Bókastaðir

Erlingr Skjálgsson helt ríki sínu, svá at alt norðr frá Sognsæ ok austr til Liðandisness réð hann ǫllu við bœndr, en veizlur konungs hafði hann miklu minni en fyrr. Þá stóð þó sú ógn af honum, at engi lagði í aðra skál en hann vildi. Konungi þótti ofgangr at ríki Erlings. Maðr er nefndr Áslákr Fitjaskalli, kynstórr ok ríkr. Skjálgr, faðir Erlings, ok Áskell, faðir Ásláks, váru brœðrasynir. Áslákr var mikill vinr Óláfs konungs, ok setti konungr hann niðr á Sunn-Hǫrðalandi, fekk honum þar lén mikit ok veizlur stórar ok bað konungr hann halda til fullz við Erling. En þat varð ekki þannug, þegar er konungr var ekki nær; varð þá Erlingr einn at ráða, svá sem hann vildi, þeira í milli; var hann ekki at mjúkari, at Áslákr vildi sik fram draga hjá honum; fóru þeira skipti svá at Áslákr helzk ekki við í sýslunni; fór hann á fund konungs ok segir honum frá viðskipti þeira Erlings.

Konungr bað Áslák vera með sér — "þar til er vér Erlingr finnumk". Konungr gerði orð Erlingi, at hann skyldi koma til Túnsbergs um várit á fund konungs. En er þeir finnask, þá eiga þeir stefnur, ok mælti konungr: "svá er mér sagt frá ríki þínu, Erlingr, at engi sé sá maðr norðan frá Sognsæ til Líðandisness, er frelsi sínu haldi fyrir þér; eru þar margir þeir menn, er óðalbornir þœttisk til vera, at hafa réttendi af jafnbornum mǫnnum sér. Nú er hér Áslákr, frændi yðarr, ok þykkisk hann heldr kulda af kenna um yður viðrskipti. Nú veit ek þat eigi, hvárt heldr er, at hann hefir sakir til þess, eða skal hann hins at gjalda, er ek hefi hann þar sett yfir varnað minn. En þótt ek nefna hann til þess, þá kæra margir aðrir slíkt fyrir oss, bæði þeir er í sýslum sitja, ok svá ármenn, er bú varðveita ok veizlur skulu gera móti mér ok liði mínu". Erlingr svarar: "því skal skjótt svara, segir hann, at því skal neita, at ek gefa þær sakir Ásláki né ǫðrum mǫnnum, at í þjónostu yðarri sé; en hinu skal játa, at þat er nú, sem lengi hefir verit, at hverr várr frænda vill ǫðrum meiri vera; svá hinu ǫðru skal játa, at ek geri þat lostigr, at beygja hálsinn fyrir þér, Óláfr konungr, en hitt mun mér ǫrðigt þykkja, at lúta til Selþóris, er þrælborinn er í allar ættir, þótt hann sé nú ármaðr yðarr, eða annarra þeira, er hans makar eru at kynferð, þótt þér leggið metorð á". Þá tóku til beggja vinir ok báðu, at þeir skyldu sættask, segja svá, at konungi var at engum manni styrkr jammikill, sem at Erlingi — "ef hann má vera yðarr fullkominn vinr"; í annan stað mæltu þeir til Erlings, at hann skyldi vægja til við konung, segja svá, ef hann helzk í vináttu við konung, at honum mun þá alt auðvelligt at koma slíku fram, sem hann vildi, við hvern annarra. Lauk svá stefnu þeiri, at Erlingr skyldi hafa sǫmu veizlur, sem hann hafði áðr haft, ok settusk niðr allar sakir þær, er konungr hafði á hendi Erlingi. Skyldi ok fara til konungs Skjálgr, sonr hans, ok vera með honum. Fór þá Áslákr aptr til búa sinna, ok váru þá sáttir at kalla. Erlingr fór ok heim til búa sinna ok helt teknum hætti um ríki sitt.

Sigurðr hét maðr Þórisson, bróðir Þóris hundz í Bjarkey. Sigurðr átti Sigríði, dóttur Skjálgs, systur Erlings. Ásbjǫrn hét sonr þeira; hann þótti allmannvænn í upvexti. Sigurðr bjó í Ǫmð á Þrándarnesi; hann var maðr stórauðigr, virðingamaðr mikill; ekki var hann konungi handgenginn, ok var Þórir fyrir þeim brœðrum at virðingu, er hann var lendr maðr konungs; en heima í búnaði, þá var Sigurðr í engan stað minni rausnarmaðr; hann var því vanr, meðan heiðni var, at hafa iii. blót hvern vetr, eitt at vetrnóttum, en annat at miðjum vetri, iii. at sumri; en er hann tók við kristni, þá helt hann þó teknum hætti um veizlur; hafði hann þá um haustit vinaboð mikit, ok enn jólaboð um vetrinn, ok bauð þá enn til sín mǫrgum mǫnnum; þriðju veizlu hafði hann um páska ok hafði þá ok fjǫlment. Slíku hélt hann fram, meðan hann lifði. Sigurðr varð sóttdauðr. Þá var Ásbjǫrn xviii. vetra; tók hann þá arf eptir fǫður sinn; helt hann teknum hætti ok hafði iii. veizlur á hverjum vetri, sem faðir hans hafði haft. Þess var skamt í milli, er Ásbjǫrn hafði tekit við fǫðurarfi, ok þess, er árferð tók at versna ok sæði manna brugðusk. Ásbjǫrn helt inu sama um veizlur sínar, ok naut hann þá þess við, at þar váru forn korn ok forn fǫng, þau er hafa þurfti. En er þau misseri liðu af ok ǫnnur kómu, var þá korn engum mun betra en in fyrri. Þá vildi Sigríðr, at veizlur væri af teknar, sumar eða allar; Ásbjǫrn vildi þat eigi; fór hann þá um um haustit at hitta vini sína ok keypti korn þar sem hann gat, en þá af sumum. Fór svá enn fram þann vetr, at helt veizlum ǫllum. En eptir um várit fengusk lítil sæði, þvíat engi gat frækorn at kaupa. Rœddi Sigríðr um, at fækka skyldi húskarla; Ásbjǫrn vildi þat eigi ok helt hann ǫllu inu sama þat sumar; korn var heldr óárvænt. Þat fylgði ok þá, at svá var sagt sunnan ór landi, at Óláfr konungr bannaði korn ok malt ok mjǫl at flytja sunnan ok norðr í landit. Þá þótti Ásbirni vandask um tilfǫngin búsins; var þat þá ráð hans, at hann lét fram setja byrðing, er hann átti; þat var haffœranda skip at vexti; skipit var gott ok reiði vandaðr mjǫk til; þar fylgði segl, stafat með vendi. Ásbjǫrn rézk til ferðar, ok með honum xx. menn; fóru norðan um sumarit, ok er ekki sagt frá ferð þeira, fyrr en þeir koma í Karmtsund aptan dags ok lǫgðu at við Ǫgvaldznes. Þar stendr bœr mikill skamt upp á eyna Kǫrmt, er heitir á Ǫgvaldznesi; þar var konungs bú, ágætr bœr; þar réð fyrir Þórir selr; var hann þar ármaðr. Þórir var maðr ættsmár ok hafði mannazk vel, starfsmaðr góðr, snjallr í máli, áburðarmaðr mikill, framgjarn ok óvæginn; hlýddi honum þat síðan, er hann fekk konungs styrk; hann var maðr skjótorðr ok ǫrorðr. Þeir Ásbjǫrn lágu þar um nótt. En um morgininn, er ljóst var orðit, gekk Þórir ofan til skips ok nǫkkurir menn með honum. Hann spurði, hverr fyrir skipi því réði inu vegliga. Ásbjǫrn segir til sín ok nefndi fǫður sinn. Þórir spyrr, hvert hann skyldi fara it lengsta, eða hvat honum væri at ørendum. Ásbjǫrn segir, at hann vill kaupa sér korn ok malt; segir hann, sem satt var, at hallæri var mikit norðr í land — "en oss er sagt, at hér sé vel ært; viltu, bóndi, selja oss korn? Ek sé, at hér eru hjálmar stórir; væri oss þat órlausn, at þurfa eigi lengra at fara". Þórir svarar: "ek skal gera þér órlausn, at þú þurfir eigi lengra at fara at kornkaupum eða víðara hér um Rogaland. Ek kann þat segja þér, at þú munt hér vel mega aptr hverfa ok fara eigi lengra, þvíat þú munt eigi korn hér fá né í ǫðrum stǫðum, þvíat konungr bannar at selja heðan korn norðr í land — ok far aptr, Háleygr; sá mun þér inn bezti". Ásbjǫrn segir: "ef svá er, bóndi, sem þú segir, at vér munum ekki fá kornkaup, þá mun eigi minna mitt ørendi, en hafa kynnisókn á Sóla ok sjá híbýli Erlings frænda míns". Þórir segir: "hversu mikla frændsemi átt þú við Erling?". Hann segir: "móðir mín er systir hans". Þórir segir: "vera kann þá, at ek hafa þá ekki varliga mælt, ef þú ert systurson konungsins Rygja". Þá kǫstuðu þeir Ásbjǫrn tjǫldunum af sér ok snøru út skipinu. Þórir kallaði á þá: "farið nú vel ok komið hér, þá er þér farið aptr". Ásbjǫrn segir, at svá skyldi vera. Fara þeir nú leið sína ok koma at kveldi á Jaðar. Fór Ásbjǫrn upp með x. menn, en aðrir x. gættu skips. En er Ásbjǫrn kom til bœjar, fekk hann þar góðar viðtǫkur ok var Erlingr við hann inn kátasti. Setti Erlingr hann it næsta sér ok spurði hann margra tíðenda norðan ór landi. Ásbjǫrn segir it ljósasta af ørendum sínum. Erlingr segir, at þat var þá eigi vel til borit, er konungr bannaði kornsǫlur — "veit ek, segir hann, eigi þeira manna ván hér, at traust myni til bera at brjóta orð konungs; verðr mér vanngætt til skaps konungs, þvíat margir eru spillendr at um vináttu vára". Ásbjǫrn segir: "seint er satt at spyrja; mér hefir kent verit á ungaaldri, at móðir mín væri frjálsborin í allar hálfur ok þat með, at Erlingr á Sóla væri nú gǫfgastr hennar frænda, en nú heyri ek þik segja, at þú sér eigi svá frjáls fyrir konungs þrælum, at þú megir ráða fyrir korni þínu slíkt er þér líkar". Erlingr sá til hans ok glotti við tǫnn ok mælti: "minna vitið þér af konungs ríki Háleygir en vér Rygir; en ǫrorðr muntu heima vera; áttu ok ekki langt til þess at telja. Drekkum nú fyrst, frændi, sjám í morgin, hvat títt er um ørendi þitt". Gerðu þeir svá ok váru kátir um kveldit. Eptir um daginn talask þeir viðr, Erlingr ok Ásbjǫrn, ok mælti Erlingr: "hugsat hefi ek nǫkkut fyrir um kornkaupin þín, Ásbjǫrn, eða hversu vandr muntu vera at kaupunautum?". Hann segir, at hann hirði þat aldrigi, at hverjum hann keypti korn, ef honum væri heimult selt. Erlingr mælti: "þat þykki mér líkara, at þrælar mínir munu eiga korn, svá at þú munt vera fullkaupa; þeir eru ekki í lǫgum eða landzrétt með ǫðrum mǫnnum". Ásbjǫrn segir, at hann vill þann kost. Þá var sagt þrælunum til um þetta kaup; létu þeir korn fram ok malt ok seldu Ásbirni; hlóð hann skip sitt, sem hann vildi. En er hann var í brot búinn, leiddi Erlingr hann út með vingjǫfum, ok skilðusk þeir með kærleikum. Fekk Ásbjǫrn byrleiði gott ok lagði at um kveldit í Karmtsundi við Ǫgvaldznes, ok váru þar um nóttina. Þórir selr hafði þegar spurn af um farar Ásbjarnar ok svá þat, at skip hans var kafhlaðit. Þórir stefndi til sín liði um nóttina, svá at hann hafði fyrir dag lx. manna; hann fór á fund Ásbjarnar, þegar er lítt var lýst; gengu þeir þegar út á skipit. Þá váru þeir Ásbjǫrn klæddir, ok heilsaði Ásbjǫrn Þóri. Þórir spyrr, hvat þunga Ásbjǫrn hefði á skipi. Hann segir, at korn ok malt var. Þórir segir: "þá mun Erlingr gera at vanða, at taka fyrir hégómamál ǫll orð konungs, ok leiðisk honum enn eigi þat, at vera hans mótstǫðumaðr í ǫllu, ok er furða at, er konungr lætr honum alt hlýða". Var Þórir málóði um hríð; en er hann þagnaði, þá segir Ásbjǫrn, at korn hǫfðu átt þrælar Erlings. Þórir svarar snelt, at hann hirði eigi um prettu þeira Erlings — "er nú hitt til, Ásbjǫrn, at þér gangið á land, elligar fœrum vér yðr útbyrðis; þvíat vér viljum enga þrǫng hafa af yðr, meðan vér ryðjum skipit". Ásbjǫrn sá, at hann hafði eigi liðskost við Þóri, ok gengu þeir Ásbjǫrn á land upp, en Þórir lét flytja farminn allan af skipinu. En er rutt var skipit, þá gekk Þórir eptir skipinu; hann mælti: "furðugott segl hafa þeir Háleygirnir; taki byrðingssegl várt it forna ok fái þeim; þat er þeim fullgott, er þeir sigla lausum kili". Svá var gǫrt, at skipt var seglunum. Fóru þeir Ásbjǫrn brot leið sína við svá búit ok stefndi hann þá norðr með landi ok létti eigi fyrr, en hann kom heim í ǫndverðan vetr, ok varð sjá fǫr allfræg. Varð þá alt starf tekit af Ásbirni, at búa veizlur á þeim vetri. Þórir bauð Ásbirni til jólaveizlu ok móður hans ok þeim mǫnnum, er þau vildu hafa með sér; Ásbjǫrn vildi eigi fara ok sat heima. Þat fann á, at Þóri þótti Ásbjǫrn gera óvirðiliga til boðsins; hafði Þórir í fleymingi um farar Ásbjarnar — "bæði er, segir hann, at mikill er virðingamunr vár frænda Ásbjarnar, enda gerir hann svá, slíkt starf sem hann lagði á í sumar, at sœkja kynnit til Erlings á Jaðar, en hann vill eigi hér fara í næsta hús til mín; veit ek eigi, hvárt hann hyggr, at Selþórir myni í hverjum hólma fyrir vera". Slík orð spurði Ásbjǫrn til Þóris ok ǫnnur þeim lík. Ásbjǫrn unði stórilla ferð sinni ok enn verr, er hann heyrði slíkt haft at hlátri ok spotti. Var hann heima um vetrinn ok fór hvergi til heimboða.

Ásbjǫrn átti langskip; þat var snekkja xx-sessa, stóð í nausti miklu. Eptir kyndilsmessu lét hann setja fram skipit ok bera til reiða ok lét búa skipit. Þá stefndi hann til sín vinum sínum ok hafði nær lxxxx. manna ok alla vel vápnaða. En er hann var búinn ok byr gaf, þá siglði hann suðr með landi, ok fara þeir ferðar sinnar, ok byrjar heldr seint; en er þeir sœkja suðr í land, þá fóru þeir útleið meirr en þjóðleið. Ekki varð til tíðenda um ferð þeira, fyrr en þeir kómu at kveldi fimta dag páska útan at Kǫrmt. Hennig er þannug farit, at hon er mikil ey, lǫng ok víðast ekki breið, liggr við þjóðleið fyrir útan; þar er mikil byggð ok víða er eyin óbyggð, þat er út liggr til hafsins. Þeir Ásbjǫrn lendu útan at eyjunni, þar er óbyggt var. En er þeir hǫfðu tjaldat, þá mælti Ásbjǫrn: "nú skuluð þér vera eptir hér ok bíða mín; en ek mun ganga upp á eyna á njósn, hvat títt er í eyjunni, þvíat vér hǫfum ekki um spurt áðr". Ásbjǫrn hafði vándan búnað ok hǫtt síðan, fork í hendi, gyrðr sverði undir klæðum. Hann gekk á land upp ok yfir á eyna. En er hann kom á nǫkkura hæð, þá er hann mátti sjá til bœjar á Ǫgvaldznesi ok svá fram í Karmtsund, þá sá hann mannfarar miklar bæði á sæ ok á landi, ok sótti þat fólk alt til bœjar á Ǫgvaldznesi; honum þótti þat undarligt. Síðan gekk hann heim til bœjarins ok þar til, er þjónostumenn bjoggu mat; heyrði hann þá þegar ok skilði rœður þeira, at Óláfr konungr var þar kominn til veizlu, svá þat með, at konungr var til borða genginn. Ásbjǫrn snøri þá til stofunnar, en er hann kom í forstofuna, þá gekk annarr maðr út, en annarr inn, ok gaf engi maðr at honum gaum; opin var stofuhurðin; hann sá, at Þórir selr stóð fyrir hásætisborðinu. Þá var mjǫk á kveld liðit. Ásbjǫrn heyrði til, at menn spurðu Þóri frá skiptum þeira Ásbjarnar, ok svá þat, at Þórir sagði af langa sǫgu, ok þótti Ásbirni hann halla sýnt sǫgunni. Þá heyrði hann, at maðr mælti: "hvernug varð hann Ásbjǫrn, þá er þér rudduð skipit?". Þórir segir: "bar hann sik til nǫkkurrar hlítar ok þó eigi vel, þá er vér ruddum skipit, en er vér tókum seglit af honum, þá grét hann". En er Ásbjǫrn heyrði þetta, þá brá hann sverðinu hart ok títt ok hljóp í stofuna, hjó þegar til Þóris; kom hǫggit útan á hálsinn; fell hǫfuðit á borðit fyrir konunginn, en búkrinn á fœtr honum; urðu borðdúkarnir í blóði einu bæði uppi ok niðri. Konungr mælti, bað taka hann ok var svá gǫrt, at Ásbjǫrn var tekinn hǫndum ok leiddr út ór stofunni; en þá var tekinn borðbúnaðrinn ok dúkarnir ok í brot borinn, svá líkit Þóris var í brot borit, ok sópat alt þat er blóðugt var. Konungr var allreiðr ok stilti vel orðum sínum, svá sem hann var vanr jafnan. Skjálgr Erlingsson stóð upp ok gekk fyrir konung ok mælti svá: "nú mun, sem optarr konungr, at þar mun til umbótar at sjá, er þér eruð; ek vil bjóða fé fyrir mann þenna, til þess at hann haldi lífi sínu ok limum, en þér konungr, skapið ok skerið um alt annat". Konungr segir: "er eigi þat dauðasǫk, Skjálgr, ef maðr brýtr páskafrið ok sú ǫnnur, er hann drap mann í konungs herbergi; sú in iii., er ykkr fǫður þínum mun þykkja lítils verð, er hann hafði fœtr mína fyrir hǫggstokkinn?". Skjálgr svarar: "illa er þat, konungr, er yðr mislíkar; en elligar væri verkit it bezta unnit. En ef verk þetta, konungr, þykkir yðr í móti skapi ok mikils vert, þá vætti ek, at ek þiggja mikit af yðr fyrir þjónostu mína; munu margir þat mæla, at yðr sé þat vel geranda". Konungr segir: "þóttú sér mikils verðr, Skjálgr, þá mun ek eigi fyrir þínar sakir brjóta lǫgin ok leggja konungstígnina". Skjálgr snýsk þá í brot ok út ór stofunni. Xii. menn hǫfðu þar verit með Skjálgi, ok fylgðu þeir honum allir, ok margir aðrir gengu með honum í brot. Skjálgr mælti til Þórarins Nefjólfssonar: "ef þú vilt hafa vináttu mína, þá legðu allan hug á, at maðrinn sé eigi drepinn fyrir sunnudag". Síðan ferr Skjálgr ok menn hans ok tóku róðrarskútu, er hann átti, ok róa suðr, svá sem á mátti taka, ok kómu í elding nætr á Jaðar, gengu þegar upp til bœjarins ok til lopts þess, er Erlingr svaf í. Skjálgr hljóp á hurðina, svá at hon brotnaði at nǫglum. Við þat vaknar Erlingr ok aðrir, sem inni váru; hann var skjótastr á fœtr ok greip upp skjǫld sinn ok sverð ok hljóp til duranna ok spurði, hverr þar fœri svá ákaft. Skjálgr segir til sín ok bað upp láta hurðina. Erlingr segir: "þat var líkligast, at þú myndir vera, ef allheimsliga fór, eða fara menn nǫkkurir eptir yðr?". Var þá látin upp hurðin. Þá mælti Skjálgr: "þat vænti ek, þótt þér þykki ek fara ákafliga, at Ásbirni, frænda þínum, þykki ekki ofrskjótt, þar er hann sitr norðr á Ǫgvaldznesi í fjǫtrum; ok er þat mannligra at fara til ok duga honum". Síðan hafask þeir feðgar orð við; segir þá Skjálgr Erlingi alla atburði um víg Selþóris.

Óláfr konungr settisk í sæti sitt, þá er um var búizk í stofunni, ok var hann allreiðr; hann spurði, hvat títt var um vegandann; honum var sagt, at hann var úti í svǫlum í gæzlu hafðr. Konungr segir: "hví er hann eigi drepinn?". Þórarinn Nefjólfsson segir: "herra, kallið ér eigi þat morðverk, at drepa menn um nætr?". Þá mælti konungr: "seti hann í fjǫtur ok drepi hann í morgin". Þá var Ásbjǫrn fjǫtraðr ok byrgðr einn í húsi um nóttina. Eptir um daginn hlýddi konungr morguntíðum; síðan gekk hann á stefnur ok sat þar fram til hámessu; ok er hann gekk frá tíðum, mælti hann til Þórarins: "mun nú vera sólin svá há, at Ásbjǫrn, vinr yðarr, mun mega hanga". Þórarinn segir ok laut konungi: "herra, sagði byskup inn fyrra frjádag, at sá konungr, er allz á vald, ok þolði hann skapraunir, ok er sá sæll, er heldr má eptir honum líkja, en eptir hinum, er þá dœmðu manninn til dauða, eða þeim, er olli manndrápinu. Nú er eigi langt til morgins, ok er þá sýkn dagr". Konungr leit við honum ok mælti: "ráða muntu þessu, at hann mun ekki í dag drepinn; skaltu nú taka við honum ok varðveita hann; ok vit þat til sannz, at þar liggr líf þitt við, ef hann kømsk í brot með nǫkkuru móti". Gekk þá konungr leið sína, en Þórarinn gekk þar til, er Ásbjǫrn sat í járnum. Lét Þórarinn þá af honum fjǫtur ok fylgði honum í stofu eina lítla ok lét þá fá honum drykk ok mat ok segir honum, hvat konungr hefði á lagt, ef Ásbjǫrn hlypi í brot. Ásbjǫrn segir, at Þórarinn þurpti ekki þat at óttask. Sat Þórarinn þar hjá honum lengi um daginn ok svá svaf hann þar um nóttina. Laugardag stóð konungr upp ok fór til morgintíða; síðan gekk hann á stefnur, ok var þar fjǫlment komit af bóndum, ok áttu þeir mart at kæra. Sat konungr þar lengi dags, ok varð heldr síð gengit til hámessu. Eptir þat gekk konungr til matar; en er hann hafði matazk, drakk hann um hríð, svá at borð váru uppi. Þórarinn gekk til prests þess, er kirkju varðveitti, ok gaf honum íí. aura silfrs til þess, at hann skyldi hringja til helgar. Jamskjótt sem konungs borð fóru upp. En er konungr hafði drukkit þá hríð, sem honum þótti felt, þá var borð upp tekit. Þá mælti konungr, segir, at þá var ráð, at þrælar fœri með vegandann ok dræpi hann. Í því bili var hringt til helgar. Þá gekk Þórarinn fyrir konung ok mælti: "grið mun sjá maðr skulu hafa um helgina, þótt hann hafði illa til gǫrt". Konungr segir: "gættu hans, Þórarinn, svá at hann komisk eigi í brot". Gekk þá konungr til kirkju ok fór til nónu, en Þórarinn sat enn um daginn hjá Ásbirni. Sunnudag gekk byskup til Ásbjarnar ok skriptaði honum ok gaf honum lof til at hlýða hámessu. Þórarinn gekk þá til konungs ok bað hann fá menn til at varðveita vegandann — "vil ek nú, segir hann, viðr skiljask hans mál". Konungr bað hann hafa þǫkk fyrir þat. Fekk hann þá menn til at varðveita Ásbjǫrn; var þá settr fjǫturr á hann. En er til hámessu var gengit, þá var Ásbjǫrn leiddr til kirkju; stóð hann úti fyrir kirkjunni ok þeir, er hann varðveittu; konungr ok ǫll alþýða stóð at messu.

Nú er þar til máls at taka, er fyrr var frá horfit, er þeir Erlingr ok Skjálgr, sonr hans, gerðu ráð sín um þetta vannkvæði ok staðfestisk þat með áeggjan Skjálgs ok annarra sona hans, at þeir samna liði ok skera upp herǫr; kom þá brátt saman lið mikit, ok réðu þeir til skipa, ok var þá skorat manntal, ok var nær xv. hundruð manna. Fóru þeir með þat lið ok kómu sunnudaginn í Kǫrmt á Ǫgvaldznes ok gengu upp til bœjar með ǫllu liðinu ok kómu í þann tíma, er lokit var guðspjalli; gengu þegar upp at kirkjunni ok tóku Ásbjǫrn, ok var brotinn fjǫturr af honum. En við gný þenna ok vápnabrak, þá hljópu allir inn í kirkjuna, þeir er áðr váru úti; en þeir, er í kirkju váru, þá litu allir út, nema konungr, hann stóð ok sásk ekki um. Þeir Erlingr skipuðu liði sínu tveim megin strætis þess, er lá frá kirkju ok til stofunnar; stóð Erlingr ok synir hans næst stofunni. En er allar tíðir váru sungnar, þá gekk konungr þegar út ór kirkju; gekk hann fyrst fram í kvína, en síðan hverr eptir ǫðrum hans manna. Þegar er hann kom heim at durunum, þá gekk Erlingr fyrir dyrrnar ok laut konungi ok heilsaði honum. Konungr svarar, bað guð hjálpa honum. Þá tók Erlingr til máls: "svá er mér sagt, at Ásbjǫrn, frænda minn, hafi sótt glœpska mikil, ok er þat illa, konungr, ef svá er orðit, at yðr sé misþokki at. Nú em ek því kominn at bjóða fyrir hann sætt ok yfirbœtr þvílíkar, sem þér vilið sjálfir gǫrt hafa, en þiggja þar í mót líf hans ok limar ok landzvist". Konungr svarar: "svá lízk mér, Erlingr, sem þér mynið nú þykkjask hafa vald á um mál Ásbjarnar; veit ek eigi, hví þú lætr svá, sem þú skylir bjóða sættir fyrir hann; ætla ek þik fyrir því hafa dregit saman her mannz, at nú ætlar þú at ráða vár í milli". Erlingr segir: "þér skuluð ráða, ok ráða svá, at vér skilimk sáttir". Konungr mælti: "ætlar þú at hræða mik, Erlingr? hefir þú því lið mikit?". "Nei", segir hann. "En ef annat býr í, þá mun ek nú ekki flýja". Erlingr segir: "eigi þarftu at minna mik á þat, at þeir hafa fundir okrir orðit hér til, er ek hefi lítinn liðskost haft við þér; en nú skal ekki leyna þik því, er mér býr í skapi, at ek vil, at vit skilimk sáttir; eða mér er ván, at ek hætta ekki til fleiri funda várra". Erlingr var þá rauðr sem blóð í andliti. Þá gekk fram Sigurðr byskup ok mælti til konungs: "herra, ek býð yðr hlýðni fyrir guðs sakir, at þér sættizk við Erling, eptir því sem hann býðr, at maðr sjá hafi lífs grið ok lima, en þér ráðið einir ǫllu sáttmáli". Konungr svarar: "þér skuluð ráða". Þá mælti byskup: "Erlingr, fáið þér konungi festu þá, er honum líki; síðan gangi Ásbjǫrn til griða ok á konungs vald". Erlingr fekk festur, en konungr tók við. Síðan gekk Ásbjǫrn til griða ok á konungs vald ok kysti á hǫnd konungs. Snøri þá Erlingr í brot með liði sínu; varð þá ekki at kveðjum. Gekk þá konungr inn í stofuna ok Ásbjǫrn með honum; síðan lauk kunungr upp sættargørðina ok mælti svá: "þat skal uphaf sættar okkarrar, Ásbjǫrn, at þú skalt ganga undir landzlǫg þau, at sá maðr, er drepr þjónostumann konungs, þá skal hann taka undir þá þjónostu sǫmu, ef konungr vill. Nú vil ek, at takir upp ármenning þessa, er Selþórir hefir haft, ok ráð hér fyrir búi mínu á Ǫgvaldznesi". Ásbjǫrn segir, at svá skyldi vera, sem konungr vildi — "verð ek þó fyrst at fara til bús míns ok skipa þar til". Konungr lét sér þat vel líka; fór hann þaðan til annarrar veizlu, þar sem gǫr var í móti honum, en Ásbjǫrn rézk þá til ferðar við fǫruneyti sitt. Þeir hǫfðu legit í leynivágum þá stund alla, er Ásbjǫrn var í brot; hǫfðu þeir njósn af, hvat títt var um hans ráð, ok vildu eigi í brot fara, fyrr en þeir vissi, hvat þar réðisk af. Síðan snýsk Ásbjǫrn til ferðar ok léttir eigi fyrr um várit, en hann kømr norðr til bús síns. Hann var kallaðr Ásbjǫrn selsbani. En er Ásbjǫrn hafði heima verit eigi lengi, þá hittusk þeir Þórir, frændrnir, ok talask við. Spyrr Þórir Ásbjǫrn vendiliga at um ferð hans ok alla atburði þá, sem þar hǫfðu orðit til tíðenda, en Ásbjǫrn sagði sǫgu þá, sem gengit hafði. Þá segir Þórir: "þá muntu þykkjask hafa rekit af hendi svívirðing þá, er þú vartræntr á hausti?". "Svá er, kvað Ásbjǫrn; eða hversu þykki þér, frændi?". "Þat skal skjótt segja, kvað Þórir, at ferð sú in fyrri, er þú fórt suðr í land, varð in svívirðligsta, ok stóð sú til nǫkkurrar umbótar; en þessi fǫr er bæði þín skǫmm ok frænda þinna, ef þat skal framgengt verða, at þú gerisk konungs þræll ok jafningi ins versta mannz, Þóris sels. Nú ger þú svá mannliga, at þú sit heldr at eignum þínum hér; skulum vér, frændr þínir, veita þér styrk til þess, at þú komir aldri síðan í slíkt ǫngþveiti". Ásbirni þótti þetta vænligt; ok áðr þeir Þórir skilðisk, þá var þetta ráð staðfest, at hann skyldi sitja í búi sínu ok fara ekki síðan á konungs fund eða í hans þjónostu, ok gerði hann svá ok sat heima at búum sínum.