað, er falla í orrostu; svá, ef þeir atburðir verða, bóandi, at ek fell í bardaga þessum, veit þá þjónostu líki mínu, sem nauðsyn berr til, ef þér er þat eigi bannat". Þorgils hét þessu konungi, sem hann beiddi.