Bókastaðir

Haraldr konungr fór austan með landi ok hafði allmikinn her. Var þessi vetr kallaðr múgavetr. Haraldr kom til Bjǫrgynjar jólaaptan ok lagði liðinu í Flóruvága ok vildi eigi berjask um jólin fyrir helgi sakir; en Magnús konungr lét búask við í býnum; hann lét reisa valslǫngu út í Hólmi ok hann lét gera járnrekendr ok sumt af viðum ok leggja um þveran váginn yfir frá konungsgarði; hann lét slá herspora ok kasta yfir á Jóansvǫllu, ok eigi meirr en iii. daga var heilagt haldit um jólin, at eigi væri smíðat. En affaradag jólanna þá lét Haraldr konungr blása til brautlǫgu liðinu; dcccc. manna hǫfðu samnazk til Haraldz konungs um jólin.

Haraldr konungr hét á inn helga Óláf konung til sigrs sér, at láta Óláfskirkju gera þar í býnum með sínum eins kostnaði. Magnús konungr setti fylking sína út í Kristskirkjugarði, en Haraldr røri fyrst at Norðnesi; en er þeir Magnús konungr sá þat, snøru þeir inn í býinn ok inn í vágsbotn. En er þeir fóru inn um stræti, þá hljópu margir býjarmenn inn í garða ok til heimilis síns, en þeir, er yfir gengu á vǫlluna, hljópu á hersporana. Þá sá þeir Magnús, at Haraldr hafði róit ǫllu liðinu yfir í Hegravík ok gengu þar upp á bakka fyrir ofan býinn; þá snørisk Magnús konungr út eptir stræti; flýði þá liðit frá honum, sumt í fjallit upp, sumt upp um Nunnusetr, sumt í kirkjur eða falsk í ǫðrum stǫðum. Magnús gekk út á skip sitt, en þeim var engi kostr í brot at fara, þar er járnrekendr gættu fyrir útan; fylgði ok fátt manna konungi, váru þeir fyrir því til enkis fœrir; svá segir Einarr Skúlason í Haraldzdrápu:

Lítlu síðarr kómu menn Haraldz konungs út á skipin; var þá handtekinn Magnús konungr; en hann sat aptr í fyrirrúmi á hásætiskistu ok með honum Hákon faukr, móðurbróðir hans, inn væensti maðr ok kallaðr eigi vitr, ok Ívarr Ǫzurarson ok margir aðrir vinir hans váru þá handteknir, en sumir þegar drepnir.

Haraldr konungr átti þá stefnur við ráðuneyti sitt ok beiddi þá ráðagørðar með sér, ok at lykðum þeirar stefnu fengusk þeir órskurðir, at taka Magnús svá frá ríki, at hann mætti eigi kallask konungr þaðan í frá. Var hann þá seldr í hendr konungs þrælum, en þeir veittu honum meizlur, stungu út augu hans ok hjoggu af annan fót, en síðarst var hann geldr. Ívarr Ǫzurarson var blindaðr, Hákon faukr var drepinn. Eptir þetta lagðisk land alt undir ríki Haraldz konungs. Gerðisk þá mjǫk eptir leitat, hverir mestir hǫfðu verit vinir Magnús konungs eða hverir mest mundu vita féhirzlur hans eða gørsimar. Krossinn helga hafði Magnús haft með sér, síðan er Fyrileifar orrosta hafði verit, ok vildi hann ekki til segja, hvar þá var kominn. Reinaldr byskup í Stafangri var enskr ok fégjarn mjǫk kallaðr; hann var kærr vinr Magnús konungs, ok þótti mǫnnum þat líkligt, at honum myndi fengin til varðveizlu stórfé ok dýrgripir; váru menn sendir eptir honum ok kom hann til Bjǫrgynjar; váru þá kenzl þessi borin á hendr honum, en hann synjaði ok bauð skírslur fyrir. Haraldr vildi ekki þat; hann lagði á byskup at gjalda sér xv. merkr gullz. Byskup segir, at hann vill eigi svá vesla stað sinn, vill heldr hætta lífi sínu. Síðan hengðu þeir Reinald byskup út í Hólmi við valslǫnguna; en er hann gekk til gálgans, hristi hann bótann af fœti sér ok mælti ok sór um: "eigi veit ek meira fé Magnús konungs, en þat sem þar er í bótanum". Þar var í einn gullhringr. Byskup var jarðaðr í Norðnesi at Mikjálskirkju, ok var þetta verk mjǫk lastat. Síðan var Haraldr einn konungr yfir Nóregi, meðan hann lifði.

Fimm vetrum eptir andlát Sigurðar konungs urðu tíðendi mikil í Konungahellu. Þeir váru þar þá sýslumenn Gothormr, sonr Haraldz flettis, ok Sæmundr húsfreyja. Hann átti Ingibjǫrgu, dóttur Andréás prests Brúnssonar; þeira synir Páll flípr ok Gunni físs. Ásmundr hét sonr Sæmundar laungetinn. Andréás Brúnsson var mikill merkismaðr; hann sǫng at Krosskirkju; Solveig hét kona hans. Með þeim var þá at fóstri ok upfœzlu Jóan Loptsson ok var xi. vetra gamall. Loptr prestr Sæmundarson, faðir Jóans, var ok þar. Dóttir Andréás prests ok Solveigar hét Helga, er Einarr átti. Þat barsk at í Konungahellu dróttinsnótt ina næstu eptir páskaviku, at gnýr varð mikill úti á strætum um allan býinn, sem þá er konungr fór með alla hirð sína, ok hundar létu svá illa, at eigi mátti varðveita, ok brutusk út; en allir, er út kómu, urðu galnir ok bitu alt þat, er fyrir varð, menn ok fénað; en alt þat, er bitit var ok blóðit kom á, þá œrðisk, ok alt þat, er hafanda var, lét burð sinn ok œrðisk. Þessi minning var náliga hverja nótt frá páskum til upstigningardags. Menninir óttuðusk mjǫk undr þessi ok réðusk margir í brot ok seldu garða sína, fóru í herað eða í aðra kaupstaði, ok þótti þeim ǫllum þat mest vert, er vitrastir váru, ok hræddusk þat, sem var, at þetta myndi vera fyrir miklum stórtíðendum, þeim er þá váru enn eigi fram komin. En Andréás prestr talaði þá langt ok snjalt hvítsunnudag ok veik hann svá til lykða rœðu sinni, at hann rœddi um vanda bœjarmanna ok bað menn herða hugi sína ok eyða eigi þann inn dýrliga stað, hafa heldr gæzlu yfir sér ok ætla ráð sín ok gæta sín við ǫllu því, er við mætti komask, við eldi ok ófriði ok biðja sér miskunnar til guðs.

Ór býnum bjoggusk xiii. byrðingar ok ætluðu til Bjǫrgynjar ok týndusk xi. með mǫnnum ok fé ok ǫllu því, er á var, en inn xii. braut, ok heldusk menninir, en féit týndisk. Þá fór Loptr prestr til Bjǫrgynjar ok helt hann heilu. Láfranzvǫkudag týndusk byrðingarnir. Eiríkr Dana-konungr ok Ǫzurr erkibyskup sendu orð báðir til Konungahellu ok báðu þá varask um staði sína, sǫgðu, at Vinðr hǫfðu úti her mikinn ok herjuðu víða á kristna menn ok hǫfðu jafnan sigr. Býjarmenn lǫgðu oflítinn hug á sitt mál, afrœkðusk ok ómintusk þess at meirr, er lengra leið frá þeiri ógn, er yfir hafði komit. Láfranzvǫkudag, þá er talat var fyrir hámessu, kom Réttiburr Vinða-konungr til Konungahellu ok hafði hálft sétta hundrað Vinða snekkjur, en á hverri snekkju váru menn xl. ok iiii. menn ok ii. hestar. Dúnímiz hét systurson konungs, en Úniburr hét hǫfðingi einn, er réð fyrir miklu liði. Þeir ii. hǫfðingjar røru upp með herinum sumum eystri kvísl um Hísing ok kómu svá ofan at býnum, en sumu liðinu lǫgðu þeir upp vestri kvísl til býjarins. Þeir lǫgðu at landi út við stikin ok létu þar upp hestaliðit ok riðu þar um Bratsás ok svá upp um býinn. Einarr Andréás-mágr bar þessi tíðendi upp til Kastalakirkju, þvíat þar var býjarlýðrinn ok hafði sótt til hámessu, ok kom Einarr þá er Andréás prestr talaði. Einarr segir mǫnnum, at herr fór at bœnum með fjǫlða skipa, en sumt liðit reið ofan um Bratsás. Þá mæltu margir, at þar myndi vera Eiríkr Dana-konungr, ok væntu menn sér griða af honum. Þá hljóp fólkit alt ofan í býinn til fjár síns ok vápnuðusk ok gekk ofan á bryggjur, sá þá þegar, at ófriðr var ok óflýjandi herr. Austrfararskip ix. flutu í ánni fyrir bryggjum, er kaupmenn áttu. Vinðr lǫgðu þar fyrst at ok bǫrðusk við kaupmennina. Kaupmenn vápnuðusk ok vǫrðusk lengi vel ok drengiliga; varð þar orrosta hǫrð, áðr kaupmenn yrði unnir. Í þeiri hríð létu Vinðr hálft annat c. skipa at ǫllu liði. Þá er bardaginn var sem mestr, stóðu bœjarmenn á bryggjum ok skutu á heiðingja; en er orrosta rénaði, flýðu býjarmenn upp í bœinn ok síðan til kastala alt fólk, ok hǫfðu menn með sér dýrgripi sína ok alt fé þat, er með mátti komask. Solveig ok dœtr hennar ok ii. konur aðrar gengu upp á land. Þá er Vinðr hǫfðu kaupskipin unnit, gengu þeir á land ok kǫnnuðu lið sitt, ok birtisk þá skaði þeira; hljópu þeir sumir í býinn, sumir á kaupskipin, ok tóku fé alt, þat er þeir vildu með sér hafa. Því næst lǫgðu þeir eld í býinn ok brendu hann allan ok svá skipin. Eptir þat sóttu þeir ǫllu liðinu at kastala ok skipuðu til atsóknar.