Bókastaðir

Magnús, sonr Sigurðar konungs, var tekinn til konungs í Ósló yfir land alt, svá sem alþýða hafði svarit Sigurði konungi. Gerðusk þá þegar margir menn handgengnir ok svá lendir menn. Magnús var hverjum manni fríðari, er þá var í Nóregi; hann var maðr skapstórr ok grimmr, atgørvimaðr var hann mikill, en vinsælð fǫður hans heimti hann mest til alþýðu vináttu. Hann var drykkjumaðr mikill, fégjarn, óþýðr ok ódæll. Haraldr gilli var maðr léttlátr, kátr, leikinn, lítillátr, ǫrr, svá at hann sparði ekki við vini sína, ráðþægr, svá at hann lét aðra ráða með sér ǫllu því, er vildu. Slikt alt dró honum til vinsælða ok orðlofs; þýddusk hann þá margir ríkismenn engum mun síðr en Magnús. Haraldr var þá í Túnsbergi, er hann spurði andlát Sigurðar konungs bróður síns. Átti hann þá þegar stefnur við vini sína, ok réðu þeir þat af, at eiga Haugaþing þar í býnum. Á því þingi var Haraldr til konungs tekinn yfir hálft land; váru þá kallaðir þat nauðungareiðar, er hann hafði svarit fǫðurleifð sína af hendi sér. Tók Haraldr sér hirð ok gerði lenda menn, drósk honum brátt lið engum mun minna en Magnúsi konungi. Fóru þá menn í milli þeira, ok stóð svá vii. nætr. En fyrir því at Magnús fekk lið miklu minna, þá sá hann engan annan sinn kost en skipta landi við Harald. Var þá svá skipt, at hálft ríki skyldi hvárr þeira hafa við annan, þat er Sigurðr konungr hafði haft, en skip ok borðbúnað ok gørsimar ok alt lausafé, þat er Sigurðr konungr hafði átt, hafði Magnús konungr, ok unði hann þó verr sínum hluta, ok réðu þó landi nǫkkura hríð í friði, ok hugðu þó mjǫk sér hvárir. Haraldr konungr gat son, er Sigurðr hét, við dóttur Guthorms grábarða. Haraldr konungr fekk Ingiríðar, dóttur Rǫgnvaldz; hann var sonr Inga konungs Steinkelssonar. Magnús konungr átti Kristín, dóttur Knúts lávarðar, systur Valdimars Dana-konungs. Magnús varð henni ekki unnandi ok sendi hana aptr suðr til Danmerkr, ok gekk honum alt síðan þyngra; fekk hann óþokka mikinn af frændum hennar.

Þá er þeir hǫfðu konungar verit iii. vetr Magnús konungr ok Haraldr konungr, sátu þeir inn iiii. vetr báðir norðr í kaupangi, ok veitti hvárr ǫðrum heimboð, ok var þó æ við bardaga búit með liðinu. En at vári sœkir Magnús konungr með skipaliði suðr fyrir land ok dró lið at sér alt, þat er hann fekk; leitar þá þess við vini sína, ef þeir vildi fá hanum styrk til þess, at taka Harald af konungdóminum ok miðla honum slíkt af ríki, sem honum sýndisk, tjár þat fyrir þeim, at Haraldr hafði svarit ríki af hendi sér. Fekk Magnús konungr til þess samþykki margra ríkismanna. Haraldr fór til Uplanda ok it øfra austr til Víkr; dró hann ok lið at sér, þá er hann spurði til Magnús konungs; ok hvar sem þeir fóru, hjoggu hvárir bú fyrir ǫðrum, ok svá drápusk þeir menn fyrir. Magnús konungr var miklu fjǫlmennari, þvíat hann hafði allan þora landz til liðsamnaðar. Haraldr var í Vík austan fjarðar ok dró at sér lið, ok tók þá hvárr fyrir ǫðrum bæði menn ok fé. Þar var þá með Haraldi Kristrøðr, bróðir hans sammœðri, ok lendir menn váru margir með honum, ok þó miklu fleiri með Magnúsi konungi. Haraldr konungr var með sitt lið, þar sem heitir Fors á Ránríki, ok fór þaðan út til sjávar. Láfranzvǫkuaptan mǫtuðusk þeir at náttverði, þar sem heitir Fyrileif; en varðmenn váru á hestum ok heldu hestvǫrð alla vega frá bœnum; ok þá verða varðmenn varir við lið Magnús konungs, at þeir fóru þá at bœnum; ok hafði Magnús lx. hundraða manna, en Haraldr hafði xv. hundruð manna. Þá kómu varðmenn ok báru njósn Haraldi konungi ok segja, at lið Magnús konungs var þá komit at bœnum. Haraldr svarar: "hvat mun Magnús konungr frændi vilja?; eigi mun þat, at hann myni vilja berjask við oss". Þá segir Þjóstólfr Álason: "herra, svá munuð þér verða gera ráð fyrir yðr ok liði yðru, sem Magnús konungr myni hafa til þess her saman dregit í alt sumar, at hann myni ætla at berjask, þegar er hann finnr yðr". Þá stóð konungr upp ok mælti við sína menn, bað þá taka vápn sín, — "ef Magnús vill berjask, þá skulum vér ok berjask". Þar næst var blásit, ok gekk lið Haraldz konungs alt út frá býnum í akrgerði nǫkkut ok settu þar upp merki sín. Haraldr konungr hafði ii. hringabrynjur, en Kristrøðr, bróðir hans, hafði enga brynju, er kallaðr var inn hraustasti maðr. Þá er Magnús konungr ok hans menn sá lið Haraldz konungs, þá fylkðu þeir sínu liði ok gerðu svá langa fylkingina, at þeir skyldu kringja alt um lið Haraldz konungs; svá segir Haldórr skvaldri:

Magnús konungr lét bera fyrir sér krossinn helga í orrostu; varð þar orrosta mikil ok hǫrð. Kristrøðr konungsbróðir hafði gengit með sína sveit í miðja fylking Magnús konungs ok hjó til beggja handa, ok stukku fyrir honum menn tvá vega. Ok einn hverr búandi ríkr, sá er verit hafði í liði Haraldz konungs, var staddr á bak Kristrøði; hann reiddi upp kesjuna tveim hǫndum, lagði í gǫgnum herðarnar ok kom fram í brjóstit, ok fell Kristrøðr þar. Þá mæltu margir, er hjá stóðu, hví hann gerði þetta it illa verk. Hann segir: "nú veit hann þat, er þeir hjoggu bú mitt í sumar ok tóku alt, þat er heima var, en hǫfðu mik nauðgan í her með sér; slíkt hugða ek honum fyrr, ef ek fenga fǫng á". Eptir þat kom flótti í lið Haraldz konungs, ok flýði hann sjálfr ok alt lið hans. Þá var fallit mart af liði Haraldz konungs; þar fekk banasár Ingimarr af Aski Sveinsson, lendr maðr ór liði Haraldz konungs, ok nær lx. hirðmanna. Haraldr konungr flýði þá austr í Vík til skipa sinna ok fór síðan til Danmerkr á fund Eiríks konungs eimuna ok sótti hann at trausti; þeir funnusk suðr á Sjálandi. Eiríkr konungr tók vel við honum ok mest fyrir því, at þeir hǫfðu svarizk í brœðralag; hann veitti Haraldi at veizlu ok yfirferð Halland ok gaf honum viii. langskip reiðalaus. Eptir þat fór Haraldr konungr norðr um Halland ok þá kom lið til hans. Magnús konungr lagði land alt undir sik eptir orrostu þessa; grið gaf hann ǫllum mǫnnum er sárir váru, ok lét grœða sem sína menn ok kallaði sér þá land alt; hann hafði þá alt it bezta mannval, er í var landinu. En er þeir réðu ráðum sínum, þá vildi Sigurðr Sigurðarson ok Þórir Ingiríðarson ok allir inir vitrustu menn, at þeir heldi flokkinum í Víkinni ok biði þar, ef Haraldr kvæmi sunnan. Magnús konungr tók hitt með einræði sínu, at hann fór norðr til Bjǫrgynjar ok settisk þar um vetrinn, en lét lið fara frá sér, en lenda menn til búa sinna.

Haraldr konungr kom til Konungahellu með liði því, er honum hafði fylgt ór Danmǫrk. Þá hǫfðu þeir þar samnað fyrir, lendir menn ok býjarmenn, ok settu fylking upp frá býnum; en Haraldr konungr gekk upp frá skipum sínum ok gerði menn til bóndaliðs ok beiddi af þeim, at þeir verði honum eigi vígi land sitt, ok lézk eigi mundu meira beiðask en hann átti at réttu at hafa, ok fóru menn milli. Um síðir gáfu bœndr upp samnaðinn ok gengu til handa Haraldi konungi; þá gaf Haraldr til liðs sér lén ok veizlur lendum mǫnnum, en réttarbœtr bóndum þeim, er í lið snørusk með honum. Eptir þat samnaðisk mikit fólk til Haraldz konungs; fór hann austan um Víkina ok gaf góðan frið ǫllum mǫnnum nema mǫnnum Magnús konungs; þá lét hann ræna eða drepa, hvar sem hann stóð þá. Ok þá er hann kom austan til Sarpsborgar, ok tók þar ii. lenda menn Magnús konungs, Ásbjǫrn ok Nereið, bróður hans, ok bauð þeim kost at annan skyldi hengja, en ǫðrum steypa í forsinn Sarp, ok bað þá sjálfa kjósask at; Ásbjǫrn kaus at fara í Sarp, þvíat hann var ellri, en sá þótti dauðinn enn grimmligri, ok var svá gǫrt; þess getr Haldórr skvaldri:

Eptir þat fór Haraldr konungr norðr til Túnsbergs, ok var þar vel við honum tekit; samnaðisk þar ok til hans herr mikill.

Magnús konungr sat í Bjǫrgyn ok spurði þessi tíðendi. Þá lét hann kalla á tal við sik hǫfðingja þá, er váru í býnum, ok spurði ráðs, hvernug með skyldi fara. Þá segir Sigurðr Sigurðarson: "hér kann ek gott ráð til leggja; láti þér skipa skútu með góðum drengjum ok fá til at stýra mik eða annan lendan mann, at fara á fund Haraldz konungs, frænda þíns, at bjóða honum sættir, eptir því sem rétlátir menn gera í milli ykkar, þeir sem eru í landinu, ok þat at hann skal hafa ríki hálft við yðr; ok þykki mér líkligt með orðafulltingi góðra manna, at Haraldr konungr þekkisk þetta boð ok verði þá sætt milli yðar". Þá segir Magnús konungr: "ek vil ok eigi þenna kost, eða hvat stoðar þá þat, er vér unnum alt ríkit undir oss í haust, ef vér skulum nú miðla hálft ríkit — ok gefið þar til annat ráð". Þá segir Sigurðr Sigurðarson: "svá sýnisk mér, sem lendir menn þínir setisk nú heima ok vili eigi koma til þín, þeir er í haust báðu þik heimleyfis; gerðir þú þá mjǫk móti mínum ráðum, er þú dreifðir þá svá mjǫk því fjǫlmenni, er vér hǫfðum, þvíat ek þóttumk vita, at þeir Haraldr mundu leita aptr í Víkina, þegar er þeir spyrði, at þar væri hǫfðingjalaust. Nú er til annat ráð, ok er þat ilt, ok kann þó vera at hlýði; ger til gesti þína ok annat lið með þeim, lát fara heim at þeim lendum mǫnnum ok drepa þá, er nú vilja eigi við skipask nauðsyn þína, en gef eignir þeira þeim nǫkkurum, er yðr eru øruggir, þótt áðr sé eigi mikils verðir; lát þá keyra upp fólkit, hafið eigi síðr illa menn en góða; farið síðan austr í móti Haraldi með því liði, er þér fáið, ok berizk". Konungr segir: "óvinsælt mun þat verða at láta drepa mart stórmenni, en hefja upp lítilmenni; hafa þeir opt eigi síðr brugðizk, en verr skipat landit; vil ek enn heyra fleiri ráð þín". Sigurðr svarar: "vandask mér nú ráðagørðirnar, er þú vill eigi sættask ok eigi berjask; fǫru vér þá norðr til Þrándheims, þannug sem landzmeginit er mest fyrir oss, ok tǫkum lið þat alt um leið, er vér fám; kann þá vera, at þeim Elfargrímum leiðisk at rekask eptir oss". Konungr svarar: "ekki vil ek flýja fyrir þeim, er vér eltum í sumar — ok ráð mér betra ráð". Þá stóð Sigurðr upp ok bjósk braut at ganga ok mælti: "ek skal þá ráða þér þat ráð, er ek sé, at þú vill hafa ok framgengt mun verða; sit hér í Bjǫrgyn, þar til er Haraldr kømr með múga hers, ok munuð þér annat hvárt verða þola bana eða skǫmm" — ok var Sigurðr ekki lengr á þessu tali.