Bókastaðir

Þóroddr Snorrason hafði dvalizk í Nóregi at ráði Óláfs konungs, þá er Gellir Þorkelsson fekk leyfi at fara til Íslandz, svá sem fyrr var ritit, ok var hann þá með Óláfi konungi ok unði illa ófrelsi því, er hann skyldi eigi fara ferða sinna, þannug er hann vildi. Ǫndurðan vetr, þann er Óláfr konungr sat í Niðarósi, lýsti konungr því, at hann vill menn senda til Jamtalandz at heimta skatt; en til farar þeirar váru menn ófúsir, þvíat af lífi váru teknir sendimenn Óláfs konungs, þeir er hann hafði fyrr sent, Þrándr hvíti ok þeir xii. saman, svá sem fyrr var ritit, ok hǫfðu Jamtr síðan haldizk í lýðskyldu við Svía-konung. Þóroddr Snorrason bauzk til þeirar farar, þvíat hann hirði þá allítt, hvat yfir hann gekk, ef hann fœri sjálfráði; þat þekkisk konungr, ok fóru þeir Þóroddr xii. saman. Þeir kómu fram austr á Jamtaland ok sóttu heim þann mann, er Þórarr er nefndr; hann var þar lǫgmaðr ok metorðamaðr mestr; þeir fengu þar góðar viðtǫkur. En er þeir hǫfðu þar dvalizk lítla hríð, þá báru þeir upp ørendi sín fyrir Þórar. Hann segir, at fyrir þeim svǫrum réðu engum mun miðr en hann aðrir landzmenn ok hǫfðingjar ok kvað þings skyldu til kveðja. Var svá gǫrt, at þingboð var upp skorit ok stefnt þing fjǫlment. Fór Þórarr til þings, en sendimenn dvǫlðusk meðan at hans. Þórarr bar upp mál þetta fyrir alþýðu; en þat kom ásamt með ǫllum, at þeir vildu engan skatt gjalda Nóregs-konungi, en sendimennina vildu sumir hengja láta, en sumir láta þá hafa til blóts; en hitt var af ráðit, at þeim skyldi halda þar, til þess er sýslumenn Svía-konungs kvæmi þar; skyldu þeir þá stafa fyrir þeim, slíkt er þeir vildi með ráði landzmanna, en gera hitt yfirbragð á, at sendimenn væri vel haldnir, at þeir væri fyrir því dvalðir, at þeir skyldi skattsins bíða, ok skyldi skipta þeim á vistir tveim ok tveim saman. Þóroddr var með annan mann at Þórars. Þar var jólaveizla mikil ok samburðarǫl. Margir váru bœndr þar í þorpinu, ok drukku þeir allir samt um jólin. Annat þorp var þaðan skamt; þar bjó mágr Þórars, ríkr ok auðigr; hann átti sér son roskinn; þeir mágar skyldu drekka hálf jól at hvárs þeira ok fyrr at Þórars. Þeir mágar drukkusk á, en Þóroddr ok bóndason, ok kappdrykkja, ok um kveldit kappmæli ok mannjafnaðr með Norðmǫnnum ok Svíum ok því næst um konunga þeira, bæði þá, er fyrr hǫfðu verit, ok þessa, er nú váru, ok svá þau skipti, er verit hǫfðu landa í milli í manndrápum ok ránum, þeim er verit hǫfðu milli landa. Þá mælti bóandason: "ef várir konungar hafa fleiri menn látit, þá munu sýslumenn Svía-konungs jafna þat með xii. manna fjǫrvi, þá er þeir koma sunnan eptir jólin, ok vituð þér ógǫrla, veslir menn, til hvers þér eruð dvalðir". Þóroddr hugsaði sitt mál, ok margir drógu glott at ok fundu þeim hneyxliyrði ok svá konungi þeira. Fór þat þá óleynt, er ǫlit mælti með þeim Jamtum, er Þóroddr hafði áðr ekki grunat. Eptir um daginn tóku þeir Þóroddr ǫll klæði sín ok vápn ok lǫgðu sér til handargagns. Eptir um nóttina, er menn váru sofnaðir, hljópu þeir braut til skógar. Um morgoninn eptir, er menn urðu varir við brauthlaup þeira, fóru menn eptir þeim með sporhunda ok hittu þá í skógi, þar er þeir hǫfðu fólgizk, ok hǫfðu þá heim ok í skemmu; þar var grǫf djúp, váru þeir þar í látnir ok hurð læst fyrir; hǫfðu þeir lítinn mat ok engi klæði nema sín. Ok er kómu mið jól, fór Þórarr ok allir frelsingjar með honum til mágs hans; skyldi hann þar drekka inn øfra hlut jólanna. Þrælar Þórars skyldu gæta grafarinnar; en þeim var þá ætlaðr gnógr drykkr, en þeir stiltu lítt drykkjunni ok gerðu sik ǫlóða þegar um kveldit. En er þeir þóttusk fulldruknir, þá mæltu þeir sín í milli, er mat skyldu fœra grafarmǫnnum, at þá skyldi ekki skorta. Þóroddr kvað kvæði ok skemti þeim þrælunum; en þeir kváðu hann mundu vera virkðamann ok gáfu honum kerti mjǫk mikit ok log á. Þá kómu þeir þrælarnir út, er áðr váru inni, ok kǫlluðu ákafliga, at hinir skyldu inn fara; en þeir váru hvárirtveggju ǫlóðir, svá at þeir luku hvárki aptr grǫfina né skemmuna. Þá ristu þeir Þóroddr í sundr í strengi feldi sína ok knýttu saman ok gerðu hnoða af endanum ok kǫstuðu upp á skemmugólfit; þat vafðisk um ǫrkufót ok varð fast. Þeir leituðu þá til upp at fara; lypti Þóroddr fǫrunaut sínum upp, til þess er hann stóð á ǫxlum honum; síðan las hann sik upp í gǫgnum glugginn; þá skorti eigi reip í skemmunni, ok lét hann ofan síga móti Þóroddi; en er hann skyldi draga Þórodd upp, þá fekk hann hvergi komit honum. Þá mælti Þóroddr, at hann skyldi kasta reipinu yfir bita þann, er var í húsinu, en gera lykkju á endanum, bera þar í viðu ok grjót, svá at þat væri meirr en jafnvægi hans; hann gerði svá; fór þá sigin ofan í grǫfina, en Þóroddr upp. Þeir tóku sér klæði í skemmunni, sem þeir þurftu. Þar váru inni hreinstǫkur nǫkkurar, ok skáru þeir af fitjarnar ok bundu ǫfgar undir fœtr sér. En áðr þeir fœri brot, þá lǫgðu þeir eld í kornhlǫðu mikla, er þar var, ok hljópu síðan í brot í niðamyrkri; hlaðan brann ok mart annarra húsa í þorpinu. Þeir Þóroddr fóru alla nótt á eyðimǫrk ok fálusk at degi. Um morgininn var saknat þeira; var þá farit með sporhunda at leita þeira á alla vega frá bœnum; en hundarnir rǫkðu sporin aptr til bœjarins, þvíat þeir kendu af hreinsfitjunum ok rǫkðu þangat sporit, sem klaufirnar hǫfðu vitat af hreinsfitjunum, ok varð ekki leitat þeira. Þeir Þóroddr fóru lengi á eyðimǫrkum ok kómu eitt kveld at lítlum húsabœ ok gengu þar inn; þar sat inni karlmaðr ok kona við eld; nefndisk hann Þórir ok segir, at sú var kona hans, er þar sat, ok svá at þau áttu húsakot þat; bauð bóndi þeim þar at vera, en þeir þágu þat. Hann segir þeim, at því var hann þar kominn, at hann hafði flýit ór byggðinni fyrir víga sakir. Var þeim Þóroddi unninn góðr beini; mǫtuðusk þau ǫll við eldinn. Síðan var búit um þá Þórodd þar í seti, ok lǫgðusk þeir til svefns; en þá var enn logi á eldinum. Þá sá Þóroddr, at þar gekk fram maðr ór ǫðru húsi, ok hafði hann engan mann sét jammikinn; sá maðr hafði skarlatsklæði, búin gullhlǫðum, ok var inn vegligsti sýnum. Þóroddr heyrði, at hann ávítaði þau um þat, er þau tóku við gestum, en hǫfðu varla sér matbjǫrg. Húsfreyja svarar: "ver þú eigi reiðr, bróðir, sjaldan hefir þetta at móti borit; veittu þeim heldr nǫkkura gagnsmuni, þvíat þú ert betr til fœrr en vit". Þóroddr heyrði þann mikla mann nefndan Arnljót gellina, ok svá, at húsfreyja var systir hans, Þóroddr hafði heyrt getit Arnljóts ok þat með, at hann var inn mesti stígamaðr ok illvirki. Sváfu þeir Þóroddr um nóttina, þvíat þeir váru mœddir áðr af gǫngu. En er lifa myndi þriðjungr nætr, þá kom þar Arnljótr, bað þá upp standa ok búask ferðar sinnar. Þeir Þóroddr stóðu þegar upp ok klæddusk; var þeim gefinn dagverðr. Síðan fekk Þórir skíð hvárum tveggja þeira. Arnljótr rézk til ferðar með þeim; steig hann á skíð; þau váru bæði breið ok lǫng; en þegar er Arnljótr laust við geislinum, þá var hann hvar fjarri þeim; þá beið hann ok mælti, at þeir myndi hvergi komask at svá búnu; bað þá stíga á skíðin með sér. Þeir gerðu svá; fór Þóroddr nærri honum ok helt sér undir belti Arnljóts, en fǫrunautr Þóroddz helt honum. Skreið Arnljótr þá svá hart, sem hann fœri lauss. Þeir kómu til sáluhúss nǫkkurs, er þriðjungr var af nótt, drápu sér þar eld ok bjoggu til matar. En er þeir mǫtuðusk, þá mælti Arnljótr, bað þá engu niðr kasta af matnum, hvárki beinum né mola. Arnljótr tók ór serk sínum silfrdisk einn ok mataðisk þar af. En er þeir váru mettir, þá hirði Arnljótr leifar þeira. Síðan bjoggusk þeir til rekna. Í annan enda hússins var lopt uppi á þvertrjám; fóru þeir Arnljótr upp á loptit ok lǫgðusk þar til svefns. Arnljótr hafði hǫggspjót mikit, ok var gullrekinn falrinn, en skaptit svá hátt, at tók hendi til falsins, en hann var sverði gyrðr. Þeir hǫfðu bæði vápn sín ok klæði uppi á loptinu hjá sér. Arnljótr bað þá vera hljóðsama; hann lá fremstr á loptinu. Litlu síðarr kvámu þar til hússins menn xii.; þat váru kaupmenn, er fóru til Jamtalandz með varning sinn. En er þeir kvámu í húsit, gerðu þeir um sik glaum mikinn ok váru kátir; gerðu fyrir sér elda stóra. En er þeir mǫtuðusk, þá kǫstuðu þeir út beinum ǫllum; síðan bjoggusk þeir til rekna ok lǫgðusk niðr í seti þar við eldinn. En er þeir hǫfðu lítla hrið sofit, þá kom þar til hússins trǫllkona mikil; en er hon kom inn, sópaðisk hon um fast, tók beinin ok alt þat, er henni þótti ætt, ok sló í munn sér; síðan greip hon mann þann, er næst henni var, reif ok sleit allan, kastaði á eldinn. Þá vǫknuðu þeir aðrir ok við illan draum ok hljópu upp; en hon fœrði til heljar hvern at ǫðrum, svá at einn var eptir á lífi; hljóp sá innar undir loptit ok kallar til hjálpar sér, ef nǫkkut væri þess í loptinu, er honum myndi duga; Arnljótr seilðisk til hans ok tók í herðar honum ok kipði honum upp í loptit. Þá slósk hon fram at eldinum ok tók at eta mennina, þá er steikðir váru. Þá stóð Arnljótr upp ok greip hǫggspjót sitt ok setti milli herða henni, svá at út hljóp oddrinn um brjóstit; hon brá við hart ok kvað við illiliga ok hljóp út. Arnljóti varð laust spjótit, ok hafði hon þat með sér á brot. Arnljótr gekk til ok ruddi út hræum manna, setti fyrir skálann hurð ok gætti, þvíat hon hafði þat alt frá brotit, er hon hljóp út. Sváfu þeir þá þat er eptir var nætrinnar. En er lýsti, stóðu þeir upp, ok átu þá fyrst dagverð sinn; en er þeir hǫfðu matazk, mælti Arnljótr: "nú munu vér hér skiljask; skuluð þér nú fara eptir akbraut þessi, er þeir fóru í gær hingat kaupmenninir; en ek vil leita spjóts míns; mun ek hafa at verkkaupi þat, er mér þykkir fénýtt af fé því, er þessir menn hafa átt; skaltu, Þóroddr, bera Óláfi konungi kveðju mína, ok seg honum þat, at hann er svá maðr, at mér er mest forvitni á at hitta; en kveðja mín mun honum þykkja enskis verð". Tók hann upp silfrdiskinn ok strauk með dúknum ok mælti: "fœrðu konungi disk þenna, seg, at þat er kveðja mín". Síðan bjoggusk þeir til ferðar hvárirtveggju, ok skilðusk þeir at svá búnu. Fór Þóroddr ok þeir fǫrunautar ok svá sá maðr, er undan hafði komizk af þeim fǫrunautum, kaupmǫnnum. Fór Þóroddr, til þess er hann fann Óláf konung í kaupangi ok segir honum alt frá ferðum sínum, bar honum kveðju Arnljóts ok fœrði honum silfrdiskinn. Konungr segir, at þat var illa, er Arnljótr hafði eigi farit á konungs fund — "ok er skaði mikill, er svá ilt skyldi leggjask fyrir svá góðan dreng ok merkiligan mann". Þóroddr var síðan með Óláfi konungi þat er eptir var vetrar ok fekk þá leyfi af honum at fara til Íslandz um sumarit eptir. Skildusk þeir Óláfr konungr þá með vináttu.

Óláfr konungr bjósk um várit ór Niðarósi, ok drósk lið at honum mikit bæði þar ór Þrándheimi ok svá norðan ór landi. En er hann var búinn ferðar sinnar, þá fór hann með liðinu fyrst suðr á Mœri ok heimti þar saman leiðangrslið, ok svá ór Raumsdal. Síðan fór hann á Sunn-Mœri. Hann lá lengi í Hereyjum ok beið liðs síns; átti þá optliga húsþing. Kom þar mart til eyrna honum, þat er honum þótti umráða þurfa. Þat var á einu húsþingi, er hann átti, at hann hafði þat mál í munni, sagði frá mannskaða þeim, er hann hafði látit af Færeyjum — "en skattr sá, er þeir hafa mér heitit, segir hann, þá kømr ekki fram. Nú ætla ek enn þangat menn at senda eptir skattinum". Veik konungr þessu máli nǫkkut til ýmissa manna, at til þeirar farar skyldu ráðask; en þar kómu þau svǫr í mót, at allir menn tǫlðusk undan fǫrinni. Þá stóð upp maðr á þinginu mikill ok allvǫrpuligr; sá hafði rauðan kyrtil, hjálm á hǫfði, gyrðr sverði, hǫggspjót mikit í hendi; hann tók til máls: "þat er satt at segja, kvað hann, at hér er mikill munr manna; þér hafið konung góðan, en hann drengi illa; ér neikvæðið sendifǫr eina, er hann býðr yðr, en hafið þegit áðr af honum vingjafir ok marga sœmiliga hluti; en ek hefi verit hér til engi vinr konungs þessa; hefir hann ok verit óvinr minn; telr hann, at sakar sé til þess. Nú vil ek bjóða þér, konungr, at fara fǫr þessa, ef ekki eru vildari fǫng á". Konungr segir: "hverr er þessi maðr inn drengiligi, er svarar máli mínu? Gerir þú mikinn mun ǫðrum mǫnnum, þeim er hér eru, er þú býzk til farar, en þeir tǫlðusk undan, er ek hugða, at vel mundu hafa við skipazk; en ek kann á þér engi deili ok eigi veit ek nafn þitt". Hann svarar svá, at — "nafn mitt er ekki vant, konungr; þess er mér ván, at þú mynir heyrt hafa mik nefndan; ek em kallaðr Karl mœrski". Konungr segir: "svá er þat, Karl, heyrt hefi ek þik nefndan fyrr, ok er þat satt at segja, at verit hafa þær stundir, ef fundi okkra hefði at borit, er þú myndir ekki kunna segja frá tíðendum; en nú vil ek eigi verr hafa en þú, er þú býðr mér liðsemð þína, at leggja eigi þar at móti þǫkk ok aufúsu. Skaltu, Karl, koma til mín, ok vera í boði mínu í dag; skulu vit þá rœða þetta mál". Karl segir, at svá skyldi vera.

Karl inn mœrski hafði verit víkingr ok inn mesti ránsmaðr, ok hafði konungr mjǫk opt gǫrva menn til hans ok vildi hann af lífi taka. En Karl var maðr ættstórr ok mikill athafnarmaðr, íþróttamaðr ok atgørvimaðr um marga hluti. En er Karl var ráðinn til ferðar þessar, þá tók konungr hann í sætt ok því næst í kærleik, lét búa ferð hans sem bezt. Váru þeir á skipi nær xx. menn. Konungr gerði orðsendingar til vina sinna í Færeyjar, sendi Karl til haldz ok trausts, þar er var Leifr Ǫzurarson ok Gilli lǫgsǫgumaðr, sendi til þess jartegnir sínar. Fór Karl, þegar er hann var búinn; byrjaði þeim vel ok kómu til Færeyja ok lǫgðu í Þórshǫfn í Straumey. Síðan var þar þing stefnt, ok kom þar fjǫlment. Þar kom Þrándr ór Gǫtu með flokk mikinn; þar kom ok Leifr ok Gilli, hǫfðu þeir ok fjǫlmenni mikit. En er þeir hǫfðu tjaldat ok um búizk, þá gengu þeir til fundar við Karl mœrska; váru þar kveðjur góðar. Síðan bar Karl orð ok jartegnir Óláfs konungs ok vinmæli til þeira Gilla ok Leifs. Þeir tóku því vel ok buðu Karli til sín ok at flytja ørendi hans ok veita honum slíkt traust, sem þeir hefði fǫng á. Hann tók því þaksamliga. Lítlu síðarr kom þar Þrándr ok fagnaði vel Karli — "em ek, segir hann, feginn orðinn, er slíkr drengr hefir komit hingat til landz várs með ørendi konungs várs, er vér erum allir skýldir undir at standa; vil ek ekki annat, Karl, en þú farir til mín til vetrvistar ok þat með þér alt þíns liðs, er þinn vegr væri þá meiri en áðr". Karl segir, at hann var áðr ráðinn at fara til Leifs — "en ek mynda elligar, segir hann, fúsliga þiggja þetta boð". Þrándr segir: "þá mun Leifi auðit vegsmuna af þessu; en eru nǫkkurir aðrir hlutir þá þeir, er ek mega þá svá gera, at yðr sé liðsemð at?". Karl svarar, at honum þótti mikit í veitt, at Þrándr drœgi saman skattinn um Austrey ok svá um allar Norðreyjar. Þrándr segir, at þat var skylt ok heimilt, at hann veitti þann beina at ørendi konungs; gengr Þrándr þá aptr til búðar sinnar. Varð á því þingi ekki fleira til tíðenda. Fór Karl til vistar með Leifi Ǫzurarsyni, ok var hann þar um vetrinn eptir. Heimti Leifr skatt saman um Straumey ok um allar eyjar suðr þaðan. Um várit eptir fekk Þrándr ór Gǫtu vanheilsu, hafði augnaþunga ok þó enn kramar aðrar; en þó bjósk hann at fara til þings, sem vanði hans var. En er hann kom á þingit ok búð hans var tjǫlduð, þá lét hann tjalda undir svǫrtum tjǫldum innan af, til þess at þá væri síðr skíðdræpt. En er dagar nǫkkurir váru liðnir af þinginu, þá ganga þeir Leifr ok Karl til búðar Þrándar ok váru fjǫlmennir. En er þeir kómu at búðinni, þá stóðu þar úti nǫkkurir menn. Leifr spurði, hvárt Þrándr væri inni í búðinni. Þeir segja, at hann var þar. Leifr mælti, at þeir skyldu biðja Þránd út ganga — "eigu vit Karl ørendi við hann" segir hann. En er þeir menn kómu aptr, þá segja þeir, at Þrándr hafði þann augnaverk, at hann mátti eigi út koma — "ok bað hann, Leifr, at þú skyldir inn ganga". Leifr mælti við fǫrunauta sína, at þeir skyldu fara varliga, er þeir kœmi í búðina, þrøngvask eigi — "gangi sá fyrstr út, er síðarst gengr inn". Leifr gekk fyrst inn, en þar næst Karl, þá hans fǫrunautar, ok fóru með alvæpni, sem þá, at þeir skyldi til bardaga búask. Leifr gekk innar at inum svǫrtum tjǫldunum, spurði þá, hvar Þrándr væri. Þrándr segir ok heilsaði Leifi. Leifr tók kveðju hans, spurði síðan, hvárt hann hefði nǫkkut skatt heimt um Norðreyjar, eða hverr greiði þá myndi á vera um silfrit. Þrándr svarar ok segir, at eigi hefði honum þat ór hug horfit, er þeir Karl hǫfðu rœtt, ok svá, at greiði myndi á verða um skattinn — "er hér sjóðr, Leifr, er þú skalt við taka, ok er fullr af silfri". Leifr sásk um ok sá fátt manna í búðinni, lágu menn í pǫllunum, en fáir sátu upp; síðan gekk Leifr til Þrándar ok tók við sjóðnum ok bar útar í búðina, þar er ljóst var, ok steypði silfrinu ofan á skjǫld sinn, rótaði í hendi sinni ok mælti, at Karl skyldi sjá silfrit. Þeir litu á um stund. Þá spurði Karl, hvernug Leifi sýndisk silfrit. Hann segir: "þat hygg ek, at hverr sá penningr er illr er í Norðreyjum, at hér myni kominn". Þrándr heyrði þetta ok mælti: "sýnisk þér eigi vel silfrit, Leifr". "Svá er" segir hann. Þrándr mælti: "eigi eru þeir þó meðalmanníðingar frændr várir, er þeim má til enskis trúa; ek hefi sent þá í vár at heimta skatt norðr í eyjar, er ek var at engu fœrr í vár; en þeir hafa tekit mútur af bóndum at taka fals slíkt, er eigi þykkir gjaldgengt; ok er hitt vænst, Leifr, at sjá þetta silfr, er goldizk hefir í landskuldir mínar". Bar Leifr þá aptr silfrit, en tók við sjóð ǫðrum ok bar þann til Karls; rannsǫkuðu þeir þat fé; spurði Karl, hversu Leifi sýndisk þetta fé. Hann segir, at honum þótti þetta fé vánt, ok eigi svá, at um þær skuldir, er óvandliga var fyrir mælt, at eigi yrði slíkt þá tekit, en eigi vil ek þetta fé konungi til handa taka". Maðr einn, sá er lá í pallinum, kastaði feldi af hǫfði sér ok mælti: "satt er it fornkveðna, svá ergisk hverr sem eldisk; svá er þér ok, Þrándr, lætr Karl inn mœrska reka fé fyrir þér í allan dag". Þar var Gautr inn rauði. Þrándr hljóp upp við orð Gauts ok varð málóði, veitti þeim stórar átǫlur frændum sínum, en at lykðum mælti hann, at Leifr skyldi selja honum þat silfr — "en tak hér við sjóð, er landbúar mínir hafa fœrt mér heim í vár; en þótt ek sjá óskygn, þá er þó sjálf hǫnd hollust". Maðr reis upp við olboga, er lá í pallinum; þar var Þórðr inn lági; hann mælti: "eigi hljótum vér meðalorðaskak af honum Mœra-Karli, ok væri hann launa fyrir verðr". Leifr tók við sjóðnum ok bar enn fyrir Karl; sá þeir þat fé; mælti Leifr: "ekki þarf lengi at sjá á þetta silfr; hér er hverr penningr ǫðrum betri, ok viljum vér þetta fé hafa; fá þú til, Þrándr, mann at sjá reizlur". Þrándr segir, at honum þótti bezt til fengit, at Leifr sæi fyrir hans hǫnd. Gengu þeir Leifr þá út ok skamt frá búðinni; settusk þeir þá niðr ok reiddu silfrit. Karl tók hjálm af hǫfði sér ok helti þar í silfri, þá er vegit var. Þeir sá mann ganga hjá sér, ok hafði refði í hendi ok hǫtt síðan á hǫfði ok heklu grœna, berfœttr, knýtt línbrókum at beini; hann setti niðr refðit í vǫll ok gekk frá ok mælti: "sé þú við, Mœra-Karl, at þér verði eigi mein at refði mínu". Lítlu síðarr kom þar maðr hlaupandi ok kállaði ákafliga á Leif Ǫzurarson, bað hann fara sem skjótast til búðar Gilla lǫgsǫgumannz — "þar hljóp inn um tjaldskarar Sigurðr Þorláksson, ok hefir særðan búðarmann hans til ólífis". Leifr hljóp þegar upp ok gekk á brot til fundar við Gilla; gekk með honum alt búðarlið hans; en Karl sat eptir, þeir Austmenninir stóðu í hring um hann. Gautr rauði hljóp at ok hjó með handøxi yfir herðar mǫnnum, ok kom hǫgg þat í hǫfuð Karli, ok varð sár þat ekki mikit. Þórðr lági greip upp refðit, er stóð í vellinum, ok lýstr á ofan øxarhamarinn, svá at øxin stóð í heila. Þusti þá fjǫlði manna út ór búð Þrándar. Karl var þaðan dauðr borinn. Þrándr lét illa yfir verki þessu ok bauð þó fé til sátta fyrir frændr sína. Leifr ok Gilli gengu at eptirmáli, ok kom þar eigi fébótum fyrir. Varð Sigurðr útlagr fyrir áverka þann, er hann veitti búðunaut Gilla, en Þórðr ok Gautr fyrir víg Karls. Austmenn bjoggu skip þat, er Karl hafði haft þangat, ok fóru austr á fund Óláfs konungs; líkaði honum stórilla þetta verk, en þess varð eigi auðit, at Óláfr konungr hefndi Þrándi þessa eða frændum hans, fyrir þeim ófriði, er þá hafði gǫrzk í Nóregi ok enn mun verða frá sagt. Ok er nú lokit at segja frá þeim tíðendum, er urðu af því, er Óláfr konungr heimti skatt af Færeyjum; en þó gerðusk deilur síðan í Færeyjum eptir víg Karls mœrska ok áttusk þá við frændr Þrándar ór Gǫtu ok Leifr Ǫzurarson, ok eru frá því stórar frásagnir.

En nú er frá því at segja, er fyrr var upp hafit, er Óláfr konungr fór með liði sínu ok hafði leiðangr úti fyrir landi; fylgðu honum þá allir lendir menn norðan ór landi, nema Einarr þambarskelfir; hann hafði um kyrt setit heima at búum sínum, síðan er hann kom í land, ok þjónaði ekki konungi. Átti Einarr stórmiklar eignir ok helt sik þó vegsamliga, at hann hefði engar konungsveizlur. Óláfr konungr helt liði því suðr um Stað; drósk þar enn til hans lið mikit ór heruðum. Þá hafði Óláfr konungr skip þat, er hann hafði gera látit áðr um vetrinn, er Visundr var kallaðr, allra skipa mest; var á framstafni visundarhǫfuð, gulli búit; þess getr Sigvatr skáld:

Fór konungr þá suðr á Hǫrðaland. Hann spurði þau tíðendi, at Erlingr Skjálgsson var ór landi farinn ok hafði haft lið mikit, skip iiii. eða v.; hann hafði sjálfr skeið eina mikla, en synir hans iii. tvítøgsessur, ok hǫfðu siglt vestr til Englandz á fund Knúts ins ríka. Fór þá Óláfr konungr austr með landi ok hafði allmikit lið; hann leiddi atspurningum, ef menn vissi nǫkkut til ferðar Knúts ins ríka, en þat kunnu allir at segja, at hann var á Englandi; en þat var ok sagt með, at hann hafði leiðangr úti ok ætlaði til Nóregs. En fyrir þá sǫk, er Óláfr konungr hafði lið mikit ok hann fekk eigi it sanna spurt, hvert hann skyldi stefna til fundar við Knút, en mǫnnum þótti sér illa gegna dvǫl í einum stað með her svá mikinn, þá réð hann þat af, at sigla með herinn suðr til Danmerkr, ok hafði þat lið alt með sér, er honum þótti vígligast ok bezt var búit, en gaf hinum heimleyfi; svá sem kveðit er:

Nú fór þat lið heim, en honum þótti minni fylgð í. Hafði konungr þar lið mikit ok frítt; váru þar flestir lendir menn ór Nóregi, nema þeir, er áðr var sagt, at ór landi væri farnir, eða eptir hǫfðu sezk heima.

Þá er Óláfr konungr siglði til Danmerkr, ok helt til Sjólandz; en er hann kom þar, tók hann at herja, veitti upgǫngur; var þá bæði landzfólkit rænt ok sumt drepit, sumt var handtekit ok bundit, flutt svá til skipa, en alt flýði, þat er því kom við, ok varð engi viðstaða; gerði Óláfr konungr þar it mesta hervirki. En er Óláfr konungr var á Sjólandi, þá spurði hann þau tíðendi, at Ǫnundr konungr Óláfsson hafði úti leiðangr ok fór með her mikinn austan fyrir Skáni ok herjaði hann þar. Varð þá bert um ráðagørð þá, er þeir Oláfr konungr ok Ǫnundr konungr hǫfðu haft í Elfinni, þá er þeir gerðu samband sitt ok vináttu, at þeir skyldu báðir veita mótstǫðu Knúti konungi. Fór Ǫnundr konungr til þess, er hann fann Óláf konung, mág sinn. En er þeir hittusk, þá gera þeir þat bert, bæði fyrir sínu liði ok landzfólkinu, at þeir ætla undir sik at leggja Danmǫrk ok beiða sér viðrtǫku af landzmǫnnum. En þat var, sem víða finnask dœmi til, at þá er landzfólkit verðr fyrir hernaði ok fær eigi styrk til viðrtǫku, þá játa flestir ǫllum þeim álǫgum, er sér kaupa frið í. Varð þá svá, at margir menn ganga til handa þeim konungum ok játuðu þeim hlýðni; lǫgðu þeir víða landit undir sik, þar er þeir fóru, en herjuðu at ǫðrum kosti. Sigvatr skáld getr þessa hernaðar í drápu þeiri, er hann orti um Knút konung inn ríka: