Bókastaðir

Þá er Hákon var konungr í Nóregi, var friðr góðr með bóǫndum ok kaupmǫnnum, svá at engi grandaði ǫðrum né annars fé; þá var ár mikit bæði á sjá ok á landi. Hákon konungr var allra manna glaðastr ok málsnjallastr ok lítillátastr; hann var maðr stórvitr ok lagði mikinn hug á lagasetning. Hann setti Gulaþingslǫg með ráði Þorleifs spaka ok hann setti Frostaþingslǫg með ráði Sigurðar jarls ok annarra Þrœnda, þeira er vitrastir váru. En Heiðsævislǫg hafði sett Hálfdan svarti, sem fyrr er ritit. Hákon konungr hafði jólaveizlu í Þrándheimi, hafði Sigurðr jarl búit fyrir honum á Hlǫðum. Ina fyrstu jólanótt ól Bergljót, kona jarls, sveinbarn. Eptir um daginn jós Hákon konungr svein þann vatni ok gaf nafn sitt, ok óx sveinn sá upp ok varð síðan ríkr maðr ok gǫfugr. Sigurðr jarl var inn kærsti vinr Hákonar konungs.

Eysteinn Uplendinga-konungr, er sumir kalla inn ríkja en sumir inn illa, hann herjaði í Þrándheim ok lagði undir sik Eynafylki ok Sparbyggvafylki, ok setti þar yfir son sinn, er hét..... En Þrœndir drápu hann. Eysteinn konungr fór annat sinn herfǫr í Þrándheim ok herjaði þá víða ok lagði undir sik. Þá bauð hann Þrœndum, hvárt þeir vildu heldr hafa at konungi þræl hans, er hét Þórir faxi, eða hund, er Saurr hét, en þeir kuru hundinn, þvíat þeir þóttusk þá mundu heldr sjálfráða. Þeir létu síða í hundinn iii manna vit, ok gó hann til tveggja orða, en mælti it þriðja. Helsi var honum gǫrt ok viðjar af silfri ok gulli, en þegar er saurugt var, báru hirðmenn hann á herðum sér; hásæti var honum búit, ok hann sat á haugi sem konungar ok bjó í eyjunni iðri ok hafði atsetu, þar sem hét Saurshaugr. Þat er sagt at honum varð at bana, at vargar lǫgðusk á hjǫrð hans, en hirðmenn eggjuðu hann at verja fé sitt; hann gekk af hauginum, ok fór þangat til, sem vargarnir váru, en þeir rifu hann þegar í sundr. Mǫrg undr ǫnnur gerði Eysteinn konungr við Þrœndi. Af þeim hernaði ok ófrið flýðu margir hǫfðingjar ok mart fólk flýði óðul sín. Ketill jamti, sonr Ǫnundar jarls ór Sparabúi, fór austr um Kjǫl ok mikill mannfjǫlði með honum ok hǫfðu búferli sín með sér. Þeir ruddu markir ok byggðu þar stór heruð; þat var síðan kallat Jamtaland. Sonarsonr Ketils var Þórir helsingr; hann fór fyrir víga sakir af Jamtalandi ok austr yfir markir þær, er þar verða, ok byggði þar, ok sótti þannug fjǫlði mannz með honum, ok þat er kallat Helsingjaland; gengr þat alt austr til sjávar. Helsingjaland byggðu Svíar alt it eystra með hafinu. En er Haraldr konungr inn hárfagri ruddi ríki fyrir sér, þá stǫkk enn fyrir honum fjǫlði mannz ór landi, Þrœndir ok Naumdœlir, ok gerðusk þá enn byggðir austr um Jamtaland, ok sumir fóru alt í Helsingjaland. Helsingjar hǫfðu kaupferðir sínar til Svíþjóðar ok váru þannug lýðskyldir at ǫllu, en Jamtr váru mjǫk allz í millum, ok gaf engi at því gaum, fyrr en Hákon setti frið ok kaupferðir til Jamtalandz ok vingaðisk þar við ríkismenn; þeir sóttu síðan austan á hans fund ok játuðu honum hlýðni sinni ok skattgjǫfum ok gerðusk hans þegnar, þvíat þeir spurðu gott til hans, vildu þeir heldr þýðask undir hans konungdóm, en undir Svía-konung, þvíat þeir váru af Norðmanna-ætt komnir, en hann setti þeim lǫg ok landzrétt. Svá gerðu ok allir Helsingjar, þeir er æzkaðir váru um Kjǫl norðan.

Hákon konungr var vel kristinn, er hann kom í Nóreg, en fyrir því at þar var land alt heiðit ok blótskapr mikill ok stórmenni mart, en hann þóttisk liðs þurfa mjǫk ok alþýðuvinsælð, þá tók hann þat ráð, at fara leyniliga með kristninni, helt sunnudaga ok frjádaga fǫstu; hann setti þat í lǫgum, at hefja jólahald þann tíma, sem kristnir menn, ok skyldi þá hverr maðr eiga mælisǫl, en gjalda fé ella, ok halda heilagt, meðan ǫl ynnisk, en áðr var jólahald hafit hǫkunótt, þat var miðsvetrarnótt, ok haldin iii. -náttajól. Hann ætlaði svá, er hann festisk í landinu ok hann hefði frjálsliga undir sik lagt alt land, at hafa þá fram kristniboð; hann gerði svá fyrst, at hann lokkaði þá menn, er honum váru kærstir, til kristni; kom svá með vinsælð hans, at margir létu skírask, en sumir létu af blótum. Hann sat lǫngum í Þrándheimi, þvíat þar var mestr styrkr landzins. En er Hákon konungr þóttisk fengit hafa styrk af nǫkkurum ríkismǫnnum at halda upp kristninni, þá sendi hann til Englandz eptir byskupi ok ǫðrum kennimǫnnum, ok er þeir kómu í Nóreg, þá gerði Hákon konungr þat bert, at hann vildi bjóða kristni um alt land, en Mœrir ok Raumdœlir skutu þannug sínu máli, sem Þrœndir váru. Hákon konungr lét þá vígja kirkjur nǫkkurar ok setti þar presta til, en er hann kom í Þrándheim, þá stefndi hann þing við bœndr ok bauð þeim kristni. Þeir svara svá, at þeir vilja þessu máli skjóta til Frostaþings, ok vilja þá, at þeir komi ór ǫllum fylkjum þeim, sem eru í Þrœndalǫgum, segja, at þá munu þeir svara þessu vandmæli.

Sigurðr Hlaða-jarl var inn mesti blótmaðr, ok svá var Hákon faðir hans; helt Sigurðr jarl upp blótveizlum ǫllum af hendi konungs þar í Þrœndalǫgum. Þat var forn siðr, þá er blót skyldi vera, at allir bœndr skyldu þar koma, sem hof var, ok flytja þannug fǫng sín, þau er þeir skyldu hafa, meðan veizlan stóð. At veizlu þeiri skyldu allir menn ǫl eiga; þar var ok drepinn allz konar smali ok svá hross, en blóð þat alt, er þar kom af, þá var þat kallat hlaut, ok hlautbollar þat, er blóð þat stóð í, ok hlautteinar, þat var svá gǫrt sem stǫklar, með því skyldi rjóða stallana ǫllu saman, ok svá veggi hofsins útan ok innan, ok svá støkkva á mennina, en slátr skyldi sjóða til mannfagnaðar; eldar skyldu vera á miðju gólfi í hofinu ok þar katlar yfir; skyldi full um eld bera, en sá er gerði veizluna ok hǫfðingi var, þá skyldi hann signa fullit ok allan blótmatinn, skyldi fyrst Óðins full — skyldi þat drekka til sigrs ok ríkis konungi sínum — en síðan Njarðar full ok Freys full til árs ok friðar. Þá var mǫrgum mǫnnum títt, at drekka þar næst Braga full, menn drukku ok full frænda sinna, þeira er heygðir hǫfðu verit, ok váru þat minni kǫlluð. Sigurðr jarl var manna ǫrvastr; hann gerði þat verk, er frægt var mjǫk, at hann gerði mikla veizlu á Hlǫðum ok helt einn upp ǫllum kostnaði; þess getr Kormákr Ǫgmundarson í Sigurðardrápu:

Hákon konungr kom til Frostaþings ok var þar komit allfjǫlment af bóndum. En er þing var sett, þá talaði Hákon konungr, hóf þar fyrst, at þat væri boð hans ok bœn við bœndr ok búþegna, ríka ok óríka, ok þar með við alla alþýðu, unga menn ok gamla, sælan ok vesælan, konur sem karla, at allir menn skyldu kristnask láta ok trúa á einn guð, Krist Máríu son, en hafna blótum ǫllum ok heiðnum goðum, halda heilagt inn vii. dag hvern við vinnum ǫllum, fasta ok inn vii. hvern dag. En þegar er konungr hafði þetta upp borit fyrir alþýðu, þá var þegar mikill kurr, kurruðu bœndr um þat, er konungr vildi vinnur taka af þeim, ok sagði, at við þat mátti landit eigi byggva, en verkalýðr ok þrælar kǫlluðu þat, at þeir mætti eigi vinna, ef þeir skyldi eigi mat hafa, — sǫgðu ok, at þat var skaplǫstr Hákonar konungs ok fǫður hans ok þeira frænda, at þeir váru illir af mat, svá þótt þeir væri mildir af gulli. Ásbjǫrn af Meðalhúsum ór Gaulardal stóð upp ok svaraði ørendi hans ok mælti: "þat hugðu vér bœndr, Hákon konungr, segir hann, at þá er þú hafðir it fyrsta þing haft hér í Þrándheimi ok hǫfðum þik til konungs tekinn ok þegit af þér óðul vár, at vér hefðim þá hǫndum himin tekit, en nú vitum vér eigi, hvárt heldr er, at vér munum frelsi þegit hafa, eða muntu nú láta þrælka oss af nýju með undarligum hætti, at vér mynim hafna átrúnaði þeim, er feðr várir hafa haft fyrir oss ok alt forellri, fyrst um brunaǫld, en nú haugsǫld, ok hafa þeir verit miklu gǫfgari en vér, ok hefir oss þó dugat þessi átrúnaðr. Vér hǫfum lagt til yðar svá mikla ástúð, at vér hǫfum þik ráða látit með oss ǫllum lǫgum ok landzrétt. Nú er þat vili várr ok samþykki bóndanna, at halda þau lǫg, sem þú settir oss hér á Frostaþingi ok vér játuðum þér; viljum vér allir þér fylgja ok þik til konungs halda, meðan einn hverr er lífs bóndanna, þeira er hér eru nú á þinginu, ef þú, konungr, vilt nǫkkut hóf við hafa, at beiða oss þess eins, er vér megum veita þér ok oss sé eigi ógeranda. En ef þér vilið þetta mál taka með svá mikilli freku, at deila afli ok ofríki við oss, þá hǫfum vér bœndr gǫrt ráð várt, at skiljask allir við þik ok taka oss annan hǫfðingja, þann er oss haldi til þess, at vér megim í frelsi hafa þann átrúnað, sem vér viljum. Nú skaltu, konungr, kjósa um kosti þessa, áðr þing sé slitit". At ørendi þessu gerðu bœndr róm mikinn ok segja, at þeir vilja svá vera láta.