Bókastaðir

Erlingr skakki helt síðan til Túnsbergs ok dvalðisk þar lengi um várit; en er sumraði, helt hann norðr til Bjǫrgynjar; var þar þá allmikit fjǫlmenni. Þar var þá Stephánús légátús af Rúmaborg ok Eysteinn erkibyskup ok aðrir byskupar innlenzkir. Þar var ok Brandr byskup, er þá var vígðr til Íslandz; þar var ok Jón Loptsson, dótturson Magnús konungs berfœts; þá hafði Magnús konungr ok aðrir frændr Jóns tekit við frændsemi hans. Eysteinn erkibyskup ok Erlingr skakki váru opt á tali ok á einmælum; ok eitt sinn var þat í rœðum þeira, at Erlingr spurði: "er þat með sannendum, herra, er menn segja, at þér hafið aukit auralag um sakeyri yðarn við bœndr norðr í landit?". Erkibyskup svarar: "þat er víst satt, at bœndr hafa mér þat veitt, at auka auralag um sakeyri minn; hafa þeir þat gǫrt at sjálfræði sínu, en með engum pyndingum, aukit í því guðs dýrð ok auðœfi staðar várs". Erlingr segir: "hvárt eru þat lǫg, herra, ins helga Óláfs konungs, eða hafið ér tekit nǫkkuru frekara þetta mál, en svá sem ritit er í lǫgbókinni?". Erkibyskup segir: "svá mun inn heilagi Óláfr konungr lǫgin hafa sett, sem hann fekk þá jáorð ok samþykki alþýðu til; en ekki finzk þat í hans lǫgum, at bannat sé at auka guðs rétt". Erlingr segir: "vilið þér auka yðarn rétt, þá munuð þér styrkja vilja oss til þess, at vér aukim jammiklu konungs réttinn". Erkibyskup segir: "aukit hefir þú nú áðr með gnógu nafn ok ríki sonar þíns; en ef ek hefi aflaga tekit auralǫgin af þeim Þrœndum, þá ætla ek stœrra bera hin lagabrotin, er sá er konungr yfir landi, er eigi er konungs sonr; eru þar hvárki til þess lǫg né dœmi hér í landi". Erlingr segir: "þá er Magnús var til konungs tekinn yfir Nóregs ríki, var þat gǫrt með yðarri vitand ok ráði ok svá annarra byskupa hér í landi". Erkibyskup segir: "því héztu þá Erlingr, ef vér samþykðim með þér, at Magnús væri til konungs tekinn, at þú skyldir styrkja guðs rétt í ǫllum stǫðum með ǫllum krapti þínum". "Játi ek því, segir Erlingr, at ek hefi heitit at halda guðs lǫg ok landzrétt með ǫllum mínum styrk ok konungs. Nú sé ek hér betra ráð til, en hvárr okkarr kenni ǫðrum brigðmæli; hǫldum heldr ǫll einkamál vár; styrkið þér Magnús konung til ríkis, svá sem þér hafið heitit, en ek skal styrkja yðart ríki til allra farsælligra hluta". Fór þá ǫll rœðan mjúkliga með þeim. Þá mælti Erlingr: "ef Magnús er eigi svá til konungs tekinn, sem forn siðr er til hér í landi, þá meguð þér af yðru valdi gefa honum kórónu, sem guðs lǫg eru til at smyrja konung til veldis. En þótt ek sjá eigi konungr eða af konunga ætt kominn, þá hafa þeir konungar nú verit flestir í váru minni, er eigi vissu jafnvel sem ek til laga eða landzréttar; en móðir Magnús konungs er konungs dóttir ok drótningar skilfengin; Magnús er ok drótningar sonr ok eiginkonu sonr. En ef þér vilið gefa honum konungsvígslu, þá má engi hann taka síðan af konungdóminum at réttu. Eigi var Viljálmr bastarðr konungs sonr, ok var hann vígðr ok kórónaðr til konungs yfir Englandi, ok hefir síðan haldizk konungdómr í hans ætt á Englandi, ok allir verit kórónaðir. Eigi var Sveinn Úlfsson í Danmǫrk konungs sonr, ok var hann þó þar kórónaðr konungr, ok síðan synir hans, ok hverr eptir annan þeira frænda kórónaðr konungr. Nú er hér í landi erkistóll; er þat mikill vegr ok tígn landz várs; aukum vér nú enn með góðum hlutum; hǫfum konung kórónaðan eigi síðr en enskir menn eða Danir". Síðan tǫluðu þeir erkibyskup ok Erlingr um þetta mál optliga, ok fór alt sáttgjarnliga. Síðan bar erkibyskup þetta mál fyrir légátann ok fekk auðvelliga snúit légátanum til samþykkis við sik. Átti erkibyskup þá stefnu við ljóðbyskupa ok aðra kennimenn ok bar þetta mál fyrir þá; en allir svǫruðu á eina lund, segja þat sitt ráð, sem erkibyskup vildi vera láta, ok fýstu allir, at vígsla fœri fram, þegar þeir funnu, at erkibyskup vildi svá vera láta; var þat þá allra dómr.

Erlingr skakki lét búa í konungsgarði til veizlu mikillar, ok var hǫll in mikla tjǫlduð pellum ok bakklæðum ok búin með inum mesta kostnaði. Var þá veitt hirðinni ok ǫllum handgengnum mǫnnum; þar var fjǫlði boðsmanna ok margir hǫfðingjar. Magnús tók þá konungsvígslu af Eysteini erkibyskupi, ok þar váru at vígslunni aðrir v. byskupar ok légátinn ok fjǫlði kennimanna. Erlingr skakki ok með honum xii. lendir menn sóru lagaeiða með konungi. Ok þann dag, er vígslan var, hafði konungr ok Erlingr í boði sínu erkibyskup ok légátann ok alla byskupa, ok var sú veizla in vegsamligsta; gáfu þeir feðgar þar margar stórgjafar. Þá var Magnús konungr viii. vetra; iii. vetr hafði hann þá konungr verit.

Valdamarr Dana-konungr hafði þá spurt þau tíðendi af Nóregi, at þar var þá Magnús einn konungr, þá var eytt flokkum ǫllum ǫðrum þar í landi. Þá sendi konungr menn sína með bréfum til Magnús konungs ok þeira Erlings, minti þá á einkamál þau, er Erlingr hafði bundit við Valdamar konung, svá sem hér var fyrr ritat, at Valdamarr konungr skyldi eignask Víkina austan til Rygjarbits, ef Magnús yrði einvaldzkonungr í Nóregi. En er sendimenn kómu fram ok sýndu Erlingi bréf Danakonungs ok hann skilr tilkall þat, er Dana-konungr hefir í Nóreg, þá bar Erlingr þetta fyrir aðra menn, þá er hann skaut ráðum til; en þeir sǫgðu allir eitt, at aldri skyldi Dǫnum miðla af Nóregi, þvíat menn sǫgðu, at sú ǫld hefði verst verit þar í landi, er Danir hǫfðu vald yfir Nóregi. Sendimenn Danakonungs tǫluðu sitt mál fyrir Erlingi ok beiddu hann órskurðar. Erlingr bað þá fara með sér í Vík austr um haustit, segir, at hann myndi þá veita órskurð, er hann hefði hitta þá menn í Víkinni, er vitrastir váru.

Erlingr skakki fór um haustit austr í Vík ok dvalðisk í Túnsbergi; gerði menn yfir til Borgar ok lét stefna þar iiii. fylkna þing í Borginni; síðan fór Erlingr þannug með liði sínu. En er þing var sett, þá talaði Erlingr ok segir frá því, hver ráðagørð hefði verit staðfest með þeim Danakonungi, þá er þeir Erlingr hǫfðu hafit flokk þenna fyrsta sinn — "vil ek, segir hann, ok halda ǫll einkamál þau, er vér gerðum þá, ef þat er vili ok samþykki yðart bóndanna, at þjóna Dana-konungi heldr en þessum konungi, er hér er vígðr ok kórónaðr til landz". Bœndr svǫruðu Erlingi ok segja svá: "fyrir engan mun viljum vér gerask menn Dana-konungs, meðan einn vár er á lífi Víkverjanna". Geystisk þá at múgr allr með ópi ok kalli ok báðu Erling halda eiða sína, er hann hafði þá svarit ǫllu landzfólki, at verja — "land sonar þíns, en vér skulum allir fylgja þér". Sleit svá því þingi. Síðan fóru sendimenn Dana-konungs heim suðr til Danmerkr ok sǫgðu sitt ørendi slíkt sem var. Danir veittu Erlingi mikit ámæli ok ǫllum Norðmǫnnum, segja, at þeir væri aldri reyndir nema at illu; fóru þau orð um, at Dana-konungr myndi eptir um várit hafa úti her sinn ok herja í Nóreg. Erlingr fór um haustit norðr til Bjǫrgynjar ok sat þar um vetrinn ok gaf þar mála.

Vetr þann fóru menn nǫkkurir danskir it øfra um land ok segja þat, sem margtítt er, at þeir skyldu til ins helga Óláfs konungs til vǫku. En er þeir kómu til Þrándheims, þá hittu þeir þar marga ríkismenn; segja þá ørendi sín, at Dana-konungr hafði sent þá at leita sér vináttu til þeira ok viðtǫku, ef hann kømr í land, en hann heitr at gefa þeim bæði ríki ok fé. Þessarri orðsending fylgði bréf ok innsigli Dana-konungs ok þat með, at þeir bœndrnir skyldu senda í mót sín bréf ok innsigli. Þeir gerðu svá ok urpusk flestir vel undir orðsending Dana-konungs. Sendimenn fóru aptr austr, er á leið langafǫstu. Erlingr sat í Bjǫrgyn. En er váraði, segja vinir Erlings honum pata þann, er þeir hǫfðu spurt af byrðingsmǫnnum, er komnir váru norðan ór Þrándheimi, at Þrœndir væri berir í fjándskap við hann ok þeir lýsti því á þingum sínum, ef Erlingr kvæmi í Þrándheim, at hann skyldi aldrigi koma út um Agðanes með fjǫrvi. Erlingr segir, at slíkt væri uplostning ok hégómi. Erlingr lýsti því, at hann myndi fara suðr á Unarheim til gagndagaþings ok lét búa snekkju xx. -sessu ok skútu xv. -sessu ok enn vistabyrðing. En er skipin váru búin, þá lǫgðusk á sunnanveðr hvǫss. Týsdag í gagndǫgum lét Erlingr blása liði sínu til skipa, en menn váru trauðir ór býnum ok þótti ilt at róa andróðann. Erlingr lagði norðr í Byskupshǫfn. Þá mælti Erlingr: "illa kurrið þér at róa andróðann; takið nú ok reisið viðurnar, dragið síðan seglin, ok látum ganga norðr skipin". Þeir gerðu svá, sigldu norðr um daginn ok um nóttina. Óðinsdag at kveldi sigldu þeir inn um Agðanes; varð þá fyrir þeim samflot mikit, byrðingar ok róðrarferjur ok skútur; þat var vǫkulið; fóru inn til býjar, sumir fyrir þeim, en sumir eptir; gáfu býjarmenn engi gaum at fyrir þá sǫk um langskipasigling.