Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 186

Bjǫrn stallari spurði tíðendi þau, er sagt var, at Hákon jarl væri týndr; þá snøri skaplyndi hans, iðraðisk hann þess, er hann hafði brugðit trú sinni við Óláf konung; þóttisk hann þá lauss vera þeira einkamála, er hann hafði veitt til hlýðni Hákoni jarli; þótti Birni þá gerask nǫkkur ván til upreistar um ríki Óláfs konungs, ef hann kvæmi til Nóregs, at þá væri þar hǫfðingjalaust fyrir. Bjǫrn býr þá ferð sína skyndiliga ok hafði nǫkkura menn með sér; fór síðan dag ok nótt ferðar sinnar, þat á hestum, er svá mátti, þat á skipum, er þat bar til, létti eigi ferð þeiri, fyrr en hann kom um vetrinn at jólum austr í Garðaríki ok á fund Óláfs konungs, ok varð konungr allfeginn, er Bjǫrn hitti hann. Spurði þá konungr margra tíðenda norðan ór Nóregi. Bjǫrn segir, at jarl var týndr ok land var þá hǫfðingjalaust. Þeim tíðendum urðu menn fegnir, þeir er Óláfi konungi hǫfðu fylgt ór Nóregi ok þar hǫfðu átt eigur ok frændr ok vini ok léku miklir landmunir til heimferðar. Mǫrg ǫnnur tíðendi sagði Bjǫrn konungi ór Nóregi, þau er honum var forvitni á at vita. Þá spurði konungr eptir vinum sínum hvernug þeir heldi trúnaði við hann. Bjǫrn segir, at þat var allmisjafnt. Síðan stóð Bjǫrn upp ok fell til fóta konungi ok tók um fót honum ok mælti: "alt á guðs valdi ok yðru, konungr; ek hefi tekit fé af Knúts mǫnnum ok svarit þeim trúnaðareiða; en nú vil ek þér fylgja ok eigi við þik skiljask, meðan vit lifum báðir". Konungr svarar: "stattu upp skjótt, Bjǫrn, sáttr skaltu vera við mik; bœttu þetta við guð; vita má ek þat, at fáir munu nú vera í Nóregi, þeir er einǫrð sinni haldi nú við mik, er slíkir bregðask, sem þú ert; er þat ok satt, at menn sitja þar í miklu vandkvæði, er ek em fjarri, en sitja fyrir ófriði fjandmanna minna". Bjǫrn segir konungi frá því, hverir mest bundusk fyrir, at reisa fjandskap upp í móti konungi ok hans mǫnnum; nefndi hann til þess sonu Erlings á Jaðri ok aðra frændr þeira, Einar þambarskelfi, Kálf Árnason, Þóri hund, Hárek ór Þjóttu.

Chapter 187

Síðan er Óláfr konungr var kominn í Garðaríki, hafði hann stórar áhyggjur ok hugsaði, hvert ráð hann skyldi upp taka. Jarizleifr konungr ok Ingigerðr drótning buðu Óláfi konungi at dveljask með sér ok taka upp ríki þat, er heitir Vúlgáríá, ok er þat einn hlutr af Garðaríki, ok var þat fólk heiðit í því landi Óláfr konungr hugsaði fyrir sér um þetta boð, en er hann bar þat fyrir menn sína, þá lǫttu allir at staðfestask þar ok eggjuðu konung at ráða norðr til Nóregs til ríkis síns. Konungr hafði þat enn í ráðagørð sinni, at leggja niðr konungstígn ok fara út í heim til Jórsala eða í aðra helga staði ok ganga undir régúlu; þat talðisk lengstum í huginn at hugsa, ef nǫkkur fǫng myndi til verða, at hann næði ríki sínu í Nóregi. En er hann hafði þar á huginn, þá mintisk hann þess, at ina fyrstu x. vetr konungdóms hans váru honum allir hlutir hagfeldir ok farsæligir, en síðan váru honum ǫll ráð sín þunghrœrð ok torsótt, en gagnstaðligar allar hamingjuraunirnar. Nú efaði hann um fyrir þá sǫk, hvárt þat myndi vera vitrligt ráð, at treysta svá mjǫk hamingjuna at fara með lítinn styrk í hendr fjandmǫnnum sínum, er allr landzmúgr hafði til slegizk at veita Óláfi konungi mótgǫngu. Slíkar áhyggjur bar hann optliga ok skaut til guðs sínu máli ok bað hann láta þat upp koma, er hann sæi, at bazt gegndi; válkaði hann þat í hugnum ok vissi eigi, hvat hann skyldi upp taka, þvíat honum sýndusk mein auðsýn á því, sem hann talði fyrir sér.

Chapter 188

Þat var á einni nótt, at Óláfr lá í rekkju sinni ok vakði lengi um nóttina ok hugði at ráðagørðum sínum ok hafði stórar áhyggjur í skapi sínu; en er hugrinn mœddisk mjǫk, þá sé á hann svefn ok svá lauss, at hann þóttisk vaka ok sjá ǫll tíðendi í húsinu. Hann sá mann standa fyrir rekkjunni mikinn ok vegligan ok hafði klæðnað dýrligan; bauð konungi þat helzt í hug, at þar myndi vera kominn Óláfr Tryggvason. Sá maðr mælti til hans: "ertu mjǫk hugsjúkr um ráðaætlan þína, hvert ráð þú skalt upp taka? Þat þykki mér undarligt, er þú velkir þat fyrir þér, svá þat, ef þú ætlask þat fyrir at leggja niðr konungstígn þá, er guð hefir gefit þér; slíkt it sama sú ætlan, at vera hér ok þiggja ríki af útlendum konungum ok þér ókunnum; farðu heldr aptr til ríkis þíns, er þú hefir at erfðum tekit ok ráðit lengi fyrir með þeim styrk, er guð gaf þér, ok lát eigi undirmenn þína hræða þik; þat er konungs frami at sigrask á óvinum sínum, en vegligr dauði, at falla í orrostu með liði sínu; eða efar þú nǫkkut um þat, at þú hafir rétt at mæla í yðarri deilu? Eigi skaltu þat gera, at dylja sjálfan þik sannenda; fyrir því máttu djarfliga sœkja til landzins, at guð mun þér bera vitni, at þat er þín eiga". En er konungr vaknaði, þá þóttisk hann sjá svip mannzins, er brot gekk; en þaðan í frá herði hann huginn ok einstrengði þá ætlan fyrir sér, at fara aptr til Nóregs, svá sem hann hafði áðr verit fúsastr til ok hann fann, at allir hans menn vildu helzt vera láta; talði hann þat þá í huginn, at landit myndi vera auðsótt, er hǫfðingjalaust var, svá sem þá hafði hann spurt; ætlaði hann, ef hann kvæmi sjálfr til, at margir mundu þá enn honum liðsinnaðir. En er konungr birti þessa ráðagørð fyrir mǫnnum sínum, þá tóku allir því þaksamliga.

Chapter 189

Svá er sagt, at sá atburðr varð í Garðaríki, þá er Óláfr konungr var þar, at sonr einnar gǫfugrar ekkju fekk kverkasull ok sótti svá mjǫk, at sveinninn mátti engum mat niðr koma, ok þótti hann banvænn. Móðir sveinsins gekk til Ingigerðar drótningar, þvíat hon var kunnkona hennar, ok sýndi henni sveininn. Drótning segir, at hon kunni engar lækningar til at leggja — "gakk þú, segir hon, til Óláfs konungs, hann er hér læknir beztr, ok bið hann fara hǫndum um mein sveinsins, ok ber til orð mín, ef hann vill eigi elligar". Hon gerði svá sem drótning mælti. En er hon fann konung, þá segir hon, at sonr hennar var banvænn af kverkasulli, ok bað hann fara hǫndum um sullinn. Konungr segir henni, at hann var engi læknir, bað hana þangat fara, sem læknar váru. Hon segir, at drótning hafði henni þangat vísat — "ok hon bað mik sín orð til bera, at þér legðið lækning til, sem þér kynnið, ok sagði hon mér, at þú værir beztr læknir hér í staðinum". Þá tók konungr til ok fór hǫndum um kverkr sveininum ok þuklaði sullinum mjǫk lengi, til þess er sveinninn hrœrði munninn. Þá tók konungr brauð ok braut ok lagði í kross í lófa sér, síðan lagði hann þat í munn sveininum, en hann svalg niðr. En þaðan af tók verk allan ór kverkunum; var hann á fám dœgrum alheill. Móðir hans varð fegin mjǫk ok aðrir frændr ok kunnmenn sveinsins. Var þá fyrst á þannug virt, sem Óláfr konungr hefði svá miklar læknishendr, sem mælt er um þá menn, sem mjǫk er sú íþrótt lǫgð, at þeir hafi hendr góðar, en síðan er jartegnagørð hans varð alkunnig, þá var þat tekit fyrir sanna jartegn.

Chapter 190

Sá atburðr varð á einum sunnudegi, at Óláfr konungr sat í hásæti sínu yfir borðum ok hafði svá fasta áhyggju, at hann gáði eigi stundanna; hann hafði í hendi kníf ok helt á tannar ok rendi þar af spánu nǫkkura. Skutilsveinn stóð fyrir honum ok helt borðkeri; hann sá, hvat konungr gerði, ok skilði þat, at hann sjálfr hugði at ǫðru; hann mælti: "mánadagr er á morgin, dróttinn". Konungr leit til hans, er hann heyrði þetta, ok kom þá í hug, hvat hann hafði gǫrt. Síðan bað konungr fœra sér kertisljós; hann sópaði spánunum ǫllum í hǫnd sér, þeim er hann hafði telgt, þá brá hann þar í loginu ok lét brenna spánuna í lófa sér; ok mátti þaðan af marka, at hann mundi fast halda lǫg ok boðorð ok vilja eigi yfir ganga þat, er hann vissi réttast.