Bókastaðir

Eptir þetta býr jarl sik sem skyndiligast ór landi ok siglir vestr til Englandz ok hittir þar Knút konung, móðurbróður sinn, segir honum alt, hvernug farit hefir með þeim Óláfi konungi. Knútr konungr tók við honum forkunnar vel, setti hann Hákon innan hirðar með sér ok gefr honum mikit vald í sínu ríki; dvalðisk Hákon jarl þar nú langa hríð með Knúti. Þá er þeir Sveinn ok Hákon réðu Nóregi, gerðu þeir sátt við Erling Skjálgsson, ok var bundit með því, at Áslákr, sonr Erlings, fekk Gunnhildar, dóttur Sveins jarls; skyldu þeir feðgar, Erlingr ok Áslákr, hafa veizlur þær allar, er Óláfr konungr Tryggvason hafði fengit Erlingi. Gerðisk Erlingr þá fullkominn vinr jarlanna, ok bundu þeir þat svardǫgum sín á milli.

Óláfr konungr inn digri snýr austr með landi ok átti víða þing við bóendr, ok ganga margir til handa honum, en sumir mæla í móti, þeir er váru frændr eða vinir Sveins jarls. Fór Óláfr konungr fyrir því skyndiliga austr til Víkr ok heldr liði sínu inn í Víkina ok setr upp skip sín, snýr þá á land upp. Ok er hann kom á Vestfold, þá fǫgnuðu honum þar vel margir menn, þeir sem verit hǫfðu kunnmenn eða vinir fǫður hans; þar var ok mikil ætt hans um Foldina. Hann fór um haustit á land upp á fund Sigurðar konungs, mágs síns, ok kom þar snimma einn hvern dag. En er Óláfr konungr kømr nær býnum, þá hljópu þar fyrir þjónostusveinar til bœjarins ok inn í stofuna. Ásta, móðir Óláfs konungs, sat þar inni ok konur nǫkkurar með henni; þá segja sveinarnir henni um ferð Óláfs konungs, ok svá, at hans var þangat brátt ván. Ásta stendr upp þegar ok hét á karla ok konur at búask um þar sem bezt; hon lét iiii. konur taka búnað stofunnar ok búa skjótt með tjǫldum ok um bekki; ii. karlar báru hálminn á gólfit, ii. settu trápizuna ok skapkerit, ii. settu borðit, ii. settu vistina, ii. sendi hon brott af býnum, ii. báru inn ǫlit, en allir aðrir, konur ok karlar, gengu út í garðinn. Sendimenn fóru til Sigurðar konungs, þar sem hann var, ok fœrðu honum tígnarklæði hans ok hest hans með gyltum sǫðli, en bitullinn settr smeltum steinum ok allr gyltr; iiii. menn sendi hon fjogurra vegna í byggðina ok bauð til sín ǫllu stórmenni at þiggja veizlu, er hon gerði fagnaðarǫl í móti syni sínum. Alla menn aðra, er fyrir váru, lét hon taka inn bezta búnað, er til áttu, en þeim lánaði hon klæði, er eigi áttu sjálfir.

Sigurðr konungr sýr var þá staddr út á akri, er sendimenn kómu til hans ok segja honum þessi tíðendi ok svá alt þat, er Ásta lét at hafask heima á bœnum. Hann hafði þar marga menn, sumir skáru korn, sumir bundu, sumir óku heim korni, sumir hlóðu í hjálma eða í hlǫður; en konungr ok ii. menn með honum gengu stundum á akrinn, stundum þar er hlaðit var korninu. Svá er sagt um búnað hans, at hann hafði kyrtil blán ok blár hosur, háva skúa ok bundna at legg, grá kápu ok grán hǫtt víðan ok url um andlit, staf í hendi ok ofan á silfrhólkr gyltr ok í silfrhringr. Svá er sagt frá lunderni Sigurðar konungs, at hann var sýslumaðr mikill ok búnaðarmaðr um fé sitt ok bú ok réð sjálfr búnaði; engi var hann skartsmaðr ok heldr fámálugr; hann var allra manna vitrastr, þeira er þá váru í Nóregi, ok auðgastr at lausafé; hann var friðsamr ok óágjarn. Ásta, kona hans, var ǫr ok ríklunduð. Þessi váru bǫrn þeira: Guthormr var elztr, þá Gunnhildr, þá Hálfdan, þá Ingiríðr, þá Haraldr. Þá mæltu sendimenn: "þau orð bað Ásta at vit skyldim bera þér, at nú þœtti henni allmiklu máli skipta, at þér tœkisk stórmannliga, ok bað þess, at þú skyldir meir líkjask í ætt Haraldz ins hárfagra at skaplyndi en Hrana mjónef, móðurfǫður þínum, eða Nereið jarli inum gamla, þótt þeir hafi verit spekingar miklir". Konungr segir: "tíðendi mikil segi þér, enda berið þér allákafliga; látit hefir Ásta mikit yfir þeim mǫnnum fyrr, er henni var minni skylda til, ok sé ek, at sama skaplyndi hefir hon enn; ok tekr hon þetta með miklum ákafa, ef hon fær svá út leiddan son sinn, at þat sé með þvílíkri stórmenzku, sem nú leiðir hon hann inn.

En svá lízk mér, ef þetta skal vera, at þeir, er sik veðsetja í þetta mál, munu hvárki sjá fyrir fé sínu eða fjǫrvi. Þessi maðr, Óláfr konungr, bersk í móti miklu ofrefli, ok á honum ok hans ráðum liggr reiði Dana-konungs ok Svía-konungs, ef hann heldr þessu fram".

Nú er konungr hafði þetta mælt, þá sezk hann niðr ok lét draga af sér skóklæði ok setti á fœtr sér kordúnahosur ok batt með gyltum sporum, þá tók hann af sér kápuna ok kyrtilinn ok klæddi sik með pellzklæðum ok ýzt skarlatskápu, gyrði sik með sverði búnu, setr gyltan hjálm á hǫfuð sér, stígr þá á hest sinn. Hann gerði verkmenn í byggðina ok tók sér xxx. manna vel búna, er riðu heim með honum. En er þeir riðu upp í garðinn fyrir stofuna, þá sá hann ǫðrum megin í garðinum, hvar brunaði fram merki Óláfs konungs ok þar hann sjálfr með ok c. manna með honum ok allir vel búnir; þá var ok skipat mǫnnum alt milli húsanna. Fagnaði Sigurðr konungr af hesti Óláfi konungi, stjúpsyni sínum, ok liði hans ok bauð honum inn til drykkju með sér; en Ásta gekk til ok kysti son sinn ok bauð honum með sér at dveljask ok alt heimult, lǫnd ok lið, er hon mætti veita honum. Óláfr konungr þakkaði henni vel orð sín. Hon tók í hǫnd honum ok leiddi hann eptir sér í stofuna ok til hásætis. Sigurðr konungr fekk menn til at varðveita klæðnað þeira ok gefa korn hestum þeira, en hann gekk til hásætis síns, ok var sú veizla gǫr með inu mesta kappi.

En er Óláfr konungr hafði þar eigi lengi verit, þá var þat einn hvern dag, at hann heimti til tals við sik ok á málstefnu Sigurð konung, mág sinn, ok Ástu, móður sína, ok Hrana, fóstra sinn. Þá tók Óláfr konungr til máls: "svá er, segir hann, sem yðr er kunnigt, at ek em kominn hingat til landz ok verit áðr langa hríð útan landz; hefi ek ok mínir menn haft þat einu alla þessa stund til framflutningar oss, er vér hǫfum sótt í hernaði, ok í mǫrgum stǫðum orðit til at hætta bæði lífi ok sálu; hefir margr maðr fyrir oss, sá er saklauss hefir verit, orðit at láta féit, en sumir lífit með, en yfir þeim eignum sitja útlendir menn, er átti minn faðir ok hans faðir ok hverr eptir annan várra frænda, ok em ek óðalborinn til. Ok láta þeir sér eigi þat einhlítt, heldr hafa þeir undir sik tekit eigur allra várra frænda, er at langfeðgatali erum komnir frá Haraldi inum hárfagra; miðla þeir sumum lítit af, en sumum með ǫllu ekki. Nú skal því upp lúka fyrir yðr, er mér hefir mjǫk lengi í skapi verit, at ek ætla at heimta fǫðurarf minn, ok mun ek hvárki koma á fund Dana-konungs né Svía-konungs at biðja þá né einna muna um, þótt þeir hafi nú um hríð kallat sína eign, þat er var arfr Haraldz hárfagra; ætla ek heldr, yðr satt til at segja, at sœkja oddi ok eggju frændleifð mína ok kosta þar at allra frænda minna ok vina ok þeira allra, er at þessu ráði vilja hverfa með mér. Skal ek ok svá upp hefja þetta tilkall, at annat hvárt skal vera, at ek skal eignask ríki þat alt til forráða, er þeir feldu frá Óláf konung Tryggvason, frænda minn, eða ek skal hér falla á frændleifð minni. Nú vænti ek um þik, Sigurðr mágr, eða aðra þá menn í landinu, er óðalbornir eru hér til konungsdóms at lǫgum þeim, er setti Haraldr hárfagri, þá mun yðr eigi svá mikilla muna á vant, at þér munið upp hefjask at reka af hǫndum frændaskǫmm þessa, at eigi munuð þér alla yðr við leggja at efla þann, er forgangsmaðr vill vera at hefja upp ætt vára. En hvárt sem þér vilið lýsa nǫkkurn manndóm um þenna hlut, þá veit ek skaplyndi alþýðunnar, at til þess væri ǫllum títt, at komask undan þrælkan útlendra hǫfðingja, þegar er traust yrði til. Hefi ek fyrir þá sǫk þetta mál fyrir engan mann borit fyrr en þik, at ek veit, at þú ert maðr vitr ok kant góða forsjá til þess, hvernug reisa skal frá uphafi þessa ætlan, hvárt þat skal fyrst rœða af hljóði fyrir nǫkkurum mǫnnum, eða skal þat bera þegar í fjǫlmæli fyrir alþýðu; hefi ek nú nǫkkut roðit tǫnn á þeim, er ek tók hǫndum Hákon jarl, ok er hann nú ór landi stokkinn ok gaf hann mér með svardǫgum þann hluta ríkis, er hann átti áðr. Nú ætla ek oss munu léttara falla at eiga um við Svein jarl einn saman, heldr en þá, at þeir væri báðir til landvarnar". Sigurðr konungr svarar nú: "eigi býr þér lítit í skapi, Óláfr konungr; er þessi ætlan meirr af kappi en forsjá, at því sem ek virði, enda er þess ván, at langt myni í milli vera lítilmenzku minnar ok áhuga þess ins mikla, er þú munt hafa; þvíat þá er þú vart lítt af barnaldri kominn, vartu þegar fullr af kappi ok ójafnaði í ǫllu því, er þú máttir; ertu nú ok reyndr mjǫk í orrostum ok samit þik eptir siðvenju útlendra hǫfðingja. Nú veit ek, at svá fremmi munt þú þetta hafa upp tekit, at ekki mun tjá at letja þik; er ok várkunn á, at slíkir hlutir liggi í miklu rúmi þeim, er nǫkkurir eru kappsmenn, er ǫll ætt Haraldz hárfagra ok konungdómr fellr niðr. En í engum heitum vil ek bindask, fyrr en ek veit ætlan eða tiltekju annarra konunga á Uplǫndum; en vel hefir þú þat gǫrt, er þú lézt mik fyrr vita þessa ætlan, en þú bærir þat í hámæli fyrir alþýðu; heita vil ek þér umsýslu minni við konunga ok svá við aðra hǫfðingja eða annat landzfólk; svá skal þér, Óláfr konungr, heimult fé mitt til styrks þér. En svá fremmi vil ek, at vér berim þetta fyrir alþýðu, er ek sé, at nǫkkur framkvæmð mætti at verða eða nǫkkurr styrkr fæsk til þessa stórræðis, fyrir því at svá skaltu til ætla, at mikit er í fang tekit, ef þú vilt kappi deila við Óláf Svía-konung ok við Knút, er nú er bæði konungr í Englandi ok Danmǫrk, ok mun rammar skorður þurfa við at reisa, ef hlýða skal. En ekki þykki mér ólíkligt, at þér verði gott til liðs, þvíat alþýðan er gjǫrn til nýjungarinnar: fór svá fyrr, er Óláfr konungr Tryggvason kom til landz, at allir urðu því fegnir, ok naut hann þó eigi lengi konungdómsins". Þá er svá var komit rœðunni, tók Ásta til orða: "svá er mér um gefit, sonr minn, at ek em þér fegin orðin, ok því fegnust, at þinn þroski mætti mestr verða; vil ek til þess engi hlut spara, þann er ek á kosti; en hér er lítt til ráðastoða at sjá, er ek em; en heldr vilda ek, þótt því væri at skipta, at þú yrðir yfirkonungr í Nóregi, þótt þú lifðir eigi lengr í konungdóminum en Óláfr Tryggvason, heldr en hitt, at þú værir eigi meiri konungr en Sigurðr sýr ok yrðir ellidauðr". Ok eptir þessi orð slitu þeir málstefnunni. Dvaldisk Óláfr konungr þar um hríð með ǫllu liði sínu. Sigurðr konungr veitti þeim annan hvern dag at borðhaldi fiska ok mjólk, en annan hvern slátr ok mungát.