Bókastaðir

Í þenna tíma váru margir Uplendinga-konungar, þeir er fyrir fylkjum réðu, ok váru þeir flestir komnir af ætt Haraldz ins hárfagra. Fyrir Heiðmǫrk réðu ii. brœðr, Hrœrekr ok Hringr, en í Guðbrandzdǫlum Guðrøðr. Konungr var ok á Raumaríki. Einn konungr var ok sá, er hafði Þótn ok Haðaland; á Valdresi var ok konungr. Sigurðr konungr sýr átti stefnulag við fylkiskonunga uppi á Haðalandi, ok var á þeiri stefnu Óláfr Haraldzson. Þá bar Sigurðr upp fyrir fylkiskonunga, þá sem hann hafði stefnulag við gǫrt, ráðastofnan Óláfs mágs síns ok biðr þá styrks bæði at liði ok ráðum ok samþykki, telr þá upp, hver nauðsyn þeim var á, at reka af hǫndum þat undirbrot, er Danir ok Svíar hafa þá undir lagt, segir, at nú mun til verða sá maðr, er fyrir mun ganga í þessu ráði, telr þá upp mǫrg snildarverk, þau er Óláfr konungr hefir gǫrt í ferðum sínum ok hernaði. Þá segir Hrœrekr konungr: "satt er þat, at mjǫk er niðr fallit ríki Haraldz konungs ins hárfagra, er engi hans ættmaðr er yfirkonungr í Nóregi. Nú hafa menn hér í landi ýmiss við freistat. Var Hákon Aðalsteinsfóstri konungr, ok unðu allir því vel; en er Gunnhildar-synir réðu fyrir landi, þá varð ǫllum leitt þeira ofríki ok ójafnaðr, at heldr vildu menn hafa útlenda konunga yfir sér ok vera sjálfráðari, þvíat útlendir hǫfðingjar váru þeim jafnan fjarri ok vǫnduðu lítt um siðu manna, hǫfðu slíkan skatt af landi, sem þeir skilðu sér, en er þeir urðu ósáttir, Haraldr Dana-konungr ok Hákon jarl, þá herjuðu Jómsvíkingar í Nóreg; þá rézk í móti þeim allr múgr ok margmenni ok hratt þeim ófriði af sér; eggjuðu menn þá til þess Hákon jarl, at halda landi fyrir Dana-konungi ok verja oddi ok eggju; en er hann þóttisk fullkominn til ríkis af styrk landzmanna, þá gerðisk hann svá harðr ok frekr við landzfólkit, at menn þolðu honum eigi, ok drápu Þrœndir sjálfir hann ok hófu þá til ríkis Óláf Tryggvason, er óðalborinn var til konungdóms ok fyrir allra hluta sakir vel til hǫfðingja fallinn; geystisk at því allr landzmúgr at vilja hann hafa at konungi yfir sér ok reisa þá upp af nýju þat ríki, er eignazk hafði Haraldr inn hárfagri. En er Óláfr þóttisk fullkominn at ríki, þá var fyrir honum engi maðr sjálfráði; gekk hann við freku at við oss smákonungana at heimta undir sik þær skyldir allar, er Haraldr inn hárfagri hafði hér tekit, ok enn sumt frekara, en at síðr váru menn fyrir honum sjálfráða, at engi réð, á hvern guð trúa skyldi. En er hann var frá landi tekinn, þá hǫfum vér nú haldit vináttu við Danakonung, ok hǫfum vér af honum traust mikit haft um alla hluti, er vér þurfum at krefja, en sjálfræði ok hóglífi innanlandz ok ekki ofríki. Nú er þat at segja frá mínu skaplyndi, at ek uni vel við svá búit; veit ek eigi þat, þótt minn frændi sé konungr yfir landi, hvárt batna skal við þat minn réttr nǫkkut, en ella mun ek engan hlut eiga í þessarri ráðagørð". Þá mælti Hringr, bróðir hans: "birta mun ek mitt skaplyndi; betra þykki mér, þótt ek hafa it sama ríki ok eignir, at minn frændi sé konungr yfir Nóregi, heldr en útlendir hǫfðingjar, ok mætti enn vára ætt upp hefja hér í landi; en þat er mitt hugboð um þenna mann, Óláf, at auðna hans ok hamingja myni ráða, hvárt hann skal ríki fá eða eigi; en ef hann verðr einvaldzkonungr yfir Nóregi, þá mun sá þykkja betr hafa, er stœrri hluti á til at telja við hann um hans vináttu. Nú hefir hann í engan stað meira kost en einn hverr várr, en því minna, at vér hǫfum nǫkkur lǫnd ok ríki til forráða, en hann hefir allz engi; erum vér ok eigi síðr óðalbornir til konungdóms. Nú viljum vér gerask svá miklir líðsinnismenn hans, at unna honum innar œztu tígnar hér í landi ok fylgja þar at með ǫllum várum styrk. Hví myni hann oss þat eigi vel launa ok lengi muna með góðu, ef hann er svá mikill manndómsmaðr, sem ek hygg ok allir segja? Nú munum vér á þá hættu leggja, ef ek skal ráða, at binda við hann vináttu". Eptir þat stóð upp hverr at ǫðrum ok talaði, ok kom þar niðr, at þess váru flestir fúsari at binda félagskap við Óláf konung. Hann hét þeim sinni vináttu fullkominni ok réttarbót, ef hann yrði einvaldzkonungr yfir Nóregi. Binda þeir þá sætt sína með svardǫgum.

Eptir þat stefndu konungar þing; þá bar Óláfr konungr upp fyrir alþýðu þessa ráðagørð ok þat tilkall, er hann hefir þar til ríkis, biðr þá bœndr sér viðrtǫku til konungs yfir landi, heitr þeim þar í móti lǫgum fornum ok því, at verja land fyrir útlendum her ok hǫfðingjum; talar hann um þat langt ok snjalt ok fekk góðan róm at máli sínu. Þá stóðu upp konungar ok tǫluðu annarr át ǫðrum, ok fluttu allir þetta mál ok ørendi fyrir lýðinum. Varð þat þá at lykðum, at Óláfi var gefit konungsnafn yfir landi ǫllu ok dœmt honum land at uplenzkum lǫgum.

Þá hóf Óláfr konungr upp ferð sína ok lét bjóða upp veizlur fyrir sér, þar sem konungsbú váru; fór hann fyrst um Haðaland, ok þá sótti hann norðr í Guðbrandzdala; fór þá svá sem Sigurðr sýr hafði getit, at lið dreif til hans svá mart, at hann þóttisk eigi hálft þurfa, ok hafði hann þá nær ccc. manna. Þá endusk honum ekki veizlurnar, sem ákveðit var; þvíat þat hefir verit siðvenja, at konungar fóru um Uplǫnd með lx. manna eða lxx., en aldri meirr en c. manna. Fór konungr skjótt yfir ok var eina nótt í sama stað. En er hann kom norðr til fjallz, þá byrjar hann ferð sína, kømr norðr um fjallit ok fór til þess, er hann kom norðr af fjallinu. Óláfr konungr kom ofan í Updal ok dvalðisk þar um nótt. Síðan fór hann Updalsskóg ok kom fram í Meðaldal, krafði þar þings ok stefndi þar til sín bóndum. Síðan talaði konungr á þinginu ok krafði bœndr sér viðrtǫku, bauð þeim þar í móti rétt ok lǫg, svá sem boðit hafði Óláfr konungr Tryggvason. Bóendr hǫfðu engi styrk til þess at halda ósætt við konung, ok lauk svá, at þeir veittu konungi viðrtǫku ok bundu þat svardǫgum. En þó hǫfðu þeir áðr gǫrt njósn ofan í Orkadal ok svá í Skaun ok létu segja um ferð Óláfs konungs alt þat, er þeir vissu af.

Einarr þambarskelfir átti bú á Húsabœ á Skaun; en er honum kom njósn um farar Óláfs konungs, þá lét hann þegar skera upp herǫr ok senda iiii. vega, stefndi saman þegn ok þræl með alvæpni, ok fylgði þat boði, at þeir skyldu verja land fyrir Óláfi konungi. Ǫrboð fór til Orkadals ok svá til Gaulardals, ok drósk þar alt herr saman.

Óláfr konungr fór með liði sínu ofan til Orkadals, fór hann allspakliga ok með friði. En er hann kom út á Grjótar, mœtti hann þar bóandasamnaði, ok hǫfðu þeir meirr en dcc. manna; fylkði þá konungr liði sínu, þvíat hann hugði, at bœndr myndi berjask vilja. En er bœndr sá þat, þá tóku þeir at fylkja ok varð þeim alt ómjúkara, þvíat áðr var ekki um ráðit, hverr hǫfðingi skyldi vera fyrir þeim. En er Óláfr konungr sá þat, at bóndum tóksk ógreitt, þá sendi hann til þeira Þóri Guðbrandzson, en er hann kom, segir Þórir, at Óláfr konungr vill ekki berjask við þá; hann nefndi xii. menn, þá er ágætastir váru í þeira flokki, at koma til fundar við Óláf konung. En bœndr þekðusk þat ok ganga fram yfir egg nǫkkura, er þar verðr, þar til er stóð fylking konungs. Þá mælti Óláfr konungr: "þér bœndr hafið nú vel gǫrt, er ek á kost at tala við yðr, þvíat ek vil þat yðr segja um ørendi mitt hingat til Þrándheims, — þat er í uphafi, at ek veit, at þér hafið áðr spurt, at vér Hákon jarl fundumk í sumar, ok lauk svá várum skiptum, at hann gaf mér ríki þat alt, er hann átti hér í Þrándheimi, en þat er, sem þér vituð, Orkdœlafylki ok Gauldœlafylki ok Strindafylki ok Eynafylki; en ek hefi hér vitnismenn, þá er þar váru ok handsal okkat jarls sá ok heyrðu orð ok eiða ok allan skildaga, er jarl veitti mér; vil ek yðr lǫg bjóða ok frið, eptir því sem fyrir mér bauð Óláfr konungr Tryggvason. Hann talaði langt ok snjalt, ok kom þar at lokum, at hann bauð bóndum ii. kosti, þann annan, at ganga til handa honum ok veita honum hlýðni, sá var annarr at halda þá við hann orrostu. Síðan fóru bœndr aptr til liðs síns ok sǫgðu sín ørendi, leituðu þá ráðs við alt fólkit, hvern þeir skyldu af taka. En þótt þeir kærði þetta um hríð milli sín, þá kuru þeir þat af, at ganga til handa konungi; var þat þá eiðum bundit af hendi bónda. Skipaði konungr þá ferð sína, ok gerðu bœndr veizlur í móti honum. Fór konungr þá út til sjávar ok ræðr sér þar til skipa; hann hafði langskip, xx. -sessu, af Gelmini frá Gunnars; annat skip, xx. -sessu, hafði hann af Viggjum frá Loðins; iii. skip, tvítugsessu, hafði hann af Ǫngrum í Nesi; þann bœ hafði átt Hákon jarl, en þar réð fyrir ármaðr sá, er Bárðr hvíti er nefndr. Konungr hafði skútur iiii. eða v.; fór hann ok skyndiliga ok helt inn eptir firði.