Bókastaðir

Eysteinn konungr ok Sigurðr konungr váru einn vetr báðir á veizlu á Uplǫndum, ok átti sinn bœ hvárr þeira. En er skamt var milli þeira býja, er konungar skyldu veizlu taka, þá gerðu menn þat ráð, at þeir skyldu vera báðir samt á veizlunum, ok sínu sinni at hvárs búum; váru þeir fyrst báðir samt at því búi, er Eysteinn konungr átti. En um kveldit, er menn tóku at drekka, þá var mungát ekki gott, ok váru menn hljóðir.

Þá mælti Eysteinn konungr: "þó eru menn hljóðir; hitt er ǫlsiðr meiri, at menn geri sér gleði; fám oss ǫlteiti nǫkkura; mun þá enn á rœtask um gaman manna. Sigurðr bróðir, þat mun ǫllum sœmst þykkja, at vit hefim nǫkkura skemtanarrœðu".

Sigurðr konungr svarar heldr stutt: "ver þú svá margr, sem þú vill, en lát mik ná at þegja fyrir þér".

Þá mælti Eysteinn konungr: "sá ǫlsiðr hefir opt verit, at menn taka sér jafnaðarmenn; vil ek hér svá vera láta".

Þá þagði Sigurðr konungr. "Sé ek, segir Eysteinn konungr, at ek verð hefja þessa teiti; mun ek taka þik, bróðir, til jafnaðarmanns mér. Fœri ek þat til, at jafnt nafn hǫfum vit báðir ok jafna eign; geri ek engi mun ættar okkarrar eða upfœzlu".

Þá svarar Sigurðr konungr: "mantu eigi þat, er ek braut þik á bak, ef ek vilda, ok vartu vetri ellri".

Þá segir Eysteinn konungr: "eigi man ek hitt síðr, er þú fekt eigi leikit þat, er mjúkleikr var í".

Þá mælti Sigurðr konungr: "mantu, hversu fór um sundit með okr; ek mátta kefja þik, ef ek vilda".

Eysteinn konungr segir: "ekki svam ek skemra en þú, ok eigi var ek verr kafsyndr; ek kunna ok á ísleggjum, svá at engan vissa ek þann, er þat kepði við mik, en þú kunnir þat eigi heldr en naut".

Sigurðr konungr segir: "hǫfðingligri íþrótt ok nytsamligri þykki mér sú at kunna vel á boga; ætla ek, at þú nýtir eigi boga minn, þóttu spyrnir fótum í".

Eysteinn svarar: "ekki em ek bogsterkr sem þú, en minna mun skilja beinskeyti okra, ok miklu kann ek betr á skíðum en þú, ok hafði þat verit enn fyrr kǫlluð góð íþrótt".

Sigurðr konungr segir: "þess þykkir mikill munr, at þat er hǫfðingligra, at sá, er yfirmaðr skal vera annarra manna, sé mikill í flokki, sterkr ok vápnfœrr betr en aðrir menn ok auðsær ok auðkendr, þá er flestir eru saman".

Eysteinn konungr segir: "eigi er þat síðr einkanna hlutr, at maðr sé fríðr, ok er sá ok auðkendr í mannfjǫlða; þykki mér þat ok hǫfðingligt, þvíat fríðleikinum sómir inn bezti búnaðr; kann ek ok miklu betr til laga en þú, ok svá hvat sem vit skulum tala, em ek miklu sléttorðari".

Sigurðr konungr segir: "vera kann, at þú hafir numit fleiri lǫgprettu, þvíat ek átta þá annat at starfa, en engi frýr þér sléttmælis, en hitt mæla margir, at þú sér eigi allfastorðr ok lítit mark sé, hverju þú heitr, mælir eptir þeim, er þá er hjá, ok er þat ekki konungligt".

Eysteinn konungr segir: "þat berr til þess, er menn bera mál sín fyrir mik, þá hygg ek at því fyrst, at lúka svá hvers manns máli, at þeim mætti bezt þykkja; þá kømr ok opt annarr, sá er mál á við hann, ok verðr þá opt dregit til at miðla, svá at báðum skyli líka. Hitt er ok opt, at ek heit því, sem ek em beðinn, þvíat ek vilda, at allir fœri fegnir frá mínum fundi. Sé ek hinn kost, ef ek vil hafa, sem þú gerir, at heita ǫllum illu, en engi heyri ek efndanna frýja".

Sigurðr konungr segir: "þat hefir verit mál manna, at ferð sú, er ek fór ór landi, væri heldr hǫfðinglig, en þú sazt heima meðan sem dóttir fǫður þíns".

Eysteinn konungr svarar: "nú greiptu á kýlinu; eigi mynda ek þessa rœðu vekja, ef ek kynna hér engu svara; nærr þótti hinu, at ek gerða þik heiman sem systur mína, áðr þú yrðir búinn til ferðar".

Sigurðr konungr segir: "heyrt muntu hafa þat, at ek átta orrostur mjǫk margar í Serklandi, er þú munt heyrt hafa getit, ok fekk ek í ǫllum sigr ok margs konar gørsimar, þær er eigi hafa slíkar komit hingat til lands; þótta ek þar mest verðr, er ek fann gǫfgasta menn, en ek hygg, at eigi hafir þú enn hleypt heimdraganum".

Eysteinn konungr segir: "spurt hefi ek þat, at þú áttir orrostur nǫkkurar útan lands, en nytsamligra var hitt landi váru, er ek gerða meðan fimm kirkjur af grundvelli, ok gerða ek hǫfn við Agðanes, er áðr var øræfi ok hvers manns fǫr, þá er ferr norðr eða suðr með landi; ek gerða ok stǫpulinn í Sinhólmssundi ok hǫllina í Bjǫrgyn, meðan þú brytjaðir blámenn fyrir fjándann á Serklandi; ætla ek þat lítit gagn ríki váru".

Sigurðr konungr segir: "fór ek í ferð þeiri lengst út til Jórðánar ok lǫgðumk ek yfir ána; en út á bakkanum er kjarr nǫkkut, en þar á kjarrinu reið ek knút ok mælta ek svá fyrir, at þú skyldir leysa, bróðir, eða hafa elligar þvílíkan formála, sem þar var á lagðr".

Eysteinn konungr segir: "eigi mun ek leysa þann knút, er þú reitt mér, en ríða mátta ek þér þann knút, er miklu síðr fengir þú leyst, þá er þú siglðir einskipa í her minn, þá er þú komt í land".

Eptir þat þǫgnuðu þeir báðir, ok var hvártveggi reiðr. Fleiri hlutir urðu þeir í skiptum þeira brœðra, er þat fanzk á, at hvárr dró sik fram ok sitt mál ok vildi hvárr vera ǫðrum meiri, en helzk þó friðr milli þeira, meðan þeir lifðu.

Sigurðr konungr var á Uplǫndum at veizlu nǫkkurri, en þar váru laugar gǫrvar. En er konungr var í laug ok var tjaldat yfir kerit, þá þótti honum renna fiskr í lauginni hjá sér, ok þá sló á hann hlátri svá miklum, at þar fylgði staðleysi, ok kom þat síðan mjǫk optliga at honum.

Ragnhildi, dóttur Magnús konungs berfœts, giptu þeir brœðr hennar Haraldi kesju; hann var sonr Eiríks góða Dana-konungs; váru synir þeira Magnús, Óláfr, Knútr, Haraldr.

Eysteinn konungr lét gera skip mikit í Niðarósi; þat var gǫrt at vexti ok með hætti eptir því, sem Ormr inn langi hafði verit, er Óláfr Tryggvason hafði gera látit; var þar ok drekahǫfuð á fram, en krókr á aptr ok hvártveggja gullbúit; skip var borðmikit, en stafnarnir þóttu nǫkkuru minni en bezt bæri. Hann lét ok gera þar í Niðarósi naust bæði svá stór, at afrek var í, ok gǫr með inum beztum fǫngum ok smíðuð ágæta vel.

Eysteinn konungr var á veizlu á Stim á Hústǫðum; hann fekk þar bráðasótt, þá er hann leiddi til bana; hann andaðisk quarto kálendás Septembris, ok var lík hans flutt norðr til kaupangs, ok er hann þar jarðaðr í Kristskirkju, ok er þat mál manna, at yfir enskis manns líki hafi svá margr maðr í Nóregi jafnhryggr staðit sem Eysteins konungs, síðan er andaðr var Magnús konungr, sonr Óláfs ins helga konungs. Eysteinn var konungr tuttugu vetr at Nóregi; en eptir andlát Eysteins konungs var Sigurðr einn konungr í landi, meðan hann lifði.

Níkolás Dana-konungr, sonr Sveins Úlfssonar, fekk síðan Margrétar, dóttur Inga, er fyrr hafði átt Magnús konungr berfœtr; hét sonr þeira Níkoláss Magnús inn sterki.

Níkolás konungr sendi orð Sigurði konungi Jórsalafara ok bað hann veita sér lið ok styrk allan af sínu ríki, at fara með Níkolási konungi austr fyrir Svía-veldi til Smálanda ok kristna þar fólk, þvíat þeir, er þar byggðu, heldu ekki kristni, þótt sumir hefði við kristni tekit. Var í þann tíma víða í Svíaveldi mart fólk heiðit ok mart illa kristit, þvíat þá váru nǫkkurir þeir konungar, er kristni kǫstuðu ok heldu upp blótum, svá sem gerði Blót-Sveinn eða síðan Eiríkr inn ársæli.

Sigurðr konungr hét ferð sinni, ok gerðu konungar stefnulag sitt í Eyrarsundi. Síðan bauð Sigurðr konungr almenningi út af ǫllum Nóregi, bæði at liði ok at skipum. En er saman kom herr sá, þá hafði hann vel þrjú hundruð skipa.

Nikolás konungr kom fyrr miklu til stefnunnar ok beið þar lengi; þá kurruðu Danir illa ok segja, at Norðmenn mundu ekki koma. Síðan rufu þeir leiðangrinn; fór konungr í brot ok allr herrinn.

Síðan kom Sigurðr konungr þar, ok líkaði honum illa; heldu þá austr í Svimrar-ós ok áttu þar húsþing ok talaði Sigurðr konungr um lausyrði Níkoláss konungs, ok kom þat ásamt, at þeir skyldu nǫkkut hervirki gera í landi hans fyrir þessar sakir. Þeir tóku upp þorp þat, er heitir Tumaþorp ok skamt liggr frá Lundi, ok heldu síðan austr til kaupbœjar þess, er heitir Kalmarnar, ok herjuðu þar ok svá á Smálǫndum ok lǫgðu vistagjald á Smálǫnd fimmtán hundruð nauta, ok tóku Smálendingar við kristni. Síðan vendir Sigurðr konungr aptr herinum ok kom í sitt ríki með mǫrgum stórgørsimum ok fjárhlutum, er hann hafði aflat í þeiri ferð, ok var þessi leiðangr kallaðr Kalmarna-leiðangr. Þat var sumri fyrr en myrkr it mikla. Þenna einn leiðangr røri Sigurðr konungr, meðan hann var konungr.

Sigurðr konungr var eitt hvert sinn at búi sínu, en um morgininn, þá er konungr var klæddr, var hann fámálugr ok ókátr, ok hræddusk vinir hans, at þá myndi enn at honum komit vanstillit.

En ármaðrinn var vitr maðr ok djarfr ok krafði konung máls ok spurði, ef hann hefði nǫkkut tíðenda spurt, þat er svá væri mikit, at honum stœði fyrir gleði, eða væri þat, at veizlan hugnaði honum eigi vel eða nǫkkurir þeir hlutir, er menn mætti ráða bœtr á.

Sigurðr konungr segir, at engi hlutr heldi þar til, sá er hann rœddi um — "en þat heldr til, segir hann, at ek hugsa draum þann, er fyrir mik bar í nótt".

"Herra, segir hann, góðr draumr skyldi sá vera, en heyra vildim vér gjarna".

Konungr mælti: "ek þóttumk hér á Jaðri vera úti staddr ok sá ek út í haf ok leit ek þar sorta mikinn ok var fǫr í ok nálgaðisk hingat; þá sýndisk mér, sem þat væri mikit tré eitt, ok óðu limarnar uppi, en rœtrnar í sjá. En er tréit kom at landi, þá braut þat ok rak brot trésins víða um landit, bæði um meginland ok úteyjar, sker ok strandir; ok þá gaf mér sýn, svá at ek þóttumk sjá um allan Nóreg it ýtra með sjá ok sá ek í hverja vík, at rekin váru brot af þessu tré, ok váru flest smá, en sum stœrri".

Þá segir ármaðrinn þat líkast um þenna draum — at "þér sjálfir munuð bezt skipa, ok vildim vér gjarna heyra, at þér réðið".

Þá mælti konungr: "þat þykki mér líkast, at vera myni fyrir tilkvámu nǫkkurs manns í land þetta, ok mun hann hér staðfestask ok hans afspringi myndi víða dreifask um land þetta ok vera mjǫk misstórt".