Eysteinn er nefndr sá maðr, er kallaðisk sonr Eysteins konungs Haraldzsonar; hann var þá ungr maðr, eigi með ǫllu fullroskinn, er frá því er sagt, at hann kom fram á einu sumri austr í Svía-veldi ok fór á fund Birgis brosu; hann átti þá Brígiðam, dóttur Haraldz gilla, fǫðursystur Eysteins; bar Eysteinn upp fyrir þau sín ørendi ok bað þau sér fultings. Jarl ok bæði þau tóku vel hans máli ok hétu honum sínu trausti; dvalði hann þar um hríð. Birgir jarl fekk Eysteini nǫkkurn liðkost ok góða penninga til skotsilfrs sér ok leysti hann vel af hendi; hétu þau bæði honum sinni vináttu. Eysteinn fór þá norðr í Nóreg ok kom ofan í Víkina; dreif þá þegar lið til hans ok eflðisk flokr sá; tóku þeir Eystein til konungs, ok fóru þeir með flokk þann í Víkinni um vetrinn. En fyrir því at þeim varð féfátt, þá ræntu þeir víða, en lendir menn ok bœndr gerðu lið at þeim; en er þeir váru ofrliði bornir, þá flýðu þeir brot á skóga ok lágu lǫngum á eyðimǫrkum; gengu þá klæði af þeim, svá at þeir spentu næfrum um fótleggi sér; þá kǫlluðu bœndr þá Birkibeina. Þeir hljópu opt í byggðina ok kómu fram hér ok hvar ok réðu þegar til áhlaupa, er eigi var fjǫlment fyrir. Þeir áttu nǫkkurar orrostur, svá at fylkt var til, ok hǫfðu þeir sigr í ǫllum. Á Krókaskógi lagði þeim nær ófǫr; kom at þeim bóndasamnaðr, fjǫlði liðs. Birkibeinar feldu brota fyrir þá ok hljópu síðan á mǫrkina. Birkibeinar váru ii. vetr í Víkinni, svá at þeir kómu ekki norðr í land.
Magnús konungr hafði þá verit xiii. vetr konungr, er Birkibeinar hófusk. It iii. sumar réðu þeir sér til skipa, fóru þá fyrir land fram, fengu sér fjár ok lið. Þeir váru fyrst í Víkinni, en er á leið sumarit, stefndu þeir norðr í land, fóru svá skyndiliga, at ekki kom njósn fyrir þá, fyrr en þeir kómu til Þrándheims. Birkibeinar hǫfðu mest í flokki sínum Markamenn, Elfargríma, ok mjǫk mart hǫfðu þeir af Þelamǫrk, ok vel váru þeir þá vápnaðir. Eysteinn, konungr þeira, var fríðr ok fagrleitr, lítilleitr, ekki mikill maðr; hann var kallaðr af mǫrgum mǫnnum Eysteinn meyla. Magnús konungr ok Erlingr jarl sátu í Bjǫrgyn, þá er Birkibeinar sigldu norðr um, ok urðu ekki við þá varir. Erlingr var maðr ríkr, spakr at viti, hermaðr inn mesti, ef ófriðr var, landráðamaðr góðr ok stjórnsamr, kallaðr heldr grimmr ok harðráðr; en hitt var þó mest, at hann lét óvini sína fá eina landzvistina fá, þótt beiddisk, ok urðu fyrir þá sǫk margir til at hlaupa í flokkana, þegar er hófusk í móti honum. Erlingr var hár maðr ok harðvaxinn, nǫkkut barraxlaðr, langleitr, skarpleitr, ljóslitaðr, ok gerðisk hárr mjǫk, bar halt hǫfuðit nǫkkut, hugaðlátr ok veglátr, hafði forneskju klæðabúnað, langa uphluti ok langar ermar á kyrtlum ok á skyrtum, valskikkjur, upháfa skúa. Slíkan búnað lét hann konung hafa, meðan hann var ungr, en þá er hann réð sjálfr, bjó hann sik mjǫk í skart. Magnús konungr var léttlátr ok leikinn, gleðimaðr mikill ok kvinnamaðr mikill.
Níkolás, sonr Sigurðar Hranasonar, hann var sonr Skjaldvarar, dóttur Brynjólfs úlfalda, systur Halldórs Brynjólfssonar, en sammœðra við Magnús konung berfœtt. Níkolás var inn mesti hǫfðingi; hann átti bú á Hálogalandi í Ǫngli, þar sem heitir á Steig. Níkolás átti garð í Niðarósi ofan frá Jóanskirkju, þar sem átti Þorgeirr kapalín. Níkolás var opt í kaupangi, ok hafði hann ráð ǫll fyrir býjarmǫnnum. Skjaldvǫru, dóttur Níkolás, átti Eiríkr Árnason; hann var ok lendr maðr.
Þat var Máríumessu ina síðarri, er menn gengu frá óttusǫng í býnum, at Eiríkr gekk til Níkolás ok mælti: "mágr, þat segja fiskimenn nǫkkurir, er útan eru komnir, at langskip siglði útan eptir firðinum, ok geta menn, at Birkibeinar myni vera, ok er sá til, mágr, at láta blása býjarliði ǫllu með vápnum út á Eyrar". Níkolás svarar: "ekki fer ek, mágr, at fiskimanna kvittum; mun ek gera njósn út á fjǫrðinn, en hǫfum þing í dag"; gekk Eiríkr heim, en er hringði til hámessu, gekk Níkolás til kirkju. Eiríkr kom þá til hans ok mælti: "þat hygg ek, mágr, at sǫnn sé njósnin; eru nú þeir menn hér, er sét kveðask hafa seglin; þykki mér nú þat ráð, at vit ríðim ór býnum ok samnim oss liði". Níkolás svarar: "kvaksamr ertu svá, mágr, hlýðum fyrst messu; gerum þá ráð vár síðan"; gekk Níkolás til kirkju. En er messa var sungin, gekk Eiríkr til Níkolás ok mælti: "mágr, nú eru hestar mínir búnir; vil ek brot ríða". Níkolás svarar: "far vel þú þá; vér munum hafa þing á Eyrum ok kanna, hvat liðs er í býnum". Reið þá Eiríkr í brot, en Níkolás gekk í garð sinn ok síðan til borða.
En í þann tíma er vist var sett, kom maðr inn ok segir Níkolási, at þá røru Birkibeinar í ána. Þá kallaði Níkolás, at hans menn skyldu vápnask, en er þeir váru vápnaðir, bað Níkolás þá ganga inn í loptit, ok var þat it ósnjallasta ráð, fyrir því ef þeir hefði varit garðinn, þá hefði býjarfólkit komit til at hjálpa þeim, þvíat Birkibeinar fyldu allan garðinn ok gengu síðan at loptinu umhverfis. Þeir kǫlluðusk á; buðu Birkibeinar Níkolási grið, en hann neitti. Síðan bǫrðusk þeir; hǫfðu þeir Níkolás til varnar bogaskot ok handskot ok ofngrjót, en Birkibeinar hjoggu húsin ok skutu sem tíðast. Níkolás hafði rauðan skjǫld, ok gyldir naglar í, ok stirndr, Viljálmsgǫrð. Birkibeinar skutu svá, at uppi stóð á reyrbǫndunum. Níkolás mælti: "lýgr skjǫldrinn nú at mér". Þar fell Níkolás ok mikill hluti sveitar hans, ok var hann it mesta harmaðr. Birkibeinar gáfu grið ǫllum býjarmǫnnum.