Bókastaðir

Knútr konungr hafði spurt vestr til Englandz, at Óláfr Nóregs-konungr hafði leiðangr úti, svá ok þat, at hann fór með liði því til Danmerkr, ok þar var ófriðr í ríki hans. Tók þá Knútr liði at samna; drósk þar brátt saman herr mikill ok fjǫlði skipa. Var Hákon jarl annarr hǫfuðsmaðr fyrir því liði. Sigvatr skáld kom þat sumar til Englandz vestan ór Rúðu af Vallandi ok sá maðr með honum, er Bergr hét. Þeir hǫfðu þangat farit kaupferð it fyrra sumar. Sigvatr orti flokk þann, er kallaðr var Vestrfararvísur, ok er þetta uphaf:

En er Sigvatr kom til Englandz, þá fór hann þegar til fundar við Knút konung ok vildi beiða sér orlofs at fara til Nóregs. Knútr konungr hafði sett bann fyrir kaupskip ǫll, fyrr en hann hefði búit her sinn. En er Sigvatr kom til hans, þá gekk hann til herbergis þess, er konungr var inni; þá var herbergit læst, ok stóð hann lengi úti; en er hann hitti konung, þá fekk hann lof, sem hann beiddi; þá kvað hann:

En er Sigvatr varð þess varr, at Knútr konungr býr herferð á hendr Óláfi konungi, ok hann vissi, hversu mikinn styrk Knútr konungr hafði, þá kvað Sigvatr:

Enn orti Sigvatr fleiri vísur um ferð þeira Knúts ok Hákonar; þá kvað hann enn:

Knútr inn ríki hafði búit her sinn ór landi, hafði hann óf liðs ok skip furðuliga stór; hann sjálfr hafði dreka þann, er svá var mikill, at lx. var at rúmatali; váru þar á hǫfuð gullbúin.

Hákon jarl hafði annan dreka; var sá fertøgr at rúmatali; váru þar ok gylt hǫfuð á, en seglin bæði váru stǫfuð ǫll með blá ok rauðu ok grœnu; ǫll váru skipin steind fyrir ofan sæ; allr búnaðr skipanna var inn glæsiligsti; mǫrg ǫnnur skip hǫfðu þeir, stór ok búin vel; þess getr Sigvatr skáld í Knútsdrápu:

Svá er sagt, at Knútr konungr helt her þeim inum mikla vestan af Englandi ok kom heilu ǫllu liði sínu til Danmarkar ok lagði til Limafjarðar; var þar fyrir samnaðr mikill landzmanna.

Úlfr jarl Sprakaleggsson hafði settr verit til landvarnar í Danmǫrk, þá er Knútr konungr fór til Englandz; hafði hann selt í hendr Úlfi jarli son sinn, þann er kallaðr var Hǫrðaknútr. Var þat it fyrra sumar, sem áðr er ritit. En jarl segir þegar, at Knútr konungr hafði boðit honum þat ørendi at skilnaði þeira, at hann vildi, at þeir tœki til konungs yfir Dana-veldi Hǫrðaknút, son Knúts konungs — "fekk hann fyrir þá sǫk hann oss í hendr; hefi ek, segir hann, ok margir aðrir hérlandzmenn ok hǫfðingjar kært optliga þat fyrir Knúti konungi, at mǫnnum þykkir þat hér í landi vandi mikill at sitja hér konunglaust, er inum fyrrum konungum Dana þótti þat fullræði, at hafa konungdóm yfir Dana-veldi einu saman; en þá er in fyrri æfi var, réðu þessu ríki margir konungar; en þó gerisk nú þat miklu meira vandmæli en fyrr hefir verit, þvíat vér hǫfum hér til nát í friði at sitja af útiendum hǫfðingjum, en nú spyrjum vér hitt, at Nóregs-konungr ætli at herja á hendr oss, ok er mǫnnum þó grunr á, at Svía-konungr myni ok til þeirar ferðar ráðask; en Knútr konungr er nú á Englandi". Síðan bar jarl fram bréf ok innsigli Knúts konungs, þau er sǫnnuðu alt þetta, er jarl bar upp. Þetta ørendi studdu margir aðrir hǫfðingjar. Ok af þeira fortǫlum allra saman réð mannfólkit þat af, at taka Hǫrðaknút til konungs, ok var þat gǫrt á því sama þingi. En í þessi ráðagørð hafði verit uphafsmaðr Emma drótning; hafði hon látit gera bréf þessi ok látit innsigla; hafði hon með brǫgðum nát innsigli konungs, en hann sjálfr var leyndr þessu ǫllu. En er þeir Hǫrðaknútr ok Úlfr jarl urðu þess varir, at Óláfr konungr var kominn norðan ór Nóregi með her mikinn, þá fóru þeir til Jótlandz, þvíat þar er mest megin Dana-veldis; skáru þeir þá upp herǫr ok stefndu saman her miklum. En er þeir spurðu, at Svía-konungr var ok þar kominn með her sinn, þá þóttusk þeir eigi styrk hafa at leggja til bardaga við þá báða. Þá heldu þeir samnaðinum á Jótlandi ok ætluðu at verja þat land fyrir konungum; en skipaherinn drógu þeir allan saman í Limafirði ok biðu svá Knúts konungs. En er þeir spurðu, at Knútr konungr var vestan kominn til Limafjarðar, þá gerðu þeir sendimenn til hans ok til drótningar Emmu ok báðu, at hon skyldi verða vís, hvárt konungr var þeim reiðr eða eigi, ok láta þá þess verða vara. Drótning rœddi þetta mál við konung ok segir, at Hǫrðaknútr, sonr þeira, vildi bœta ǫllu því, sem konungr vildi, ef hann hefði þat gǫrt, er konungi þœtti í móti skapi. Hann svarar, segir, at Hǫrðaknútr hafði ekki sínum ráðum fram farit — "hefir þat svá tekizk, kvað hann, sem ván var at, er hann var barn ok óviti, er hann vildi konungr heita ok vanda nǫkkurn bar til handa honum, at land þetta alt myndi herskildi farit ok leggjask undir útlenda hǫfðingja, ef eigi kvæmi várr styrkr til; nú ef hann vill nokkura sætt við mik gera, þá fari hann á fund minn ok leggi niðr hégómanafn þat, er hann hefir sik konung látit kalla". Sendi síðan drótning þessi sǫmu orð til Hǫrðaknúts ok þat með, at hon bað, at hann skyldi eigi þessa ferð undir hǫfuð leggjask, sagði, sem var, at hann myndi engi styrk til þess fá, at standa í mót feðr sínum. En er þessi orðsending kom til Hǫrðaknúts, þá leitaði hann ráðs við jarl ok við aðra hǫfðingja, þá er með honum váru. En þat fanzk brátt, þegar er landzfólkit spurði, at Knútr inn gamli var kominn, þá dreif til hans allr múgr landzins ok þótti þar traust sitt alt. Sá Úlfr jarl ok aðrir félagar hans, at íí. váru kostir fyrir hǫndum, annat hvárt, at fara á fund konungs ok leggja alt á hans vald, eða stefna af landi brot elligar; en allir fýstu Hǫrðaknút at fara á fund fǫður síns. Gerði hann svá. En er þeir hittusk, þá fell hann til fóta feðr sínum ok lagði innsiglit í kné honum, þat er konungsnafn fylgði. Knútr konungr tók í hǫnd Hǫrðaknúti ok setti hann í sæti svá hátt, sem fyrr hafði hann setit. Úlfr jarl sendi Svein, son sinn, á fund Knúts konungs. Sveinn var systurson Knúts konungs. Hann leitaði griða feðr sínum ok sættar af konungi ok bauð at setjask í gísling af hendi jarls. Þeir Sveinn ok Hǫrðaknútr váru jafnaldrar. Knútr konungr bað þau orð segja jarli, at hann samnaði her ok skipum ok fœri svá til fundar við konung, en rœddi síðan um sættir sínar. Jarl gerði svá.

En er Óláfr konungr ok Ǫnundr konungr spurðu, at Knútr konungr var vestan kominn, ok þat, at hann hafði þá óflýjanda her, þá sigla þeir austr fyrir Skáni, taka þá at herja ok brenna heruð, sœkja svá austr fyrir landit til móts við ríki Svíakonungs. En þegar er landzfólkit spurði, at Knútr konungr var vestan kominn, þá varð ekki af handgǫngu við konunga; þessa getr Sigvatr skáld:

Þá sóttu konungar austr fyrir landit ok lǫgðu at þar, er heitir Áin helga, ok dvǫlðusk þar um hríð. Þá spyrja þeir, at Knútr konungr fór með her sinn austr eptir þeim. Þá bera þeir ráð saman ok tóku þat til, at Óláfr konungr með liði sínu sumu gekk á land upp ok alt á markir til vats þess, er Áin helga fellr ór; gerðu þar í árósinum stíflu með viðum ok torfi, ok stemma svá uppi vatnit, ok svá skáru þeir díki stór ok hleypðu saman fleirum vǫtnunum, ok gerðusk þar víðir flóar; en í árveginn hjoggu þeir stórviðu. Þeir váru í þessu starfi marga daga, ok hafði Óláfr konungr alt tilstilli um brǫgð þessi, en Ǫnundr konungr hafði þá stjórn yfir skipahernum. Knútr konungr spurði til ferða þeira konunga ok svá skaða þann allan, er þeir hǫfðu gǫrt á ríki hans; heldr þá til móts við þá þar er þeir lágu í Ánni helgu, ok hafði her mikinn, ok hálfu meira en þeir báðir; þessa getr Sigvatr:

Þat var einn dag at kveldi, at njósnar-menn Ǫnundar konungs sá sigling Knúts konungs, ok átti hann þá þangat eigi langt. Þá lét Ǫnundr konungr blása herblástr. Ráku menn þá tjǫld af sér ok herklæddusk, røru út ór hǫfninni ok austr fyrir landit, lǫgðu þá saman skip sín ok tengðu ok bjoggusk til bardaga. Ǫnundr konungr hleypði njósnarmǫnnum á land upp; fóru þeir á fund Óláfs konungs ok sǫgðu honum þessi tíðendi. Þá lét Óláfr konungr brjóta stíflurnar ok hleypa ánni í veg sinn; en hann fór um nóttina ofan til skipa sinna. Knútr konungr kom fyrir hǫfnina; þá sá hann, hvar lá herr konunga búinn til bardaga; þótti honum, sem þá myndi vera síð dags at leggja til orrostu, um þat er herr hans væri allr búinn, þvíat floti hans þurpti rúm mikit á sænum til at sigla; var langt í milli ins fyrsta skips ok ins síðarsta, svá þess, er útarst fór, eða hins, er næst fór landi. Veðr var lítit. En er Knútr konungr sá, at Svíar ok Norðmenn hǫfðu rýmða hǫfnina, þá lagði hann inn til hafnar ok svá skipin, sem rúm hǫfðu; en þó lá meginherrinn út á hafinu. Um morgininn, er mjǫk var ljóst, þá var lið þeira mart á landi uppi, sumt á tali, en sumt at skemtan sinni. Þá finna þeir eigi fyrr, en þar geysask vǫtn at þeim með forsfalli; þar fylgðu viðir stórir, er rak at skipum þeira; meiddusk skipin þar fyrir, en vǫtnin flutu um vǫlluna alla; týndisk þat fólkit, er á landi var, ok mart þat, er á skipum var; en allir þeir, er því kómu við, hjoggu festar sínar ok leystusk út, ok rak skipin mjǫk sundrlaus. Dreka inn mikla, er sjálfr konungr var á, rak út fyrir straumi; varð honum ekki auðsnúit með árum; rak hann út at flota þeira Ǫnundar konungs. En er þeir kendu skipit, þá lǫgðu þeir þegar at umhverfis; en fyrir þá sǫk, at skipit var borðmikit, svá sem borg væri, en fjǫlði mannz á ok valit it bezta lið, vápnat ok sem øruggligast, þá varð skipit ekki auðsótt; var ok stundin skǫmm, áðr Úlfr jarl lagði at með sínu liði, ok hófsk þá orrosta. Því næst drósk at herr Knúts konungs ǫllum megin. Þá sá konungar, Óláfr ok Ǫnundr, at þeir mundu unnit hafa þá at sinni þann sigr, sem auðit var; létu þá síga skip sín á hǫmlu ok leystusk í brot ór her Knúts konungs ok skilðu flotana. En fyrir þá sǫk, at atlaga þessi hafði ekki þannug tekizk, sem Knútr konungr hafði til skipat, hǫfðu skipin ekki þannug fram lagt sem til var skipat, þá varð ekki af atróðrinum; ok kǫnnuðu þeir Knútr konungr lið sitt ok tóku þá at skipa liðinu ok bjoggusk um. En er þeir hǫfðu skilizk ok sér fór hvárr flotinn, þá kǫnnuðu konungar lið sitt ok funnu, at þeir hǫfðu ekki mannspell fengit; þat sá þeir ok, ef þeir biði þar þess, er Knútr konungr hefði búit allan her þann, er hann hafði, ok legði síðan at þeim, at liðsmunr var svá mikill, at lítil ván var, at þeir mundu sigrask, en auðvitat, ef orrosta tœkisk, at þar myndi verða it mesta mannfall. Nú var þat ráð tekit, at róa liðinu ǫllu austr með landi. En er þeir sá, at flotinn Knúts konungs fór ekki eptir þeim, þá reistu þeir viður ok settu upp segl sín. Óttarr svarti rœðir um fund þenna í þeiri drápu, er hann orti um Knút inn ríka:

Þórðr skáld Sjáreksson orti erfidrápu um Óláf konung inn helga; sú er kǫlluð Róðadrápa, ok er þar getit þessa fundar: