Bókastaðir

Erlingr skakki svaraði rœðu konungs: "skyldr em ek, konungr, at þegja eigi við rœðu yðarri; en ef þér vilið forvitnask, hvat mín ráðagørð mun vera, þá skal ek yðr láta þat heyra. Þessi ætlan, er nú er sett, er þvert frá mínu skapi, þvíat ek kalla þetta vera ófœru, at berjask við þá at svá búnu, þótt vér hafim lið mikit ok frítt; ef vér skulum veita þeim atlǫgu ok róa á straum þenna í móti, þar er iii. menn eru í hálfrými, þá verðr einn at róa, en annarr at hlífa þeim, hvat er þá nema einn þriðjungr liðs várs myni til vera at berjask? Lízk mér svá, sem óvígliga myni þeir komask við orrostu, er við árarnar eru ok bǫkum horfa við óvinum sínum. Gefið mér tómstund til ráðagørðar, en ek heit því þar í mót, at ek skal þat ráð þar til finna, fyrr en iii. dagar sé liðnir, at hógligarr skulu vér við komask at leggja á fund þeira", — ok fanzk þat mjǫk í rœðu Erlings, at hann latti atlǫgunnar, ok eigi at síðr eggjuðu margir aðrir, ok kváðu þá Hákon mundu hlaupa á land upp enn sem fyrr — "ok hǫfum vér þá þeira ekki, segja þeir, en þeir hafa nú lítit lið, ok hǫfum vér ráð þeira alt í hendi". Grégóríús rœddi um fám orðum ok sneiddi svá til, sem Erlingi gengi mjǫk þat til, er hann latti atlǫgunnar, at hann vildi þau ráð ónýta, er Grégóríús lagði til, heldr en hitt, at hann kynni þetta gǫrr at sjá en allir aðrir.

Ingi konungr mælti þá til Erlings: "mágr, segir hann, nú viljum vér þínum ráðum fram fara, hvernug hátta skal atlǫgunni; en fyrir því, at þess eru ráðamenninir fúsari, þá skulum vér nú at þeim leggja í dag". Þá mælti Erlingr: "skútur allar ok léttiskip skulu róa út um eyna ok upp ina eystri kvísl ok svá ofan at þeim ok freista, at þeir megi leysa þá frá stikunum, en þá skulu vér róa stórskipunum neðan at þeim, ok veit eigi, áðr en reynt er, hvárt þeir leggja því betr at en ek, sem þeir eru óðari". Þetta ráð líkaði ǫllum vel. Nes nǫkkut gekk fram milli þeira Hákonar, ok sá hvárgi skipin frá ǫðrum. En er skútnaherrinn røri ofan eptir ánni, þá sá þeir Hákon þat, en áðr hǫfðu þeir verit á talí ok ráðit ráðum sínum; gátu sumir, at þeir Ingi konungr mundu at leggja, en margir ætluðu, at þeir mundu eigi treystask, er mjǫk þótti seinkask atlagan, en þeir treystusk vel viðbúnaði sínum ok liði. Í þeira flokki var mart stórmenni; þar var Sigurðr af Reyri ok þeir Símunar-synir ii.; þar var Níkolás Skjaldvararson ok Eindriði, sonr Jóns mǫrnefs, er þá var ágætastr maðr ok vinsælstr í Þrœndalǫgum; margir aðrir váru þar lendir menn ok sveitarhǫfðingjar. En er þeir sá, at Inga menn røru mǫrgum skipum út eptir ánni, þá hugðu þeir Hákon, at þeir Ingi mundu flýja vilja, ok hjoggu tengslin frá skipunum, gripu þá til ára ok røru eptir þeim ok vildu reka þá. Skipin rendu skjótt fyrir straumi, ok er þau bar ofan eptir ánni fyrir nesit, er áðr var milli, þá sá þeir, at meginliðit Inga lá út við eyna Hísing. Lagsmenn Inga sá þá, hvar skip Hákonar fóru, ok hugðu, at þeir myndi at leggja; var þar þá þyss mikill ok vápnabrak ok eggjan, ok lustu þeir upp herópi, en þeir Hákon snøru skipum sínum at norðrlandinu, ok er þar víkhvarf nǫkkut, ok kómusk af strauminum. Þeir bjoggusk þar um, báru upp á land skutfestar ok snøru út framstǫfnum, ok tengðu saman ǫll skipin, létu austrfararknǫrruna liggja út frá ǫðrum skipum, annan fyrir ofan en annan fyrir neðan, ok tengðu þá við langskipin; en í miðjum flotanum lá konungsskipit ok þar næst Sigurðar skip, en á annat borð konungs skipinu lá Níkolás, en þar næst Endriði Jónsson; ǫll in smæri skip lágu útarr meirr; þeir hǫfðu náliga ǫll hlaðit skip sín af grjóti ok vápnum.

Sigurðr af Reyri talaði ok mælti svá: "þat er nú vænt at fram myni koma, er oss hefir lengi heitit verit, at fundr várr Inga myndi verða; hǫfum vér nú ok mjǫk lengi við búizk, ok hafa margir várir félagar stórt berkt um, at eigi myndi flýja eða fálma fyrir Inga konungi eða Grégóríó, ok er nú gott at minnask þeira orða; en vér megum með minna trausti um þat rœða, er fyrr hǫfum orðit nǫkkut tannsárir í várum viðrskiptum, ok er þat, sem hverr hefir heyrt, at vér hǫfum mjǫk opt svaðilfǫrum farit fyrir þeim; en eigi at síðr er oss nauðsyn at verða við sem mannligast ok standa sem fastast, þvíat þann eigum vér útveginn til þess, at vér mynim sigrinn hafa. En þótt vér hafim lið nǫkkuru færa, þá má þó auðna ráða, hvárir gagn skulu hafa; er sú ván bezt í váru máli, at guð veit, at vér mælum réttara. Ingi hefir áðr hǫggvit niðr brœðr sína ii.; en þat er engum manni blint, hverjar fǫðurbœtr hugðar eru Hákoni konungi, þær at hǫggva hann niðr sem aðra frændr sína, ok mun þat sýnask þenna dag. Hákon beiddisk eigi meira frá uphafi af Nóregi en þess þriðjungs, er faðir hans hafði átt, ok var honum þess varnat; en at minni virðing er Hákon betr til kominn at taka arf eptir Eystein, fǫðurbróður sinn, heldr en Ingi eða Símun skálpr eða aðrir þeir menn, er Eystein konung tóku af lífdǫgum. Mǫrgum myndi svá lítask, þeim er sálu sinni vildi þyrma ok hefði þvílíkir stórglœpir á hendr borizk sem Inga, at eigi myndi þora fyrir guði at kallask með konungsnafni, ok þat undrumk ek, er guð þolir honum þá ofdirfð, ok þat mun guð vilja, at vér steypim honum. Berjumk vér djarfliga, þvíat guð mun oss sigr gefa; en ef vér fǫllum, þá mun guð þat ǫmbuna oss við margfǫldum fagnaði, ef hann lér vándum mǫnnum valdz at ganga yfir oss. Fari menn stilliliga ok felmti eigi, ef orrosta teksk; gæti hverr sín ok sinna sveitbúa, en guð allra vár". Góðr rómr var gǫrr at máli Sigurðar, ok hétu allir góðu um at verða vel við. Hákon konungr gekk upp á austrfararknǫrrinn, ok var þar sett skjaldborg um hann, en merki hans var á langskipinu, því er hann hafði áðr á verit.

Nú er at segja frá Inga mǫnnum, þá er þeir sá, at Hákonar menn bjoggusk til orrostu, var þá áin ein milli þeira, þá gerðu þeir hleypiskip út eptir liði sínu, því er brot hafði róit, at þeir skyldi aptr snúa, en konungr ok annat liðit beið þeira ok skipuðu liði sínu til atlǫgu. Þá tǫluðu hǫfðingjar ok segja liðinu fyrirætlan sína, þat fyrst, hver skipin skyldu næst liggja. Grégóríús mælti: "vér hǫfum mikit lið ok frítt; nú er þat mitt ráð, at þér, konungr, verið eigi í atlǫgunni, þvíat þá er allz gætt, er yðar er, ok eigi veit, hvar óskytja ǫr geigar. Þeir hafa þann viðbúnað, at ór húnkǫstulum á kaupskipunum er borit grjót ok skot; þá er þeim lítlu óhættara, er fjarran eru. Þeir hafa lið eigi meira, en þat er við várt hœfi lendra manna at halda orrustu við þá. Ek mun leggja mitt skip at því skipi þeira, er mest er; vænti ek enn, at skǫmm raun sé at berjask við þá; svá hefir enn optast verit á várum fundum, þótt annan veg hafi liðsmunr verit en nú er". Þetta líkaði ǫllum vel, er Grégóríús mælti, at konungr sjálfr væri eigi í orrostu. Þá mælti Erlingr skakki: "því ráði vil ek fylgja, at þér, konungr, farið eigi til orrostu; lízk mér svá á viðbúnað þeira, sem vér mynim þurfa viðsjá at gjalda, ef vér skulum eigi fá mikit manntjón af þeim; þykki mér bezt um heilt at binda. Sú ráðagørð, er vér hǫfðum fyrr í dag, þá mæltu þar margir í mót því, er ek réð, ok sǫgðu, at ek vilda eigi berjask; en mér þykkir oss nú hafa snúizk til mikilla hœgenda, er þeir eru í brotu frá stikunum; en nú er svá komit, at ek mun eigi letja at leggja til orrostu, þvíat ek sé þat, er allir megu vita, hversu mikil nauðsyn á er, at støkkva óaldarflokki þessum er farit hefir um land alt með rán ok rifs, ok mætti menn eptir þat byggva land í friði ok þjóna einum konungi, þeim er svá er góðr ok réttlátr, sem Ingi konungr er, ok hefir þó lengi haft válk ok vendræði af ofsa ok ójafnaði frænda sinna, ok borit brjóst fyrir allri alþýðu ok lagt sik í margfaldan háska til at friða landit." Mart talaði Erlingr ok snjalt, ok enn fleiri hǫfðingjar, ok kom í sama stað niðr, at allir eggjuðu atlǫgunnar. Þeir biðu þess, er alt kom saman lið þeira. Ingi konungr hafði þá Bœkisúðina ok lét hann at bœn vina sinna, at hann lagði eigi til orrostu, ok lá hann eptir við eyna.

Nú er liðit var búit, þá greiða þeir atróðrinn, ok ljósta upp hvárirtveggju herópi, tengðu þeir Inga menn ekki sín skip ok fóru ekki samfast, þvíat þeir røru þveran hvern strauminn, ok sveif mjǫk stórskipum. Erlingr skakki lagði at skipi Hákonar konungs ok stakk stafni at milli ok Sigurðar skips; tóksk þá orrosta; en skip Grégóríús sveif upp á grunninn ok hallaði mjǫk, ok kómusk þeir í fyrstu ekki við atlǫguna. En er Hákonar menn sá þat, þá lǫgðu þeir til ok sóttu at þeim, en skip Grégóríús lá fyrir. Þá lagði at Ívarr, sonr Hákonar maga, ok sveif saman lyptingunum. Ívarr krœkði stafnljá um Grégóríum, þar sem hann var mjóstr, ok hnykði at sér, ok hǫrfaði Grégóríús at borðinu út, en léinn upp eptir síðunni, ok var við sjálft, at hann myndi krœkja hann fyrir borð. Grégóríús varð lítt sárr, þvíat hann hafði spangabrynju. Ívarr kallaði á hann ok kvað hann þykkbyrt hafa. Grégóríús segir, kvað hann svá um búa, at þess þurpti við, ok gekk þó ekki af. Þá var við sjálft, at þeir Grégóríús mundu verða fyrir borð at ganga, áðr en Áslákr ungi kom akkeri í skip þeira ok dró þá af grunninu. Þá lagði Grégóríús at skipi Ívars, ok áttusk þeir þá við langa hríð; var skip Grégóríús meira ok fjǫlmennara; fell mjǫk lið á Ívars skipi, en sumir hljópu fyrir borð. Ívarr varð sárr mjǫk, svá at hann var óvígr; en er skip hans var hroðit, þá lét Grégóríús flytja hann til landz ok kom honum undan ok váru þeir vinir síðan.