Bókastaðir

Þegar er Óláfr konungr kom í Víkina ok þat spurðisk, þá fóru Danir í brot, þeir er þar hǫfðu sýslur af Dana-konungi, ok sóttu þeir til Danmerkr ok vildu eigi bíða Óláfs konungs. En Óláfr konungr fór inn eptir Víkinni ok hafði þing við bœndr, gekk undir hann þar alt landzfólk, tók hann þá allar konungsskyldir ok dvalðisk í Víkinni um sumarit. Hann helt austr yfir Foldina ór Túnsbergi ok alt austr um Svínasund. Þá tók til vald Svía-konungs; hann hafði þar sett yfir sýslumenn, Eilíf gauzka um inn nørðra hlut, en Hróa skjálga yfir inn eystra hlut alt til Elfar; hann átti ætt tveim megin Elfar, en bú stór í Hísing; hann var ríkr maðr ok stórauðigr; Eilífr var ok stórættaðr. Þá er Óláfr konungr kom liði sínu í Ránríki, þá stefndi hann þar þing við landzmenn, ok kómu til hans þeir menn, er eyjar byggðu eða nær sæ. En er þing var sett, þá talaði Bjǫrn stallari ok bað bœndr taka við Óláfi konungi, slíkt þar sem annars staðar hafði gǫrt verit í Nóregi. Brynjólfr úlfaldi hét einn bóandi gǫfugr; hann stóð upp ok mælti: "vitum vér bœndr, hvert réttast er landaskipti milli Nóregs konungs at fornu ok Svía-konungs ok Dana-konungs, at Gautelfr hefir ráðit frá Væni til sævar, en norðan markir til Eiðaskógs, en þaðan Kilir alt norðr til Finnmarkar; svá ok þat, at ýmsir hafa gengit á annarra lǫnd; hafa Svíar lǫngum haft vald alt til Svínasundz, en þó yðr satt til at segja, veit ek margra manna vilja til þess, at betra þœtti at þjóna Nóregs konungi, en menn bera eigi áræði til þess; Svía-konungs ríki er bæði austr frá oss ok suðr, en þess ván, at Nóregs konungr mun fara norðr brátt í landit, þangat er landzmegin er meira, ok hǫfum vér þá ekki afla til at halda deilu við Gauta; nú verðr konungr at sjá heilt ráð fyrir oss; fúsir væri vér at gerask hans menn". En eptir þingit, þá var Brynjólfr um kveldit í boði konungs ok svá annan dag eptir, ok tǫluðu þeir mart sín í millum í einmælum. Fór þá konungr austr eptir Víkinni. En er Eilífr spurði, at konungr var þar, þá lét hann bera njósn til fara hans. Eilífr hafði xxx. manna, sinna sveitunga; hann var í byggðinni ofanverðri við markirnar ok hafði þar bóandasafnað. Margir bœndr fóru á fund Óláfs konungs, en sumir sendu vináttuorð til hans. Þá fóru menn í milli Óláfs konungs ok Eilífs, ok báðu bœndr hvárn tveggja lengi, at þeir legði þing-stefnu milli sín ok réði frið með nǫkkuru móti, sǫgðu þat Eilífi, at þeim var þess ván af konungi, ef ekki væri við skipazk hans orð, at þeir mundu ván eiga af honum afarkosta, ok kváðu eigi Eilíf skyldu lið skorta; var þá ráðit, at þeir skyldu ofan koma ok eiga þing við bœndr ok konung. En þá sendi konungr Þóri langa, gestahǫfðingja sinn, ok þá xii. saman til Brynjólfs; þeir hǫfðu brynjur undir kyrtlum, en hǫttu yfir hjálmum. Eptir um daginn kómu bœndr fjǫlment ofan með Eilífi; þar var þá Brynjólfr í hans liði ok Þórir í hans sveit. Konungr lagði skipum útan þar at, er klettr nǫkkurr var ok gekk fram í sæinn; gekk hann þar upp ok lið hans, settisk á klettinn, en vǫllr var fyrir ofan, ok var þar bóandaliðit, en menn Eilífs stóðu uppi í skjaldborg fyrir honum. Bjǫrn stallari talaði langt ok snjalt af hendi konungs. En er hann settisk niðr, þá stóð Eilífr upp ok tók til máls, ok í því bili stóð upp Þórir langi ok brá sverði ok hjó til Eilífs á hálsinn, svá at af gekk hǫfuðit; þá hljóp upp alt bóandaliðit, en inir gauzku tóku rás undan, drápu þeir Þórir nǫkkura menn af þeim; en er herrinn stǫðvaðisk ok létti þysnum, þá stóð konungr upp ok mælti, at bœndr skyldu setjask niðr; þeir gerðu svá; var þar mart talat; en at lykðum varð þat, at bœndr gengu til handa konungi ok játuðu honum hlýðni, en hann hét þeim því í mót, at skiljask eigi við þá ok vera þar til þess, at þeir Óláfr Svía-konungr lyki einn veg sínum vendræðum. Eptir þat lagði Óláfr konungr undir sik ina nørðri sýsluna ok fór um sumarit alt austr til Elfar, fekk hann allar konungsskyldir með sænum ok um eyjar. En er á leið sumarit, snørisk hann aptr í Víkina norðr ok lagði upp eptir Raumelfi. Þar er fors mikill, er Sarpr heitir; nes gengr í ána norðan at forsinum; þar lét Óláfr konungr gerða um þvert nesit af grjóti ok torfi ok viðum ok grafa díki fyrir útan ok gerði þar jarðborg mikla; en í borginni efnaði hann til kaupstaðar; þar lét hann húsa konungsgarð ok gera Máríukirkju, hann lét þar ok marka toptir til annarra garða ok fekk þar menn til at húsa; hann lét um haustit þangat flytja þau fǫng, er til vetrvistar þurpti, ok sat þar um vetrinn með fjǫlmenni mikit, en hafði menn sína í ǫllum sýslum. Hann bannaði allar flutningar ór Víkinni upp á Gautland, bæði síld ok salt; þess máttu Gautar illa án vera. Hann hafði mikit jólaboð, bauð til sín ór heruðum mǫrgum stórbúǫndum.

Maðr er nefndr Eyvindr úrarhorn, æzkaðr af Austr-Ǫgðum; hann var mikill maðr ok kynstórr, fór hvert sumar í hernað stundum vestr um haf, stundum í Austrveg eða suðr til Fríslandz; hann hafði xx. -sessu, snekkju ok vel skipaða. Hann hafði verit fyrir Nesjum ok veitt Óláfi konungi lið; ok er þeir skilðusk þar, þá hét konungr honum vináttu sinni, en Eyvindr konungi liðsemð sinni, hvar sem hann vildi kraft hafa. Eyvindr var um vetrinn í jólaboði með Óláfi konungi ok þá þar góðar gjafar at honum. Þar var ok þá með honum Brynjólfr úlbaldi ok þá at jólagjǫf gullbúit sverð af konungi ok með bœ þann, er Vettaland heitir, ok er þat inn mesti hǫfuðbœr. Brynjólfr orti vísu um gjafarnar, ok er þat niðrlag at:

Þá gaf konungr honum lendz mannz nafn, ok var Brynjólfr inn mesti vinr konungs alla stund.

Þann vetr fór Þrándr hvíti ór Þrándheimi austr á Jamtaland at heimta skatt af hendi Óláfs konungs digra; en er hann hafði saman dregit skattinn, þá kómu þar menn Svía-konungs ok drápu Þránd ok þá xii. saman ok tóku skattinn ok fœrðu Svía-konungi. Þetta spurði Óláfr konungr, ok líkaði honum illa.

Óláfr konungr lét bjóða um Víkina kristin lǫg með sama hætti sem norðr í landi, ok gekk vel fram, þvíat Vikverjum váru miklu kunnari kristnir siðir en mǫnnum norðr í landit, þvíat þar var bæði vetr ok sumar fjǫlment af kaupmǫnnum bæði dǫnskum ok saxneskum; Víkverjar hǫfðusk ok mjǫk í kaupferðum til Englandz ok Saxlandz eða Flæmingjalandz eða Danmerkr, en sumir váru í víking ok hǫfðu vetrsetu á kristnum lǫndum.

Um várit sendi Óláfr konungr orð, at Eyvindr skyldi koma til hans; þeir tǫluðu lengi einmæli. Eptir þat brátt bjósk Eyvindr í víking. Hann siglði suðr eptir Víkinni ok lagði at í Ekreyjum út frá Hísing. Þar spurði hann, at Hrói skjálgi hafði farit norðr í Orðost ok hafði þar saman dregit leiðangr ok landskyldir, ok var hans þá norðan ván. Þá røri Eyvindr inn til Haugasunda, en Hrói røri þá norðan, ok hittusk þar í sundinu ok bǫrðusk. Þar fell Hrói ok nær xxx. manna, en Eyvindr tók alt fé, þat er Hrói hafði haft. Fór Eyvindr þá í Austrveg ok var þar í víking um sumarit.