Bókastaðir

Nú ríðr Barði þaðan ok kemr á Bakka, þar sem Þórdís bjó, ok stóð þar hestr sǫðlaðr, ok skjǫldr stóð þar hjá; ok riðu þeir heim mikinn dyn í túnit eftir hǫrðum velli. Þar var úti karlmaðr ok kona, ok þó hon hǫfuð hans, ok váru þau Þórdís þar ok Oddr, ok var at vanlyktum nǫkkut, er hon þó hǫfuð hans ok hafði hon eigi þvegit lauðr ór hǫfði honum. Ok þegar er hann sá Barða, sprettr hann upp ok fagnar honum hlæjandi. Barði tók vel kveðju hans, ok biðr konu lúka verki sínu ok vaska honum betr; hann lét svá gera; nú býsk hann ok ferr með Barða.

Nú koma þeir út yfir Blǫndu til Breiðavaðs, ok fœra Þórði hesta sína.

Þat er at segja, at í þann tíma var Þorgils Arason riðinn norðr til Eyjafjarðar á þeiri vikunni, er um var liðin, er hann skyldi kvángask at Þverá, ok var hans norðan ván á annarri viku.

Þórðr tekr vel við hestum sínum, ok býðr góða hesta gelda at launum.

Hann kveðsk eigi vilja laun fyrir þetta, ok svá kvað hann þann bjóða, er hestana hafði heimta; — "skal þín vinr", segir hann, "í þǫrf neyta".

Ríðr Barði í Langadal, ok á vǫlluna mjǫk svá at bæ Auðólfs, ok sá þeir at maðr reið ór túninu ofan, ok kenna þeir Arngrím fǫrunaut sinn, er vera skyldi, ok ríðr hann nú með þeim. Ríða nú vestr yfir Blǫndu til Eiríks viðsjá, ok koma þar er fé var embætt at morginmáli, milli miðdegis ok dagmála, ok hitta smalamann ok spurðu, hvárt Eiríkr væri heima.

Hann sagði, at hann var á hesti í sólar upprás; — "ok nú vitum vér eigi, hvert hann mun riðit hafa".

"Hvat þykki þér líklegast, hvert hann mun riðit hafa?" — ok kemr í hug, at hann mun skotizk hafa undan, ok vilja eigi fara.

Enn eigi bar svá raun vitni, at hann hefði undan skotizk. Sá þeir þá tvá menn ríða ofan með Svínavatni, — þaðan var víðsýnt af bænum, — ok kendu, at þat var Eiríkr viðsjá ok Þorljótr gjallandafóstri; þar hittask þeir við á þá, er Laxá heitir, er fellr ór Svínavatni; fagna hvárir ǫðrum vel. Ríða til þess er þeir koma til Þorgils á Meðalheim; þeir kvǫddusk vel ok ríða síðan leiðar sinnar, ok kómu nú mjǫk at Gljúfrá.

Þá mælti Barði, at menn skyldi ríða til bæjar at Ásmundargnúpi ok hitta Eyjólf Oddsson, — "maðr ríðr", segir hann, "ok eigi seint frá bænum út ok ofan með ánni; vættir mik", segir hann, "at þar sé Eyjólfr; get ek hann munu vera við vaðit, er vér komum þar, ok ríðum fram".

Svá gerðu þeir.

Nú sjá þeir mann við vaðit; kenna þar Eyjólf; hittask nú ok kvǫddusk vel; fara nú leiðar sinnar ok kómu þar sem heitir á Ask í Víðidal.

Þá riðu í mót Barða ok fǫrunautum hans þrír menn í litklæðum, ok hittusk þeir brátt, er hvárir riðu í mót ǫðrum, ok váru þar tveir systursynir Barða í þeiri fǫr, ok hét annarr Lambkárr, enn annarr Húnn, ok þá er enn þriði vatnsdœlskr í fǫr með þeim; þeir hǫfðu kvámit út vestr í Víðidal allir, enn Guðbrandr faðir þeira, ok Guðrún móðir þeira bjoggu út í Víðidal, þar sem síðan heitir á Guðbrandsstǫðum. Nú verðr þar fagnafundr mikill með þeim frændum, er Barði hittir systursonu sína; segja hvárir ǫðrum tíðendi. Barði segir fǫr sína, hvert hann ætlaði; þeir váru þá átján vetra gamlir, ok hǫfðu einn vetr utan verit; þeir váru hinir mestu ágætismenn at vænleik, ok at afli ok at íþróttum, ok þó væri þeir vel at sér gervir, þótt þeir væri fulltíði at aldri. Nú réðu þeir ráðum sínum, ok kveðsk þeim á því hugr, at ráðask í fǫr með þeim, enn fǫrunautr þeira ferr í Víðidal.

Barði ríðr nú þar til er hann kemr til Lœkjamóts, ok segir nú fóstra sínum svá búit, — "nú skaltu ríða heim í Ásbjarnarnes, enn ek mun á morgin ríða til fundar við þik, ok með mér Þorbergr son minn; mun ek þá ríða á leið með yðr".

Nú ferr Barði heim ok fǫruneyti hans, ok er heima nótt þá. Um morgininn býr koll-Gríss þeim dǫgurð; enn þat var siðr, at lagðr var matr á borð fyrir menn, enn þá váru engir diskar; þat varð til nýnæmis, at af hurfu þrjár deildirnar fyrir þrem mǫnnum; gekk hann ok sagði til þess Barða.

"Hef þú fram borð", sagði hann, "ok rœð ekki um þat fyrir ǫðrum mǫnnum".

Enn Þuríðr mælti, at þeim sonum hennar skyldi ekki deila dǫgurð, ok kveðsk hon deila mundu. Svá gerir hann, at hann hefir borð fram, borð fyrir mann, ok deilir mat á. Þuríðr gengr þá innar, ok leggr sitt stykki fyrir hvern þeira brœðra, ok var þat þá yxnisbógrinn ok brytjaðr í þrent.

Tekr hann Steingrímr til orða ok mælti: "Þó er nú brytjat stórmannlega, móðir, ok ekki áttu vanda til at gefa mǫnnum svá kappsamlega mat, ok er á þessu mikit vanstilli, ok ertu nær óvitandi vits".

Hon svarar: "Ekki er þetta furða nein, ok máttu þetta eigi undrask, fyrir því at stœrra var Hallr bróðir yðarr brytjaðr, ok heyrða ek yðr ekki þess geta, at þat væri nein furða".

Hon lætr fylgja slátrinu sinn stein fyrir hvern þeira. Þeir spurðu, hvat þat skyldi merkja.

Hon svarar: "Mest hafi þér þat, brœðr, er eigi er vænna til enn steina þessa, er þér hafið eigi þorat at hefna Halls bróður yðars, þvílíks manns sem hann var, ok eru þér orðnir langt frá yðrum ættmǫnnum, er mikils eru verðir, ok eigi mundu þeir þvílíka skǫmm eða hneisu setit hafa, sem þér hafið þolat um hríð, ok mart ámæli fyrir haft".

Gekk hon utar ok innar eftir gólfinu eiskrandi, ok kvað vísu:

Nú hrinda þeir fram borðum ok ǫllu því er á var, ok ganga til hesta sinna ok búask hvatlega. Þat var drottinsdaginn, er fim vikur váru til vetrar. Nú stíga þeir á bak hestum sínum ok ríða á braut ór túni.

Nú sjá þeir brœðr þat til Þuríðar móður sinnar, at hon er komin á bak hesti þeim, er þau kǫlluðu Eykjarð, ok hon hafði heimt húskarl sinn til fǫruneytis við sik; hann er eigi nefndr, enn svá er sagt, at hann mun grunnúðigr vera.

Nú mælti Barði: "Þetta horfir til óefnda, er hon er á ferð komin, ok mætti vér þess vel án vera, ok verðr nú at leita ráðs, ok létta á ofanfǫrina hennar".

Hann heimtir til sín þá Óláf ok Dag, heimamenn sína, — "nú skulu þit", segir Barði, "ríða á mót henni, ok mælið við hana sæmilega ok fagrt, enn gerið sem ek býð; segið, at þat sé vel, at hon sé komin í fǫr vára; biðið hann vel fylgja henni, húskarlinn, ok styðið hana á baki, ok ríðið svá unz þér komið fram at Faxalœk; hann fellr ór Vestrhópsvatni ok ofan í Víðidalsá; skeiðgata liggr at lœknum norðan, ok svá frá honum, ok þá skulu þit spretta gjǫrðunum hennar; skal Dagr þat gera, ok láta sem hann gyrði hestinn, er þit komið at lœknum, ok reiðið hana af baki, svá hon falli í lœkinn ofan, ok svá þau bæði, enn hafið með ykkr hestinn".

Nú riðu þeir í mót henni, ok kvǫddu hana vel; — "ok urðu þit heldr til þess at ríða í mót mér, enn synir mínir", segir hon, "ok sœma mik".

"Þeir buðu okkr þetta erendi", segja þeir.

Hon segir: "Því em ek í ferðina komin, at mik vættir, at síðr muni fyrirfarask nǫkkur stórræði, fyrir því at eigi skal skorta til áeggjan, fyrir því at þess þarf við".

Þeir láta þat mjǫk munu bœta, at hon fari. Ríða nú, þar til þau koma fram at Faxalœk.

Þá mælti Dagr: "Þessi maðr er vanvitull, er þér fylgir, Þuríðr; hann hefir eigi svá vel gyrt hest þinn, at þér muni duga; er þat skǫmm mikil, at fá slíkt til fylgju við dugandi konur".

"Gyrtu betr þá hestinn enn áðr er", segir hon, "ok fylg mér síðan".

Hann tekr nú ok sprettir gjǫrðum af hesti kerlingar; rekr þau bæði af baki í Faxalœk, sem þeim var boðit; þar var Þuríði við engu meini hætt, ok gruflar hon af lœknum. Þeir ríða nú í brott ok hǫfðu hestinn sér með. Hon ferr heim um kveldit, ok húskarl hennar, ok eigi erendi fegin.

Barði ríðr nú ok flokkr hans leiðar sinnar, þar til er þeir áttu skamt til Borgar; þá ríða menn at móti þeim nǫkkurir, ok var þar Þórarinn, fóstri Barða, ok Þorbergr son hans. Þeir rœðask við þegar ok takask at orðum fóstrarnir: "Þó hefir þú þar, fóstri", segir Barði, "sverð mikit um kné þér".

"Hefir þú eigi sét mik hafa þetta vápn fyrr, hygginn ok gløggþekkinn", segir Þórarinn; "svá er ok; eigi hefi ek fyrr haft. Nú skulu vit skifta vápnum; skal ek þat hafa, er þú heldr á" — ok svá gerðu þeir.

Þá spurði Barði, hvaðan honum kom; hann sagði honum með ǫllum atburðum, hvé fór með þeim lyng-Torfa, ok hvé hann hafði lokkat hann til at sœkja vápnin; — "enn Þorbergr son minn hefir annat vápnit, ok á þat Þorbjǫrn, enn Þorgautr á þetta, er þú hefir; þat þótti mér maklegast, at vápn þeira lægði ofmetnað þeira ok dramb; því réð ek þessi ráð, ok svá hit sama hefndir þú þessar svívirðingar þinnar, er þeir gerðu til þín ok yðarra frænda; nú vilda ek at þú værir mér ráðhollr, svá mikla stund sem vér leggjum á yðra sœmd".

Nú ríða þeir í tún at Borg til Eyjólfs mágs þeira brœðra; þar váru tveir hestar búnir fyrir dyrum, er Barði kom í garð, ok váru á ǫðrum vistir þeira brœðra, er ætlaðar váru þeim til nestis, ok jarteindu þat en nýju slátrin, er Barði lét þangat fœra; þær vistir hafði búit Álǫf systir þeira ok Kjannǫk fóstra hans. Þá stígr Eyjólfr á bak, ok var albúinn at ríða í tún frá dyrum.

Þá kemr út kona, ok kallar á Barða, ok mælti at hann skyldi aftr ríða þangat til dyranna, ok kveðsk eiga mál við hann; þat var Ólǫf systir hans; hann bað þá ríða fyrri, enn hann kveðsk ekki mundu dveljask. Kemr hann at dyrum, spyrr hvat hon vill; hon biðr hann stíga af baki ok hitta fóstru sína; hann gerir svá; gengr inn.

Kerlingin œmtir við innar í húsinu, enn hon var í rekkju sinni.

"Hverr ferr þar nú?" segir hon.

Hann svarar: "Barði er hér nú. Hvat viltu mér, fóstra?"

"Gakk þú hingat", segir hon; "vel ertu kominn nú; sofit hefi ek nú"; segir hon; "enn vakat hefi ek í nótt, at búa vistir yðrar, ok systir þín. Far þú hingat", segir hon, "ok vil ek þreifa um þik".

Barði gerði svá sem hon mælti, því at hann unni henni mikit. Hon tekr til í hvirflinum uppi, ok þreifar um hann ǫllum megin alt á tær niðr.

Barði mælti: "Hvé kennisk þér til, ok hvé ætlar þú vera? Þó þreifar þú nú svá vandlega".

Hon svarar: "Vel þykki mér", sagði hon; "hvergi þykki mér við hníta, svá at ek finna stórum".

Barði var mikill maðr ok sterkr at afli; digr var háls hans, ok spennir hon hǫndum sínum um háls honum, ok tekr ór serk sér steinasǫrvi mikit, er hon átti, ok dregr á háls honum ok dregr yfir skyrtuna; hann hafði tygilkníf á hálsinum; ok lét hon hann þar vera, ok bað hann vel fara. Hann ríðr nú á braut eftir fǫrunautum sínum.

Hon kallar eftir honum: "Lát vera nú svá búit, sem ek hefi umbúit, ok vættir mik at þá mun hlýða".

Nú er hann kemr til liðs síns, þá ríða þeir leiðar sinnar. Þórarinn ferr langt á leið með þeim, ok hefir umráð um ferð þeira; honum þykkir mikit undir, at þeim fœrisk vel; — "gistingarstað hefi ek yðr fengit" segir hann, "í Gnúpsdali, er þér skuluð hafa. Njáll heitir búandi, er þér skuluð í nótt gista; svá er sagt, at hann sé ekki mikill þegn við aðra menn af fé sínu; þó hefir hann œrit; þess vætti ek, at við yðr taki hann at orðsendingu minni. Enn nú er sá maðr hér kominn, er í nótt reið sunnan ór Borgarfirði, er ek senda suðr í þessi viku, at vita tíðendin í herað, ok kann sá mér gerla satt at segja, ok hefir hann þat sagt, at Hermundr Illugason mun vera í kaupstefnu ǫndurða þessa viku ok margir aðrir heraðsmenn. Þat munu þér ok spurt hafa, at þeir brœðr, synir Þorgauts, hafa sýslu fyrir hǫndum í sumar, at slá teig þann, er heitir Gullteigr; nú líðr fram verkit, svá at lokit mun miðvikudag í þessi viku, ok munu þeir heima vera. Spurt hefi ek þat, at þeim er títt at rœða Gíslungum, þegar nǫkkut hark verðr ok háreysti, þá mæla þeir: ‚Mun eigi Barði koma?’ Gera at því mikit spott ok háð við yðr til svívirðingar. Nú gerisk hér ok þat sagt með miklum sannendum, at þat hafa þeir heraðsmenn samráðit, ef nǫkkur tíðendi verða í heraðinu, þau er af manna vǫldum eru, þá skulu allir skyldir til eftir þeim at ríða, síðan er þeir Snorri goði hǫfðu sofit skamt frá bygðum eftir víg sín ok stórvirki, ok skal sá útlagðr, er eigi verðr til þess búinn, þrem mǫrkum hverr sá, er þingfararkaupi á at gegna frá Hafnarfjǫllum ok til Norðrár, sem þeira þingmenn eru flestir Síðumanna ok Flókdæla. Nú ríði þér annan dag viku frá Njáls, ok farið tómlega; hafið náttstaði á heiðinni"; — þá fekk hon þat nafn, at hon var Tvídœgra kǫlluð — "ok skuluð koma til vígis þess hvárstveggja, er á heiðinni er, þá er þér farit suðr, ok séð hvárt svá er, sem ek segi yðr. Flói heitir á heiðinni, ok eru þar vatnfǫll stór; þat er í norðanverðum flóanum vatn þat er nes liggr í, ok eigi breiðara at ofanverðu enn níu menn megu standa jafnfram, ok deilir norðr vatnfǫllum til heraða várra ór því vatni; þangat vísa ek yðr til. Enn annat vígi er í sunnanverðum flóanum, er ek vilda síðr at þér hefðið, ok yðr gegnir verr, ef þér þurfuð til at taka; þar gengr enn nes fram í vatn; þar megu standa átján menn jafnfram, ok deilir suðr vatnfǫll til heraða þeira ór því vatni. Enn þér munuð koma suðr þriðjadag þann til selja, er allir menn eru farnir ór seljum eftir endilǫngum Kjarradal, ok þar eigu allir Síðumenn selfarar, ok hér til hafa þeir þar dvalizk. Nú vættir mik, at þar komið þér nær eykt dags; þá skulu ríða tveir menn af liðu yðru ofan í herað þar, ok eftir fjalli, ok svá til Brúa, ok koma eigi til bygða fyrr enn fyrir sunnan ána. Þá skulu þit koma á bæ þann, er heitir á Hallvarðsstǫðum, ok spyrja bónda tíðenda, ok frétta eftir hestum þeim, er horfit hafa norðan ór sveitum; þit skuluð spyrja ór kaupstefnu. Þá munu þit sjá á Gullteig, er þit farit ofan með ánni, hvárt þar sé menn at slætti, sem nú er eftir hermt. Þá skulu þit ríða upp svá til vaðs, ok láta búanda ykkr til vaðs vísa; ríða svá til heiðarinnar ok upp á heiðina; þá munu þit sjá á Gullteig, er þit farit með ánni. Enn miðviku morgin skaltu fara ofan á brúna, þar er þér sét tíðendi um heraðit, ok skaltu þá skifta liði þínu í þrjá staði, alls þér eruð átján saman; eftir skal vera enn nítjándi ok gæta hesta yðvarra, ok skal þat vera koll-Gríss, ok láta þá vera búna, er þér þurfuð til at taka. Sex skulu menn vera á brúnni uppi, ok mun ek ákveðit gera, hverir þar skuli vera, eða hví þannig er til skipat. Þeir frændr skulu þar vera, þeir Þorgils af Meðalheimi ok Arngrímr, ok Eiríkr viðsjá, ok Þorljótr gjallandafóstri, [ok] Eyjólfr frá Ásmundargnúpi; því skulu þeir þar sitja, at þeir munu þér vera menn stríðastir ok torsveigstir, er þér komið í heraðit, enn yðr hœfir eigi svá, at eigi hafi þér stilling við ok við. Enn miðleiðis skulu sitja aðrir sex: brœðr Þóroddr ok Þorgils af Þernumýri, brœðrungar Barða, ok sá maðr enn þriði, er kom í stað Halldórs; þeir skulu ok þar vera systursynir þínir, Húnn ok Lambkárr; Eyjólfr mágr þinn enn sétti; þeir munu þér hóti ráðhollari, ok eigi með jafnmiklum geysingi; fyrir því skulu þeir sitja, at þá sjá þeir mannfarar um heraðit. Enn þér sex skuluð ofan fara, þú ok Steinn bróðir þinn, Steingrímr, Óláfr, ok Dagr, ok Þórðr; þeir munu þér ráðhollastir, ok er þeim þó fullliða, er á teiginum eru fyrir. Nú skulu þér þegar á braut fara, er þér hafið þeim skaða gert, fyrir því at eigi mun yðr eftirfǫrin ljúgask ok minni mun stund á lǫgð um eftirfǫrina, ef eigi eru sénir meir enn sex menn, ok mun þá eigi mjǫk fjǫlment eftir sótt, ef svá er með farit. Nú skulu þér undan ríða sem hvatast, þar til er þér komið til ens nyrðra vígis á heiðinni, fyrir því at þá berr norðr alla kviðburði, ok er yðr þat mest fullting, at svá yrði, enn þó grunar mik, at eigi komir þú því við fyrir þeira ofstœki, er þér fylgja; enn nú munum vér skiljask at sinni, ok finnumsk heilir".

Nú kemr Barði at kveldi til Njáls með flokk sinn, ok stendr Njáll úti ok býðr þeim gisting ǫllum ǫlværlega. Þeir þiggja þat; láta lausa hesta sína; setjask á báða bekki. Njáll er úti um kveldit ok kona hans, ok búa vistir gesta sinna, enn sveinn þeira er inni ungr ok skemtir þeim. Barði spyrr sveininn, ef hann hafi brýni nǫkkut.

"Ek veit", segir hann, "harðstein, er faðir minn á, ok þori ek eigi at taka".

"Ek mun kaupa at þér", segir Barði, "ok fá þér til tygilkníf".

"Já", segir hann sveinninn, "hví mun ek eigi til ráða þá?" Leitar harðsteinsins ok fiðr ok selr Barða.

Barði tekr við harðsteininum, ok tekr tygilkníf af hálsi sér, ok þokask þá nǫkkut steinasǫrvit, er hon hafði látit á háls honum kerlingin, ok þess verðr getit síðar. Nú brýna þeir vápn sín. Nú þykkisk sveinninn hafa vel hnykt, er þeir hafa þat sem þeir þyrftu. Nú eru þeir þar um nótt, ok hafa góðan beina. Nú ríða þeir leið sína annan dag viku í góðu veðri, ok fóru ekki hart. Spyrr Barði Eirík viðsjá, hvernig hann ætlaði at farask myndi.

Hann svarar:

Nú eru þeir þar um nóttina á heiðinni, ok ríða miðvikudag í Kjarradal, ok var þat nær eykt dags. Ok er þeir hǫfðu át um stund, þá ríða tveir menn ofan í herað, sem til hafði skipat Þórarinn, ok hittu enga menn á bœjum, ok fóru fjallveg alt, ok kómu til Brúar, ok nú á Hallvarðsstaði, ok sá tíðendi gerva á Gullteig, ok sá þat, at þar váru karlar á teignum, ok slógu allir í skyrtum, ok sýndisk, at jafnt mundi eftir dagslátta sem sagt var; finna nú búanda, ok hjǫluðu við hann ok spurðu tíðenda. Hvárigir kunnu ǫðrum þar tíðendi at segja, ok spurðu þeir at hestum þeim, er þeir váru á leit komnir, ok mjǫk oft hǫfðu verit farar til gervar; hann kvaðsk aldrigi vita hvar þeir váru, ok bað þá svá klifa ey ok ey. Þeir spurðu, hvat tíðenda væri í kaupstefnunni, eða hvé fjǫlment þar væri. Hann kvaðsk óglǫgt hafa spurt, hvat þar er títt; kveðsk ok engu máli þykkja skifta. Þeir báðu hann vísa sér leið upp með ánni til vaðs; svá gerir hann; skiljask þeir; fóru þeir til fundar við fǫrunauta sína, ok segja þeim svá búit; sofa af nótt þá.