Bókastaðir

Maðr er nefndr Grankell eða Granketill, auðigr bóandi, ok var þá heldr við aldr. En þá er hann var á ungaaldri, hafði hann í víkingu verit ok þá hermaðr mikill; hann var atgørvimaðr mikill um flesta hluti, þá er íþróttum gegndi. Ásmundr hét sonr hans, ok var hann um alla hluti líkr feðr sínum eða nøkkvi framarr. Þat var margra manna mál, at fyrir sakir fríðleiks, afls ok íþrótta at hann hafi verit inn iii. maðr bezt at sér búinn í Nóregi; en fyrst hafa til verit nefndir Hákon Aðalsteinsfóstri ok Óláfr Tryggvason. Grankell bauð Óláfi konungi til veizlu, ok var þar veizla allkappsamlig; leiddi Grankell hann stórum vingjǫfum í brot. Konungr bauð Ásmundi at fara með sér ok lagði til þess mǫrg orð, en Ásmundr þóttisk eigi kunna at drepa hendi við veg sínum, ok rézk hann til ferðar með konungi ok gerðisk síðan hans maðr ok kom í ina mestu kærleika við konung. Óláfr konungr dvalðisk mestan hluta sumars á Hálogalandi ok fór í allar þinghár ok kristnaði þar allan lýð. Þá bjó í Bjarkey Þórir hundr, hann var ríkastr maðr norðr þar; hann gerðisk þá lendr maðr Óláfs konungs. Margir ríkir bóndasynir réðusk þá til ferðar við Óláf konung. Þá er á leið sumarit, kom konungr norðan ok snøri þá inn eptir Þrándheimi til Niðaróss ok sat þar eptir um vetrinn. Ok þann vetr kom Þorkell fóstri vestan ór Orkneyjum, þá er hann hafði drepit Einar jarl rangmunn. Þat haust var í Þrándheimi hallæri á korni, en áðr hafði lengi verit góð árferð, en hallæri var alt norðr í land, ok því meira, er norðarr var, en korn var gott austr í land ok svá um Uplǫnd, en þess naut við í Þrándheimi, at menn áttu þar mikil forn korn.

Þat haust váru sǫgð Óláfi konungi þau tíðendi innan ór Þrándheimi, at bœndr hefði þar haft veizlur fjǫlmennar at vetrnóttum; váru þar drykkjur miklar; var konungi svá sagt, at þar væri minni ǫll signuð Ásum at fornum sið; þat fylgði ok þeiri sǫgn, at þar væri drepit naut ok hross ok roðnir stallar af blóði ok framit blót ok veittr sá formáli, at þat skyldi vera til árbótar; þat fylgði því, at ǫllum mǫnnum þótti þat auðsýnt, at goðin hǫfðu reizk því, er Háleygir hǫfðu horfit til kristni. En er konungr spurði þessi tíðendi, þá sendi hann menn inn í Þrándheim ok stefndi til sín bóndum þeim, er hann réð til nefna. Maðr er nefndr Ǫlvir á Eggju; hann var kendr við bœ þann, er hann bjó á; hann var ríkr maðr ok ættstórr; hann var hǫfuðsmaðr ferðar þessar af hendi bónda til konungs. Ok er þeir koma á konungs fund, þá bar konungr á hendr bóndum þessi kenzl. En Ǫlvir svarar af hendi bónda ok segir, at þeir hefði engar veizlur haft þat haust, nema gildi sín eða hvirfingsdrykkjur, en sumir vinaboð — "en þat, segir hann, er yðr er sagt frá orðtǫkum várum Þrœndanna, þá er vér drekkum, þá kunnu allir vitrir menn at varask slíkar rœður, en eigi kann ek at synja fyrir heimska menn ok ǫlóða, hvat þeir mæla". Ǫlvir var maðr málsnjallr ok máldjarfr, varði hann allar þessar rœður við bœndr. En at lykðum segir konungr, at Innþrœndir mundu sér sjálfir bera vitni — "hvernug þeir eru trúaðir". Fengu bœndr þá leyfi til heimfarar; fóru þeir ok, þegar er þeir váru búnir.

Síðarr um vetrinn var konungi sagt, at Innþrœndir hǫfðu fjǫlment á Mærini, ok váru þar blót stór at miðjum vetri; blótuðu þeir þá til friðar ok vetrarfars góðs. En er konungr þóttisk sannfróðr um þetta, þá sendir konungr menn ok orðsending inn í Þrándheim ok stefndi bóndum út til bœjar; nefndi enn til menn þá, er honum þóttu vitrastir. Bœndr áttu þá tal sitt ok rœddu sín í milli um orðsending þessa; váru þeir allir ófúsastir til ferðarinnar, er áðr hǫfðu farit um vetrinn. En við bœn allra bónda, þá réð Ǫlvir til ferðarinnar; en er hann kom út til bœjar, fór hann brátt á konungs fund, ok tóku þeir tal. Bar konungr þat á hendr bóndum, at þeir hefði haft miðsvetrarblót. Ǫlvir svarar ok segir, at bœndr váru ósannir at þeiri sǫk — "hofðum vér, segir hann, jólaboð ok víða í heruðum samdrykkjur; ætla bœndr eigi svá hnept til jólaveizlu sér, at eigi verði stór afhlaup, ok drukku menn þat, herra, lengi síðan; er á Mærini mikill hǫfuðstaðr ok hús stór, en byggð mikil umhverfis; þykkir mǫnnum þar til gleði gott at drekka mǫrgum saman". Konungr svarar fá ok var heldr styggr, þóttisk vita annat sannara en þat, er þá var frá borit. Bað konungr bœndr aptr fara — "en ek mun, segir hann, þó verða víss ins sanna, at þér dylið ok gangið eigi í mót; en hversu sem hér til hefir verit, þá gerið slíkt eigi optarr". Fóru þá bœndr heim ok sǫgðu sína ferð ok þat, at konungr var heldr reiðr.

Óláfr konungr hafði veizlu mikla um páska, ok hafði marga bœjarmenn í boði sínu ok svá bœndr. En eptir páska lét konungr setja fram skip sín ok bera til reiða ok árar, lét þilja skipin ok tjalda ok lét fljóta skipin svá búin við bryggjur. Óláfr konungr sendi menn eptir páska í Veradal. Maðr er nefndr Þóraldi, ármaðr konungs; hann varðveitti konungs bú at Haugi; en konungr sendi honum orð, at hann skyldi koma til hans sem skyndiligast. Þóraldi lagðisk þá fǫr eigi undir hǫfuð ok fór þegar út til bœjar með sendimǫnnum. Konungr kallar hann á einmæli ok spurði eptir, hvat sannendi væri á því, — "er mér er sagt frá siðum Innþrœnda, hvárt svá er, at þeir snúask til blóta; vil ek, segir konungr, at þú segir mér sem er ok þú veizt sannast; ert þú til þess skyldr, þvíat þú ert minn maðr". Þóraldi svarar: "herra, þat vil ek yðr fyrst segja, at ek flutta hingat til bœjar sonu mína íi. ok konu ok lausafé alt, þat er ek mátta með komask. En ef þú vill hafa þessa sǫgu af mér, þá skal þat vera á yðru valdi; en ef ek segi svá sem er, þá muntu sjá fyrir mínu ráði". Konungr segir: "seg þú satt frá því, er ek spyr þik; en ek skal sjá fyrir ráði þínu, svá at þik skal ekki saka". "Þat er yðr satt at segja, konungr, ef ek skal segja sem er, at inn um Þrándheim er náliga alt fólk alheiðit í átrúnaði, þótt sumir menn sé þar skírðir. En þat er siðr þeira, at hafa blót á haust ok fagna þá vetri, annat at miðjum vetri, en it iii. at sumri, þá fagna þeir sumri. Eru at þessu ráði Eynir ok Sparbyggvar, Verdœlir, Skeynir. Xii. eru þeir, er fyrir beitask um blótveizlurnar, ok á nú Ǫlvir í vár at halda upp veizlunni; er hann nú í starfi miklu á Mærini, ok þangat eru til flutt ǫll fǫng, þau er til þarf at hafa veizlunnar". En er konungr varð ins sanna víss, þó lét hann blása saman liði sínu ok lét segja mǫnnum, at til skipa skyldi ganga. Konungr nefndi menn til skipstjórnar ok svá sveitarhǫfðingja, eða hvert hvergi sveit skyldi til skips. Var þá búizk skjótt; hafði konungr v. skip ok ccc. manna ok helt inn eptir firði; var góðr byrr ok tǫlðu snekkjurnar ekki lengi fyrir vindi; en þessa varði engan mann, at konungr myndi svá skjótt koma inn þannug. Konungr kom um nóttina inn á Mærina; var þar þegar sleginn mannhringr um hús. Þar var Ǫlvir hǫndum tekinn, ok lét konungr drepa hann ok mjǫk marga menn aðra; en konungr tók upp veizlu þá alla ok lét flytja til skipa sinna ok svá fé þat alt, bæði húsbúnað ok klæðnað ok gripi, er menn hǫfðu þangat flutt, ok skipta sem herfangi með mǫnnum sínum. Konungr lét ok veita heimferð at bóndum þeim, en honum þóttu mestan hluta hafa at átt þeim ráðum; váru sumir hǫndum teknir ok járnsettir, en sumir kómusk á hlaupi undan, en fyrir mǫrgum var féit upp tekit. Konungr stefndi þá þing við bœndr; en fyrir því, at hann hafði marga ríkismenn hǫndum tekit ok hafði þá í sínu valdi, þá réðu þat af frændr þeira ok vinir at játa konungi hlýðni, ok varð engi upreist í móti konungi gǫr í þat sinn. Snøri hann þar ǫllu fólki á rétta trú ok setti þar kennimenn ok lét gera kirkjur ok vígja. Konungr lagði Ǫlvi ógildan, en kastaði sinni eigu á fé þat alt, er hann hafði átt; en um þá menn aðra, er honum þótti mest sakbitnir, lét hann suma drepa, suma hamla, en suma rak hann ór landi, en tók fé af sumum. Konungr fór þá aptr út til Niðaróss.

Maðr er nefndr Árni Armóðsson; hann átti Þóru, dóttur Þorsteins gálga. Þau váru bǫrn þeira: Kálfr, Finnr, Þorbergr, Ámundi, Kolbjǫrn, Arnbjǫrn, Árni, Ragnhildr — hana átti Hárekr ór Þjóttu. Árni var lendr maðr, ríkr ok ágætr, vinr mikill Óláfs konungs. Þá váru með Óláfi konungi synir hans, Kálfr ok Fiðr; váru þar í miklum metnaði. Kona sú, er átt hafði Ǫlvir á Eggju, var ung ok fríð, ættstór ok auðig; þótti sá kostr ágætagóðr, en forráð hennar hafði þá konungr. Þau Ǫlvir áttu ii. sonu unga. Kálfr Árnason beiddisk þess af konungi, at hann gipti honum konu þá, er Ǫlvir hafði átt; ok fyrir vináttu sakir veitti konungr honum þat ok þar með eignir þær allar, er Ǫlvir hafði átt; gerði konungr hann þá lendan mann, fekk honum þá umboð sitt inn um Þrándheim; gerðisk Kálfr þá hǫfðingi mikill ok var maðr forvitri.