Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 66

Maðr hét Guðleikr gerzki, hann var æzkaðr af Ǫgðum, hann var farmaðr ok kaupmaðr mikill, auðigr, ok rak kaupferðir til ýmissa landa; hann fór austr í Garðaríki optliga, ok var hann fyrir þá sǫk kallaðr Guðleikr gerzki. Þat vár bjó Guðleikr skip sitt ok ætlaði at fara um sumarit til Garða austr. Óláfr konungr sendi honum orð, at hann vill hitta hann. En er Guðleikr kom til hans, segir konungr honum, at hann vill gera félag við hann, bað hann kaupa sér dýrgripi þá, er torugætir eru þar í landi. Guðleikr segir þat á konungs forráði vera skulu. Þá lætr konungr greiða í hendr honum fé slíkt, sem honum sýndisk. Fór Guðleikr um sumarit í Austrveg. Þeir lágu nǫkkura hríð við Gotland; var þá sem opt kann verða, at eigi váru allir haldinorðir, ok urðu landzmenn varir við, at á því skipi var félagi Óláfs digra. Guðleikr fór um sumarit í Austrveg til Hólmgarðz ok keypti þar pell ágætlig, er hann ætlaði konungi til tígnarklæða sér, ok þar með skinn dýr ok enn borðbúnað forkunnligan. Um haustit, er Guðleikr fór austan, þá fekk hann andviðri, ok lágu þeir mjǫk lengi við Eyland. Þorgautr skarði hafði um haustit borit njósn um farar Guðleiks; kom hann þar at þeim með langskip ok barðisk við þá; þeir vǫrðusk lengi, en fyrir því at liðsmunr var mikill, þá fell Guðleikr ok mart skipverja hans, ok mart var sárt. Tók Þorgautr fé þeira alt ok gørsimar Óláfs konungs; skiptu þeir Þorgautr fengi sínu ǫllu at jafnaði, en hann segir, at gørsimar skal hafa Svía-konungr —: "ok er þat, segir hann, nǫkkurr hlutr af skatti þeim, er hann á at taka af Nóregi". Þorgautr fór þá austr til Svíþjóðar. Þessi tíðendi spyrjask brátt. Eyvindr úrarhorn kom lítlu síðarr til Eylandz. En er hann spyrr þetta. þá siglir hann austr eptir þeim Þorgauti, ok hittask þeir í Svíaskerjum ok bǫrðusk; þar fell Þorgautr ok flest lið hans eða hljóp á kaf. Tók þá Eyvindr fé þat alt, er þeir hǫfðu tekit af Guðleiki, ok svá gørsimar Óláfs konungs. Eyvindr fór aptr til Nóregs um haustit; fœrði hann þá Óláfi konungi gørsimar sínar; þakkaði konungr honum vel sína ferð ok hét honum þá enn af nýju vináttu sinni. Þá hafði Óláfr konungr verit iii. vetr konungr í Nóregi.

Chapter 67

Þat sama sumar hafði Óláfr konungr leiðangr úti ok fór þá enn austr til Elfar ok lá þar lengi um sumarit. Þá fóru orðsendingar milli Óláfs konungs ok Rǫgnvaldz jarls ok Ingibjargar Tryggvadóttur, konu jarls. Hon gekk at með ǫllu kappi at veita Óláfi konungi; hon var aftakamaðr mikill um þetta mál. Helt þar til hvártveggja, at frændsemi var mikil með þeim Óláfi konungi ok henni, ok þat annat, at henni mátti eigi fyrnask við Svía-konung þat, er hann hafði verit at falli Óláfs Tryggvasonar, bróður hennar, ok þóttisk fyrir þá sǫk eiga tiltǫlu at ráða fyrir Nóregi. Varð jarl af fortǫlum hennar mjǫk snúinn til vináttu Óláfs konungs; kom svá, at þeir konungr ok jarl lǫgðu stefnu með sér ok hittusk við Elfi; rœddu þar marga hluti ok mjǫk um viðskipti þeira Nóregs konungs ok Svía-konungs, ok sǫgðu báðir þat, sem satt var, at hvárum-tveggjum, Víkverjum ok Gautum, var in mesta landzauðn í því, at eigi skyldi vera kaupfriðr milli landa, ok at lykðum settu þeir grið milli sín til annars sumars; gáfusk þeir gjafir at skilnaði ok mæltu til vináttu. Fór þá konungr norðr í Víkina, ok hafði hann þá konungstekjur allar til Elfar, ok alt landzfólk hafði þá undir hann gengit. Óláfr konungr sœnski lagði óþokka svá mikinn á Óláf Haraldzson, at engi maðr skyldi þora at nefna hann réttu nafni, svá at konungr heyrði; þeir kǫlluðu hann inn digra mann ok veittu honum harðar átǫlur jafnan, er hans var getit.

Chapter 68

Bœndr í Víkinni rœddu sín í milli, at sá einn væri til, at konungar gerði sætt ok frið milli sín, ok tǫlðusk illa við komnir, ef konungar herjaðisk á, en engi þorði þenna kurr djarfliga upp at bera fyrir konungi. Þá báðu þeir til Bjǫrn stallara, at hann skyldi þetta mál flytja fyrir konungi, at hann sendi menn á fund Svía-konungs at bjóða sættir af sinni hendi. Bjǫrn var trauðr til ok mæltisk undan; en við bœn margra vina sinna, þá hét hann at lykðum at rœða þetta fyrir konungi, en kvað svá hugr um segja, sem konungr myndi ómjúkliga taka því at vægja í né einum hlut við Svía-konung. Þat sumar kom útan af Íslandi Hjalti Skeggjason at orðsendingu Óláfs konungs; fór hann þegar á fund Óláfs konungs, ok konungr tók vel við honum, bauð Hjalta með sér at vera ok vísaði honum til sætis hjá Birni stallara, ok váru þeir mǫtunautar; gerðisk þar brátt góðr félagsskapr. Eitt hvert sinn, þá er Óláfr konungr hafði stefnu við lið sitt ok við bóendr, ok réðu landráðum, þá mælti Bjǫrn stallari: "hverja ætlan hafið þér á, konungr, um ófrið þann, er hér er á milli Óláfs Svía-konungs ok yðar? Nú hafa hvárirtveggju menn látit fyrir ǫðrum, en engi órskurðr er nú heldr en áðr, hvat hvárir skulu hafa af ríkinu? Þér hafið hér setit í Víkinni einn vetr ok ii. sumur ok látit at baki yðr alt landit norðr heðan; nú leiðisk mǫnnum hér at sitja, þeim er eignir eða óðul eigu norðr í landi. Nú er þat vili lendra manna ok annarra liðsmanna ok svá bónda, at einn veg skeri ór, ok fyrir því at nú eru grið ok friðr settr við jarl ok Vestr-Gauta, er hér eru nú næstir, þá þykkir mǫnnum sá helzt kostr til, at þér sendið menn til Svía-konungs af yðarri hendi, ok munu margir menn vel undir þat standa, þeir er með Svía-konungi eru; þvíat þat er hvárratveggju gagn, þeira er lǫndin byggva bæði hér ok þar". At rœðu Bjarnar gerðu menn góðan róm. Þá mælti konungr: "ráð þetta, Bjǫrn, er þú hefir hér upp borit, þá er þat makligast, at þú hafir fyrir þér gǫrt, ok skaltu fara þessa sendifǫr; nýtr þú ef vel er ráðit, en ef mannháski gerisk af, þá veldr þú ofmiklu sjálfr um; er þat ok þín þjónosta, at tala í fjǫlmenni, þat er ek vil mæla láta". Þá stóð konungr upp ok gekk til kirkju, lét syngva sér hámessu; síðan gekk hann til borða. Um daginn eptir mælti Hjalti til Bjarnar: "hví ertu ókátr maðr, ertu sjúkr eða reiðr manni nǫkkurum?" Bjǫrn segir þá rœðu þeira konungs ok segir þetta forsending. Hjalti segir: "svá er konungum at fylgja, at þeir menn hafa metnað mikinn ok eru framarr virðir en aðrir menn, en opt verða þeir í lífs-háska, ok verðr hvártveggja vel at kunna; mikit má konungs gæfa; nú mun frami mikill fásk í ferðinni, ef vel teksk". Bjǫrn mælti: "auðvelliga tekr þú á um ferðina; muntu fara vilja með mér, þvíat konungr mælti, at ek skylda mína sveitunga hafa í ferðina með mér". Hjalti segir: "fara skal ek at vísu, ef þú vilt, þvíat vannfengr mun mér þykkja sessunautrinn annarr, ef vit skiljumk".

Chapter 69

Fám dǫgum síðarr, þá er Óláfr konungr var á stefnu, kom þar Bjǫrn ok þeir xii. saman; hann segir þá konungi, at þeir váru búnir at fara sendifǫrna ok hestar þeira stóðu úti sǫðlaðir — "vil ek nú vita, segir Bjǫrn, með hverjum ørendum ek skal fara eða hver ráð þú leggr fyrir oss". Konungr segir: "þér skuluð bera Svía-konungi þau mín orð, at ek vil frið setja milli landa várra til þeira takmarka, sem Óláfr Tryggvason hafði fyrir mér, ok sé þat bundit fastmælum, at hvárigir gangi um fram; en um mannlát, þá þarf þess engi at geta, ef sættir skulu vera, þvíat Svía-konungr fær oss eigi með fé bœtt þann mannskaða, er vér hǫfum fengit af Svíum". Þá stóð konungr upp ok gekk út með þeim Birni; þá tók hann upp sverð búit ok fingrgull ok seldi Birni — "sverð þetta gef ek þér; þat gaf mér í sumar Rǫgnvaldr jarl; til hans skuluð þér fara ok bera honum þau mín orð, at hann leggi til ráð ok sinn styrk, at þú komir fram ørendinu; þykki mér þá vel sýslat, ef þú heyrir orð Svía-konungs ok segi hann annat tveggja já eða nei. En fingrgull þetta fœr þú Rǫgnvaldi jarli; þessar jartegnir mun hann kenna". Hjalti gekk at konungi ok kvaddi hann — "ok þurfum vér nú þess mjǫk, konungr, at leggir hamingju þína á þessa ferð" — ok bað þá heila hittask. Konungr spurði, hvert Hjalti skyldi fara. "Með Birni" segir hann. Konungr segir: "bœta mun þat til um þessa ferð, at þú farir með þeim, þvíat þú hefir opt reyndr verit at hamingju; vittu þat víst, at ek skal allan hug á leggja, ef þat vegr nǫkkut, ok til leggja með þér mína hamingju ok ǫllum yðr". Þeir Bjǫrn riðu í brot leið sína ok kómu til hirðar Rǫgnvaldz jarls; var þeim þar vel fagnat. Bjǫrn var frægr maðr af mǫrgum mǫnnum, kuðr bæði at sýn ok at máli þeim ǫllum, er sét hǫfðu Óláf konung, þvíat Bjǫrn stóð upp á hverju þingi ok talaði konungs ørendi. Ingibjǫrg, kona jarls, gekk at Hjalta ok hvarf til hans; hon kendi hann, þvíat hon var þá með Óláfi Tryggvasyni, bróður sínum, er Hjalti var þar, ok talði Hjalti frændsemi milli konungs ok Vilborgar, konu Hjalta; þeir váru brœðr, synir Víkinga-Kára, lendz mannz á Vǫrs, Eiríkr bjóðaskalli, faðir Ástríðar, móður Óláfs konungs Tryggvasonar, ok Bǫðvarr, faðir Álofar, móður Gizurar hvíta, fǫður Vilborgar. Nú váru þeir þar í góðum fagnaði. Einn dag gengu þeir Bjǫrn á tal við jarl ok þau Ingibjǫrgu, þá berr Bjǫrn upp ørendi sín ok sýnir jartegnir jarli. Jarl spyrr: "hvat hefir þik, Bjǫrn, þess hent, er konungr vill dauða þinn; er þér at síðr fœrt með þessi orðsending, at ek hygg, at engi mun sá vera, er þessum orðum mælir fyrir Svía-konungi, at refsingalaust komisk í brot; miklu er Óláfr Svía-konungr maðr skapstœrri, heldr en fyrir honum sjálfum megi þær rœður hafa, er honum sé í móti skapi". Þá segir Bjǫrn engan hlut hafa þann at borizk — "mér til handa, er Óláfr konungr hefir mér reizk um, en mǫrg er sú ráðagørð hans bæði fyrir sjálfum sér ok mǫnnum sínum, er hætting mun á þykkja, hvernug teksk, þeim mǫnnum, er áræðislítlir eru; en ǫll ráð hans hafa enn til hamingju snúizk hér til, ok vættu vér, at svá skyli enn fara. Nú er yðr þat, jarl, satt at segja, at ek vil fara á fund Svía-konungs ok eigi fyrr aptr hverfa, en ek hefi hann heyra látit ǫll þau orð, er Óláfr konungr bauð mér at flytja til eyrna honum, nema mér banni hel eða sjá ek heptr, svá at ek mega eigi fram koma; svá mun ek gera, hvárt sem þér vilið nǫkkurn hug á leggja orðsending konungs eða engan". Þá mælti Ingibjǫrg: "skjótt mun ek birta minn hug, at ek vil, jarl, at þér leggið á allan hug at stoða orðsending Óláfs konungs, svá at þetta ørendi komisk fram við Svía-konungs, hverngan veg sem hann vill svara; þótt þar liggi við reiði Svía-konungs eða ǫll eign vár eða ríki, þá vil ek miklu heldr til þess hætta, en hitt spyrisk, at þú leggisk undir hǫfuð orðsending Óláfs konungs fyrir hræzlu sakir fyrir Svía-konungi; hefir þú til þess burði ok frændastyrk ok alla atferð, at vera svá frjáls hér í Svía-veldi, at mæla mál þitt, þat er vel samir ok ǫllum mun þykkja áheyriligt, hvárt sem á heyra margir eða fáir, ríkir eða óríkir, ok þótt konungr sjálfr heyri á". Jarl svarar: "ekki er þat blint, hvers þú eggjar; nú má vera, at þú ráðir þessu, at ek heita konungsmǫnnum því at fylgja þeim, svá at þeir nái at flytja ørendi sín fyrir Svía-konungi, hvárt sem konungi líkar þat vel eða illa; en mínum ráðum vil ek láta fram fara, hvert tilstilli hafa skal; en ek vil eigi hlaupa eptir ákafa Bjarnar eða annars mannz um svá mikil vandamál; vil ek at þeir dvelisk með mér til þeirar stundar, er mér þykkir nǫkkuru líkligast, at framkvæmð megi verða at þessu ørendi". En er jarl hafði því upp lokit, at hann myndi fylgja þeim at þessu máli ok leggja til þess sinn styrk, þá þakkaði Bjǫrn honum vel ok kvazk hans ráðum vilja fram fara. Dvǫlðusk þeir Bjǫrn með jarli mjǫk langa hríð.

Chapter 70

Ingibjǫrg var forkunnar vel til þeira; rœddi Bjǫrn fyrir henni um sitt mál ok þótti þat illa, er dveljask skyldi svá lengi ferðin. Þau Hjalti rœddu opt ǫll saman um þetta; þá mælti Hjalti: "ek mun fara til konungs, ef þér vilið; ek em ekki norrœnn maðr; munu Svíar mér engar sakir gefa; ek hefi spurt, at með Svía-konungi eru íslenzkir menn í góðu yfirlæti, kunningjar mínir, skáld konungs, Gizurr svarti ok Óttarr svarti; mun ek þá forvitnask, hvers ek verða varr af Svía-konungi, hvárt þetta mál mun svá óvænt, sem nú er látit, eða eru þar nǫkkur ǫnnur efni í; mun ek finna mér til ørendis slíkt sem mér þykkir fallit". Þetta þótti Ingibjǫrgu ok Birni it mesta snarræði, ok réðu þau þetta með sér til staðfestu. Býr þá Ingibjǫrg ferð Hjalta ok fekk honum ii. menn gauzka ok bauð þeim svá, at þeir skyldu honum fylgja ok vera honum hendilangir bæði um þjónostu ok svá ef hann vildi senda þá. Ingibjǫrg fekk honum til skotsilfrs xx. merkr vegnar. Hon sendi orð ok jartegnir með honum til Ingigerðar, dóttur Óláfs konungs, at hon skyldi leggja allan hug á um hans mál, hvers sem hann kynni hana at krefja at nauðsynjum. Fór Hjalti, þegar er hann var búinn. En er hann kom til Óláfs konungs, þá fann hann brátt skáldin Gizur ok Óttar, ok urðu þeir honum allfegnir ok gengu þeir þegar með honum fyrir konung, ok segja þeir honum, at sá maðr var þar kominn, er samlendr var við þá ok mestr maðr var þar at virðingu á því landi, ok báðu konung, at hann skyldi honum vel fagna. Konungr bað þá Hjalta hafa með sér í sveit ok hans fǫrunauta. En er Hjalti hafði þar dvalizk nǫkkura hríð ok gǫrt sér menn kunna, þá virðisk hann vel hverjum manni. Skáldin váru opt fyrir konungi, þvíat þeir váru máldjarfir; sátu þeir opt um daga frammi fyrir hásæti konungs ok Hjalti með þeim, virðu þeir hann mest í ǫllu; gerðisk hann þá ok konungi málkunnigr; var konungr við hann málrœtinn ok spurði tíðenda af Íslandi.