Bókastaðir

Um vetrinn kemr þat upp, at Gestr muni af landi farinn; eyksk sá orðrómr svá mjǫk, at menn hafa þat fyrir satt. Þorsteini Styrssyni þykkir sér skyldast at gera hefndina; ferr hann um sumarit til Noregs ok hefir vel fé með sér, ok gerir sér menn vinholla með því um vetrinn; fær hann þá upp spurt, at Gestr er með ekkjunni.

Um várit ferr hann norðr þangat, ok eru þeir saman seytján á skipi; svá var til farit, at ekkjan bjó at fjarðarbotni. Einn dag, er Gestr var róinn á sæ at togfiski, koma þeir Þorsteinn seint um kveld í fjǫrð þann, er ekkjan bjó í, ok váru alls ókunnir leiðinni; róa þeir skipinu á sker, svá at hvolfir undir þeim, enn komask þó allir á kjǫl.

Gestr var við annan mann á bát, ok sér þetta; róa þar at, sem mennirnir eru á floti; spyrr Gestr, ef þeir vili bjǫrg hafa; þeir játa því fegnir. Gestr segisk því ráða vilja, hvat marga eða hverja hann taki í hvert sinn á bát sinn at flytja til lands; tekr Gestr eigi fleiri enn tvá um sinn, ok ætlar svá til, at Þorstein tekr hann seinast; sitr hann í ǫðrum stafni, enn Gestr í hinum, ok hafði yfir sér loðkápu; þekkir þá hvárr annan. Þorsteinn mælti, at nú hafi þeir svá fundizk, at hann hefði kosit at ǫðru vís hefði at borit.

Gestr mælti: "Í ǫndverðu þekta ek þik, ok því vilda ek ráða, hvat mǫrgum yðar ek bjargaði í hvert sinn; vána ek þú munir eigi launa mér því lífgjǫfina at sœkja eftir lífi mínu".

Geta þeir nú eigi fram komit hefndinni um kveldit, ok þurfa greiða eftir þenna hrakning; veitir ekkjan þeim hann, ok eru þeir allir ásamt þá nótt; enn þá hon veit þeira erendi, átelr hon þá stórum, at þeir leiti eftir lífi manns síns fyrir litlar sakir, ok launi þannig illu gott; vogar þó eigi at láta Gest vera þar um nóttina, ok sendir hann einum ríkum bónda, sem Eiríkr hét, upp á Raumaríki, hersir at nafnbótum; þangat ferr Gestr. Enn þeir Þorsteinn ok hans félagar standa upp um morgininn ok leita Gests, enn finna hvergi; segir ekkjan, at eigi muni þeim auðit at hitta hann þat sinn. Fara þeir við svá búit heim aftr, ok þykkir ferð sín orðin allframkvæmdarlítil.

Nǫkkurum tíma síðar fréttir Þorsteinn, hvar Gestr er niðr kominn; ferr nú þangat ok kemr þar einn morgin snemmendis; barr þá svá við, at Gestr var genginn til vatns at þvá sér; stóð sinn hvárum megin. Gesti brá eigi vara fyrir Þorsteini; enn Þorsteinn hǫggr með øxi, sem hann huldi undir skikkju sinni, til Gests ok stefnir á hann miðjan; bar hǫggit út af síðunni; skeindisk Gestr lítit, ok var þat svǫðusár. Bóndi vill þegar taka Þorstein ok láta drepa.

Gestr biðr hann gera þat eigi; segir, at Þorsteinn þykkisk eiga hefnda at leita, — "ok mun mér þetta fyrir engu standa álengdar"; — ok fyrir bœnir Gests verðr þat, at Þorsteinn er lauss látinn, ok þykkir honum nú þessi ferð hálfu ófrægilegri enn en fyrri; verðr þó svá búnu at una, ok ferr heim.

Gestr sér, at hann getr eigi við haldizk í Noregi fyrir umsátrum Þorsteins, ok ferr at vári komanda suðr í Miklagarð, ok gengr þar á mála með Væringjum; ætlar sik þar heldr óhultari verða. Þorsteini kemr njósn af þessu, ok ferr sama sumar út til Miklagarðs. Enn þat er siðr Væringja ok Norðmanna, at vera at leikum á daga, ok gangask at fangbrǫgðum; Þorsteinn gefr sik í flokk þeira; enn Gestr þekkir hann nú eigi, bregðr ok eigi vara fyrir honum. Gengr Þorsteinn til fangs við hann, ok í því bregðr hann saxi undan skikkju sinni, ok mundar til hǫfuðs á Gesti, enn svá tóksk til, at á ǫxlina kom, ok var þat ógeigvænlegt sár; sannask hér þat fornkveðna, at ‚eigi má ófeigum bella ', ok skeindisk Gestr lítit.

Væringjar hlaupa upp þegar, ok er eigi annars kostr enn Þorsteinn sé þar strax drepinn, því þat váru lǫg hjá þeim, ef annarr veitti ǫðrum banatilræði, þá þeir váru at leikfangi, skyldi sá fyrirgera lífinu. Gestr fellir bœn at Væringjum, ok gefr þeim hálft fé sitt Þorsteini til lausnar; segir þeim allan málavǫxt ok biðr Þorsteini griða; eiga þar ok nǫkkurir menn hlut at, at honum sé líf gefit, ok gerðu þat þeir menn, er tæðu máli Þorsteins at vilja Gests, er vissu ættarferð Þorsteins.

Nú er Þorsteinn lauss gefinn; biðr Gestr hann nú at láta af at sitja um líf sitt oftar, þar hann megi sjá, at honum verðr eigi auðit at koma sér af dǫgum, ok fari þat mjǫk at málavǫxtum, því hann hafi eigi sakalaust vegit Styr. Þorsteinn heitr því, enn biðr Gest aldri at vitja á Norðrlǫnd aftr; ok því heitr Gestr ok efndi. Er nú Þorsteinn orðinn félauss eftir alt þetta, ok gefr Gestr honum fé til ferðarinnar ok skiljask nú sáttir.

Ferr Þorsteinn nú til Noregs aftr, ok er þar næsta vetr eftir; ferr um sumarit til Íslands, ok þykkir frændum hans ferðin næsta gæfulítil orðit hafa. Enn Gestr kemr aldri á Norðrlǫnd; þótti þar dugandi drengr, er hann var, ok er eigi getit, hvárt nǫkkut manna sé frá honum komit.

Þorsteinn sezk at búi undir Hrauni eftir fǫður sinn ok bjó þar alla ævi upp þaðan.

Nú eru þrír vetr liðnir síðan Þorsteinn fór utan í fǫðurhefndirnar, ok eru þeir Gestr ór sǫgunni.

Nú þykkir Snorra halla máli at sér, þar Þorsteinn bar eigi auðnu til at koma fram hefndunum; hugsar nú um, hversu hann skuli með hœgasta móti ok minstri mannhættu vinna á Borgfirðingum, frændum Gests, er honum hǫfðu undan skotit; taka þeir nú til at verða nǫkkuru óvarari um sik enn áðr, síðan svá mjǫk frá líðr falli Styrs.

Svá hafði til borit, at þrjú skip hǫfðu komit af hafi um sumarit á Eyrum; var eitt þeira lekt ok ǫldungis ófærandi á sjó; þat seldu kaupmenn Þorsteini Gíslasyni, ok þessa varð Snorri víss; þá kaupstefna er sem óðust, sendir hann frá Sælingsdalstungu tvá menn á Eyrar suðr, at njósna um heimaveru Þorsteins ok Borgfirðinga; annarr þeira var Kolskeggr á Lambastǫðum, ok biðr þá gera sem minst vart við sik eða sitt erendi, né leggja þar ilt til nǫkkurs manns, enn taka sem grandgæfilegast eftir ǫllu því, sem þeir heyra talat at þessum mǫnnum lútandi. Þeir gera svá; eru þar tvær nætr ok gera lítil kaup; ríða et skjótasta heim vestr at Sælingsdalstungu, ok segja Snorra, at Þorsteinn Gíslason hafi keypt et ófœra skipit, ok ætli at draga þat í sundr á miðvikudag, enn sveitarmenn skuli flytja viðinn heim á mánadaginn næsta þar eftir, innan þriggja vikna, ok sé Þorsteinn eigi margmennr heima um þessa daga.

Snorri sendi orð vinum sínum ok mágum út í Eyrarsveit, at þeir skulu hittask þann dag, er sex vikur eru til vetrar, enn Snorri sendir at tvímánuði sumars, ok skuli þeir hittask í Lækjarskógi í Dǫlum.

Snorri tekr dagverð at miðjum morgni, ok standa hestar þeira sǫðlaðir; hann átti þrjá sonu; hét einn Halldórr, annarr Guðlaugr, var hann þeira elztr, ok Þórðr sá yngsti; var hann þá níu vetra, ok skal hann með fara.

Guðlaugr var jafnan heima, ok lét Snorri hann sjálfráðan, hvat hann starfa vildi; var hann eigi heldr mikit laginn til vinnu; hann var siðprúðr ok bœnrœkinn ok helt vel trú sína; átti ok ekki ilt við fólk; var hann því eigi lyndislíkr hinum brœðrum sínum, enn þeir váru glensmiklir ok kǫstuðu fyrir þetta spotti at honum.

Snorri gengr til kirkju, er hann hafði þar gera látit; skein þá sól ór austri; ok er hann gengr inn, mœtir hann Guðlaugi; ætlar hann þá út at ganga, ok hefir á bœnum verit eftir venju sinni. Snorri mælir, hvárt hann vili eigi fara með sér at hefna móðurfǫður síns. Guðlaugr svarar, at hann ætli svá muni vel mannat, at eigi þurfi síns liðs við, ok hafi hann eigi skift sér af vígaferlum hingat til; megi faðir sinn ráða því, enn helzt vili hann þó heima sitja.

Snorri mælti: "Ek hefi eigi kallat at þér um verk þín hingat til, ok skaltu þeim sjálfr ráða upp frá þessu, ok er mér vel um gefit þú hvergi farir, ok rækir þína siðu".

Svá hefir Snorri frá sagt, at hann hafi aldri slíka manns ásjónu sét sem Guðlaugs sonar síns, er hann mœtti honum í kirkjunni; hafi hann þá verit rauðr sem blóð at sjá í andliti, ok hafi sér svá sem nǫkkur ógn af staðit. Guðlaugr fór nǫkkurum vetrum síðar til Englands; gaf faðir hans honum fé með sér; gekk hann þar í munkaklaustr, fœrði siðugan lifnað ok þótti hinn bezti klerkr alt til dauðadags.

Snorri ríðr nú heiman ok fylgdarmenn hans; hittusk hann ok hinir þar í Dǫlum, sem ráð var fyrir gert; ríða síðan allir saman suðr Brǫttubrekku; var þetta á laugardegi; hallar þá mjǫk at kveldi, er þeir koma suðr af fjallinu; ríða þeir þá fyrir ofan bæi.

Þá mælti Snorri: "Eigi þykkir mér at, þó at nú kœmi þoka".

Ríða síðan suðr Hvítársíðu; þá var þoka yfir heraðinu ok vindr af hafi ok úr við; þeir láta nú taka niðr hesta sína ok æja; ríða þar eftir nǫkkura stund; tekr þá til at elda aftr ok heiða upp þokuna, ok sá tíðendi yfir heraðit. Eigi var fleira manna heima á bæ Þorsteins enn synir hans, piltr einn ok kona sú, er embœttir fé. Þar eftir ríða þeir yfir ána, ok þá koma þeir svá nærri, at sjá mætti gripi við bæ Þorsteins; spyrr Snorri, hvárt þeir sjái fleiri enn þrjá hesta þar heima við túnit, svá sem sér sýnisk; þeir segjask eigi fleiri sjá. Þá mælti Snorri, at eigi mundu þeir mannmargir heima vera. Ríða nú at bænum, ok þá er sól nýrunnin upp, ok sjá þeir slóðina eftir sér, er þeir gert hǫfðu um nóttina yfir ána.

Þeir Snorri stíga af hestum sínum á bak við húsin; segir hann einum, er með honum var, at hann skuli fara upp á skálavegginn hœgra megin, því þar hefir hann spurt at Þorsteinn liggr undir, ok segir honum at reyta þekjuna ok slíta grasit seint, ok taka fast ok jafnt í, líka sem hestr biti. Maðrinn gerir svá.

Þorsteinn vaknar ok kallar til smalapiltsins, ok segir hann muni ofskamt hafa rekit hestana frá í gærkveldi, ok skuli hann fara at reka þá. Hann anzar at eins ok sofnar aftr. Enn heyrir Þorsteinn, at eitthvat nagar þekjuna; kallar aftr til piltsins, enn hann sofnar aftr. Ferr þá Þorsteinn á fœtr út at forvitnask um þetta, ok er í línbrókum einum; ok þá hann kemr út ór dyrunum, lítask hann um ok verðr við ekkert varr, ok vill nú skygnask víðar at í kringum húsin. Í því bili hlaupa þeir Snorri at honum; er þar ekki at sǫkum spurt ok engu orði kemr hann fyrir sik; leggja þeir at honum fjórir í einu; kemr eitt lagit í kviðinn, ok fellr hann strax; draga þeir hann nú upp at veggnum, ok bíða þar úti hljóðlega. Lengisk nú Þorvarði, at faðir hans kemr eigi inn, ok gengr út; kemr hann engri vǫrn fyrir sik, ok ferr á sǫmu leið.

Annarr son Þorsteins var ok heima; hét hann Sveinn, ok var níu vetra gamall; lengisk honum fǫður síns í bæinn, ok heyrir eitthvat hark úti; veit ok eigi hvat um er; kemr hann út í dyrnar, ok er honum svefn í augum.

Snorri mælti við son sinn, Þórð kausa: "Sér kǫttrinn músina? Ungr skal at ungum vega". Þórðr fóstri hans mælti: "Þat skal aldri ske, at svá ungr sveinn sé veginn, ok skulu vit undir eins falla báðir".

Snorri segir hann skuli ráða, þó sér sé grunr, at sá sveinn muni einhvern staðar hǫggva í ætt sína. Bera þeir nú líkin saman í eina kǫs þar í túninu; skiljask við svá búit ok hraða sér í brottu; var þetta á lítilli stundu gert; lýsa víginu á næsta bæ; ríða nú upp með ánni ok yfir í Hvítársíðu ok upp frá bæjum; stíga þar af hestum sínum ok taka atfang, ok leggjask niðr ok hvíla sik ok hesta sína. Fylgdarmenn Snorra telja þetta óvitrlegt, at leggjask niðr í grashǫgum skamt frá bæjum; enn Snorri segir eigi muni til saka; liggja þeir þar fram yfir miðdegi ok finna smalamann einn. Snorri biðr hann bera kveðju Borgfirðingum frá Snorra goða, ok segja þeir hafi nú gert sér greiðara fyrir enn næst. Ríða síðan vestr fjǫll ok hverr heim til sín, ok þykkir fǫrin vel hafa gengit.

Nú er at segja hvat gerisk á bæ Þorsteins. Kona hans kemr heim ór seli sama drottinsdags morgin, lítilli stundu eftir þat þeir Snorri eru brott riðnir, ok ætlar at fœra þeim feðgum hreinar skyrtur; tvær dœtr hennar ungar eru með henni; ríða þær nú at túngarðinum ok stíga þar af baki, ok biðr hon þær at bíða sín þar. Hon gengr heim at bænum, ok sér þar vegs ummerki; ok þá hon hefir litit á hverir þar liggja vegnir, gengr hon brott ok stígr strax á hest, ok getr eigi um fyrir þeim, hvat hon hafi heima sét. Þær spyrja, hvat valdi at hon komi svá skjótt aftr. Hon kveðr erendit eigi hafa krafit lengri tafar; ríðr nú sem skjótast til næsta bæjar, sem heitir Kelda, ok hittir þar klerk einn, frænda sinn, sem Eldjarn hét, ok segir honum tíðendin; bregðr hann við strax ok tekr menn með sér at sjá líkin; sendir boð á næstu bæi, ok flýgr nú þegar þessi viðburðr um Borgarfjǫrð, ok er at vǫrmu spori farit at leita Snorra, ok þeysask vestr um Hvítársíðu, þann veg er líkast þótti at hann riðit hefði, ok hafa þeir eigi af honum.

Fell þeim nú allilla, at Snorri gekk svá ór greipum þeim, ok þá enn fremr, er þeir fréttu hann hefði legit þar í búfjárhǫgum um daginn, ok virðisk þeim nú Snorri helzt til slœgr orðit hafa; settu þeir þá í lǫg sín, at hverr maðr skyldi vera skyldr at leita strax um landeign sína at veganda, ef víg væri vakit innan heraðs.

Líðr nú vetrinn eftirkomandi ok fram at alþingi, ok búa þeir eftirmálin Borgfirðingar, ok váru eigi þeir aldauða, er fylgdu at þeim málum. Eru nú þessi mál uppi hǫfð á alþingi, ok heldr Snorri svari vegna manna sinna, ok er hann ljúfr at svara fébótum; gengr sá dómr á málit, at víg Styrs ok Þorsteins skuli fallask í faðma, enn synir Þorsteins bœttir þrem hundruðum silfrs, ok helt Snorri uppi fébótum fyrir menn sína; skulu fjórir þeira fara af landi brott, ok vera fyrir utan þrjá vetr. Greiðir Snorri bœtrnar á sama þingi, enn hinir fara samsumars utan, er til váru dœmdir. Lyktar nú þannig þessum málum at sinni.

Guðmundr hét maðr; hann bjó í Ásbjarnarnesi á Vatnsnesi; Guðmundr hafði verit enn mesti garpr ok rǫskvasti drengr, enn var kominn í elli þá er þessi saga gerðisk; hann átti þrjá sonu; Hallr hét sá elzti, Barði annarr, þriði Steingrímr. Hallr var í kaupferðum jafnan, spakr at viti, ok enn bezti drengr.

Svá bar við, þá hér var komit sǫgunni, at hann var staddr í Noregi sem oftar, næsta sumar eftir fall Þorsteins. Í Bjǫrgvin váru fyrir þeir Hárekssynir, ok spyrja þar til Kolskeggs, sem fyrr er getit at fylgdi Snorra at drápi Þorsteins; þá Hárekssynir urðu hans varir í bænum, leituðu þeir hans, at þeir gæti hefnt á honum fyrir víg Þorsteins; hann var ok mágr Snorra. Kolskeggr leitar undan; enn þeir ná fjárhluta hans, enn honum eigi; þetta var um várit; er hann nú félaus ok farþurfi; falar allstaðar far, enn fær hvergi; hittir Hall ok biðr liðs; kvartar um hrakning sinn ok bágendi. Hann gefr honum skip sitt ok nǫkkurn kaupeyri, svá hann kemsk undan, ok ferr til Englands.

Hallr leitar sér nú fars til Íslands ok fær hvergi; ferr hann út til Þrándheims, ok finnr þar mann, er Þorgils hét; þeir hǫfðu átt félag saman fyrri, enn hǫfðu þá skilit; Hallr biðr hann fars; hinn tekr því treglega. Hallr mælti, at hann vænti bezt til hans hjálpar, því þeir hefðu mælt þat fyrrum, þá þeir váru í félagi saman, at hvárigir skyldi hendr við ǫðrum bægja, ef annarr þyrfti hins liðs í nauðsyn. Þorgils lætr þá til leiðask, at hann fái farit, þó eigi með ǫðrum kosti enn hann kaupi skipit hálft af sér, ok þetta gerir Hallr.

Hárekssynir spyrja, at Hallr hefir undan skotit Kolskeggi ok sé skipráðinn hjá Þorgilsi; sjá þeir, at þeir hafa mist mannsins, ok snúask at Halli. Verða þeir Hallr síðbúnir; svá skjótt sem byr rann á, leggja þeir út undir ey þá í Þrándheimi, er Fólksn heitir, ok liggja þar nǫkkurar nætr fyrir byr. Bóndi einn lítill bjó í eyjunni; hann var vitlítill ok vesalmenni; hann átti þar allgóðan skóg. Skipverjar þeira Þorgils fóru þangat ok hjuggu sér efnivið; enn bónda líkaði illa ok knurraði um.

Þeir Hárekssynir fá njósn af, at þeir Hallr liggja undir eyjunni; taka sér nú lítinn bát ok róa þangat átta saman frá skipi sínu um nótt upp at eynni annars vegar; tala við bónda ok spyrja, hversu spakir kaupmenn séu, eða hvárt stýrimaðr sé á skipi jafnan. Hann segir þeim alt af létta, at þeir sé óspakir ok geri sér miklar skemdir á skógi sínum, enn Hallr banni þeim; því sé sér bezt til hans þokkat. Þeir láta sem þeir eigi leyndarmál við Hall at tala; slá til kaups við bónda ok gefa honum hálfa mǫrk silfrs, ef hann geti komit Halli á sinn fund, svá at eigi sé aðrir við staddir. Bónda grunar, at hér muni prettir undir búa, enn þykkir þó fagrt féit; tekr við ok lofar þessu; ferr þar eftir til Halls ok hrósar góðmensku hans, er hann banni at spilla skógi sínum; vili hann nú launa honum með því, at gefa honum lof til at hǫggva sem honum líkar þar beztr er skógrinn, ok skuli hann koma með sér. Hallr gegnir þessu fálega í fyrstunni; leiðisk þó til við fagrmæli bónda ok fylgdisk með honum í rjóðr eitt þar beztr var skógrinn.

Eigi hǫfðu þeir þar lengi staðit, áðr bóndi gengr frá Halli, skilr hann þar einan eftir ok læzk nǫkkut hafa erendi. Enn þá bóndi er brottu, hlaupa þeir Hárekssynir allir saman ór launsátrinu at Halli ok vega þar strax at honum, svá þar skifti engum orðum, ok engri vǫrn kemr hann fyrir sik; vega þeir hann þar, hylja hræ hans ok róa þar eftir í skyndingu brott.

Skipverjum Halls þykkir seinka aftrkvámu hans; spyrja bónda, hvar hann hafi skilisk við hann; enn bóndi lætr sem hann hafi gengit frá sér í skóginum; trúa þeir honum illa, taka hann ok kúga til sagna, svá at hann verðr at láta et sanna uppi; vísar hann þeim hvar hann gekk seinast frá honum; finna þeir Hall þar dauðan ok dysja hann, enn festa bónda þar jafnskjótt upp.

Hárekssynir þykkjask nú nǫkkuru hafa á veg komit um hefndirnar; fara sem skjótast suðr með Noregi ok alt til Danmerkr, ok at áliðnu sumri brjóta þeir skip sitt í spán við Jótlands síðu, svá enginn af komsk.

Þorgils sér, at torsótt muni at leita vegandanna; tekr fjárhlut Halls allan ok hirðir, ok lætr í haf þá byr gefr; fá þeir um sumarit mótviðri stór ok eiga harða ok langa útivist; um vetrnætr taka þeir hǫfn í Austfjǫrðum í Vápnafirði, ok vistar Þorgils háseta sína þar í kringum sik um vetrinn, ok leggr ríkt undir við þá at leyna dauða Halls; hann var maðr spakr ok hægferðugr.

Um sumarit ferr hann til þings ok hefir með sér fé Halls; hafði þá enginn spurt þessi tíðendi. Guðmundr faðir Halls var á þingi. Þegar líðr at þinglokum, gengr Þorgils einn dag til lǫgbergis ok hefr þar upp alla sǫgu um víg Halls, enn hásetar hans sanna með honum; hefir hann þar fé hans ok vill afhenda. Þessi fregn fær Guðmundi svá mikils harms, at hann gengr þegar til búðar sinnar ok legsk, enn Barði er fyrir svǫrum; spyrr hann Þorgils, hví hann hafi leynt þessu svá lengi. Þorgils kvað sér sýnask þetta mál til nógra vandræða horfa, þó eigi hefði hann þess fyrr getit, þar sem slíkir menn ættu hlut at; þar með hefði hann viljat bíða, þar til bærisk sǫnn afspurn um þessi tíðendi af ǫðrum mǫnnum.

Barði kvað hann gert hafa vitrlega, — "ok hefir þú haft vel ok drengilega ór þessum málum" — býðr honum at eiga fé Halls, sem hann meðferðis hafi; enn Þorgils neitar þverlega ok vill ekkert af hafa; segir, at svá kunni falla, at þeir þurfi sjálfir fjár síns um þat þetta mál sé til lykta. Barði vill hann haldi þá hálfu, ok þat verðr af.

Þá Guðmundr kemr heim af þingi, spyrr Þuríðr kona hans, hvat tíðenda sé af þingi; hann andœpti mœðilega ok kvað vísu um fráfall sonar þeira; hon anzar með annarri; legsk þessi harmr svá mjǫk á Guðmund, at hann lifir eigi lengr enn mánuð.

Um haustit berr svá við einhverju sinni, at Barði sezk í sæti þat, sem Hallr var vanr í at sitja, þá hann var heima, ok sat hann þá þeira brœðra efstr. Móðir hans kemr inn, ok þá hon sér þat, rekr hon honum gildan kinnhest ok skipar honum at skreiðask brott ór sætinu sem bráðast, ok vera eigi svá djarfan, at setjask í sæti Halls, meðan hans sé óhefnt. Barði segir svá skuli vera.

Um haustit frétta menn nú allstaðar at þessi tíðendi um víg Halls; einnig um fráfall Hárekssona; þykkir nú mǫrgum vandask við þat málit.

Þorgils seldi skipit hásetum sínum ok létti kaupferðum; tók sér bú í Borgarfirði, ok settu Gíslungar nǫkkut við úfa honum; hefir hann þat til tals við þá, ok kveðr þeir eigi sik einskis at kunna; verðr at því lítit mark at svá stǫddu.

Nú er þar til máls at taka, at Barði hugsar um eftirmælit. Þórarinn hét maðr, spakr at viti ok framsýnn, er bjó á Lœkjamóti í Víðidal; hann var fóstri Barða.

Nú líðr fram at alþingi sumarit eftir. Um leið ok Barði ríðr á þing, finnr hann Þórarinn fóstra sinn at máli, ok spyrr nú hversu reisa skuli málit.

Þórarinn mælti: "Þér eigið um mikinn vanda at mæla, ok þarf hér þolinmœði við, því at jafnan eru margir at frændsemi"; ræðr honum at biðja Hárek bóta fyrir sonu sína á næsta alþingi, ok þó hann fái engar bœtr, megi hann eigi láta sér leiðask, ef hann vili sínum ráðum hlíta, ok muni allir þetta vel virða.

Barði hefr upp þessa bótabeiðslu á þingi. Hárekr var engi orðamaðr; hann hafði þá brugðit búi ok afsalat fé sitt bróður sínum Kleppjárni; svarar hann því, at hann hafi engi fjárforræði, ok geti því engar bœtr goldit; vísar hann því máli til frænda sinna, ok fær Barði ekki frekara svar at því sinni, ok ferr við svá búit heim.

Annat sumar leitar Barði enn ráða til Þórarins; svarar hann, at á sǫmu leið skuli at fara sem et fyrra sumarit; kveðr hér þurfi þolinmœði við at hafa, ok muni et þriðja sumarit verða vissara, hvar þeir skuli atgang eiga, ef eftir hugboði sínu ferr; enn nú sé margir jafnkomnir at frændsemi. Barði gerir svá; hefr upp enn þetta mál áðr þingi slítr, ok talar á þessa lund: "Mǫnnum mun kunnigt, at vér eigum ofmikil vandræði at vera, þar nú er sannspurt, at Hallr bróðir minn er lífi minnr; beiddum vér bóta af Háreki, fǫður vegandanna, hér í fyrra sumar, ok var oss engi órslit veitt, ok mun því flestum virðask, at vér berum skarðan hlut fyrir yðr; nú ítrekum vér sǫmu beiðni, ef þér vitið, hverju nú skal heldr svara".

Háreks var ekki við kostr, ok stóð honum elli; enn hverr hinna, sem á þingi váru, stungu hǫfðum hverr at ǫðrum, ok ferr alt á sǫmu leið sem fyrra sumarit; enn allr þingheimrinn lofaði hversu spaklega var at málinu farit. Gísli hét maðr, son Þorsteins; hann var í kaupferðum lǫngum, ofláti mikill ok óvarr í orðum; þetta haust kemr hann út, ferr heim í Borgarfjǫrð til frænda sinna ok fréttir af þessum málum.

Þriðja sumar, áðr Barði ferr á þing, ríðr hann heim at Lœkjamóti, ok spyrr Þórarin, hversu nú skuli at fara.

Þórarinn mælti, at nú yrði hann enn at biðja bóta sem fyrr; skyldi hann eigi oftar ráða honum til þess; sagði hann nú vera þann mann kominn, sem hann hefði eftir beðit; þat var Gísli - "spyrsk mér svá frá Gísla, at hann er bráðskeyttr til máls at taka, frígjarn ok of kapp; segir mér svá hugr um, at hann muni einhverju því svara, at auðgengara verði at málinu eftir enn verit hefir".

Barði kvað sér þykkja mikit fyrir at biðja þá enn bóta, enn kvað þat mundu þó verða vera, því hans ráð mundu sér til bezta koma.

Narfi hét maðr, frændi Gíslunga; hann var mesti illhreysingr ok ofstopamaðr, rammr at afli, lyginn ok ójafnaðarfullr at ǫllu; við alla menn lynti honum illa, enn þó verst við frændr sína; barði hann á mǫnnum, ef hann fekk eigi þat hann vildi, ok tók af þeim, er hann mátti; var hann í ýmsum stǫðum um land ok eirði hvergi.

Þórarinn bað Barða fyrir kost ok mun at fá þann mann norðr með sér, ef hann væri á þingi, ok kvað til nǫkkurs koma mundi.

Barði kemr á þing; þar er Gísli ok fleiri frændr hans Borgfirðingar.

Barði gengr til lǫgbergis einn dag á miðju þingi ok mælir: "Svá er við vaxit, at ek hefi hér tvisvar beðit bóta fyrir víg Halls bróður míns; beiddi mik þar nauðsyn til, ok var í hvárttveggja sinn gefinn lítill gaumr at máli mínu; nú sýnisk mér þar nǫkkurrar órgreiðslu ván, er þú ert, Gísli, svá ek þurfi eigi lengr at velkjask í þessum vafa; munu ok flestir þat mæla, at vér eigi fǫrum með mikilli frekju at málinu, ok er yðr því skyldara góðu at svara".

Engir anza fyrr enn Gísli; hann mælir ok styðsk á spjótskaft fram: "Vér munum verða nǫkkuru at svara, alls þú rekr þitt erendi, ok þú hefir berlega á mik kveðit, þó ek þykkisk nǫkkut þverkominn við málit. Í fyrra sumar á Englandi var ek í þeim stað, er heitir at Þúfusteini; þar sat ek á torgi ok hafði nǫkkuru silfri at verja; lá þar hjá mér sjóðr einn, sem í váru sjau merkr silfrs; riðu þar um torgit nǫkkurir óskynsamir menn, ok varð einum þat fyrir, at hann kyntisk til við mik ok stakk spjóti sínu við sjóð mínum ok rendi upp á, ok reið með þat brott; hafða ek ekki þar af; vísa ek þér þar til bróðurgjalda; þykkir mér þat at glíku sem þetta mál, því þat silfr tel ek vera á vandarveifi, ok munu vér þar eigi ǫnnur fé til leggja".

Eiðr mælti Skeggjason: "‚Segja skal þursi, ef hann sitr nǫkkviðr við eld’, ok er illa ok óvitrlega undir tekit, at svá stórir menn sem nú eigu hlut at".

Gísli svarar: "Hér sannask þat, sem mælt er: ‚Vílir fjarri, enn verr sjaldan’; ok er þat þín at ván, at halda svá svari frænda þinna, sem nú má heyra" — ok hleypr í brigzlyrði við Eið.

Nú mælti Eiðr: "Eigi hirðum vér at skattyrðask við þik".

Gera menn nú mikinn róm at máli Barða, ok þykkir þunglega svarat með slíku spaklæti sem þessa er beiðzk.

Helga hét ekkja ung; hon bjó vestr í Dǫlum; hennar bað maðr sá, er Grímr hét, norðan ór Eyjafirði; konan var í ætt við Kleppjárn. Maðrinn var á alþingi, ok var honum konan fǫstnuð; skyldi brullaupit standa hálfum mánuði fyrir vetr um haustit.

Barði kom eitt sinn at búð Kleppjárns, ok mæltu þeir þar mundmálum; þar sá Barði Narfa, ok kom Barði sér brátt í tal við hann ok býðr honum heim til sín, ok þat þáði Narfi.

Þá Barði kemr af þingi, talar hann við Þórarin ok segir honum af málum sínum, ok sér þykki þunglega á horfask.

Þórarinn mælti: "Nú er svá komit sem ek vildi; er þat nú í þreytt, at svá sýnisk vitrum mǫnnum sem okkr, ok er nú óvandara enn fyrri at sjá, hvar at skal ganga um hefndina.

Barði bað hann fyrir sjá.

Sá maðr var þat sumar í þingfǫr með Barða, sem Þórðr hét, bóndi á Másstǫðum í Vatnsdal; hann átti tvá hesta alhvíta, nema á eyrunum, þar váru þeir svartir; þóttu honum hestarnir slíkt metfé, at hann vildi þá eigi missa fyrir aðra hesta. Þat hafði Þórði orðit til farreks, at hestar hans báðir váru í brottu.

Narfi verðr eftir á Lœkjamóti, tekr Þórarinn á móti honum ágætavel, svá Narfa þykkir leika í lyndi.

Þórólfr hét maðr, er bjó á Sleggjulæk í Borgarfirði; hann var nú mjǫk hniginn á enn efra aldr, enn hafði verit enn gildasti garpr í œsku sinni; konu átti hann sér; váru þau alltíð ósamþykk, svá at sitt vildi hvárt; var hon óðmálig mjǫk ok meðallagi vitr; hann átti vápn góð í hirzlum sínum, er hann hafði eigi á haldit síðan hann létti vígaferlum.

Nǫkkuru síðar kemr Þórarinn á tal við Narfa, ok spyrr, hversu honum sé vingat við frændr sína. Hann svarar, at lítill sé vinskapr þeira á millum.

"Muntu vilja slá kaupi við mik?" segir Þórarinn; "mér er sagt, at Þórólfr frændi þinn eigi sverð gott, ok getir þú sótt mér þat, vil ek gefa þér stóðhross væn".

Narfi vill þat gjarnan.

Þórarinn selr honum í hendr stóran kníf, er hann skal gefa konu Þórólfs til at vera með sér í fylgi — "er mér sagt, at vápnin eru sigrauðig", segir Þórarinn; "mun þik eigi bresta at ljúga, hvat þér sýnisk haganlegast, hvar fyrir þú biðir vápnanna".

Narfi bað hann at vera þar um óhræddan, ok gengr fús at kaupinu; hleypr síðan suðr um heiði ok kemr um kveld ofan í Hvítársíðu til eins frænda síns, er bjó á Veggjum; er þar um nóttina ok biðr hann at ljá sér vápn, ok segir at einn austmaðr norðr í Øxnadal hafi skorat á sik til einvígis út af konu einni, er báðir vildu hafa, ok sé stefnudaginn at hálfs mánaðar fresti, ok fái hann hvergi vápn; segir hann þat líklegasta til um náttstaði sína. Hinn svarar, at þetta muni alt lygi, ok fái hann engi vápn hjá sér.

Líkar Narfa þat allilla, ok hleypr yfir til Þórólfs, sem sverðit hafði, ok segir honum, hvat hann á um at vera, ok til náttstaða sinna, sem á fyrri bænum; var vel við honum tekit at eins; biðr hann Þórólf at ljá sér vápn, ok kveðr sér aldri meiri nauðsyn á vera enn nú. Þórólfr kvað sér annat nær enn skifta sér af, þó hann geri sér illendi við menn, ok megi hann sjálfr annask sín kvennamál, ok eigi muni hann sleppa við hann sverðinu.

Ferr Narfi þá til konu hans ok tjáir henni mál sitt, ok gefr henni knífinn.

Hon tekr við ok þykkir þing í vera; hleypr sem skjótast til karls síns, ok er næsta óðmálug; kveðr þat skǫmm mikla, at vilja eigi duga nauðstǫddum frænda sínum — "eða hvat skal fretkarli þínum svá gott vápn, þarstu er kominn af fótum fram?" — ok kveðr þat liggja ryðgat á kistubotni, ok muni nú lítit gagn í vera.

Hann svarar sem fyrri, at honum sé eigi þat um Narfa gefit, at hann sleppi vápnum sínum við hann, ok telr þat mangi munu gert hafa, at klækjask á við hann; ferr hon þá ok brýtr upp hirzluna, sem sverðit lá í, ok selr í hendr Narfa; enn hann strýkr þegar norðr ok fær Þórarni.

Þórarinn kveðr hann vel hafa rekit erendit, ok biðr hann taka hrossin ok fara norðr fyrst um stund, at firrask fund frænda sinna. Narfa þykkir gjǫfin góð; ferr með hrossin brottu, ok er hann ór sǫgunni. Þeir Gíslungar þrír brœðr hǫfðu einn teig við Hvítá at slá, ok gengu at því verki allir samt, ok skyldi teigrinn alltíð búinn á tilteknum tíma eftir þing.

Sá hlutr var til nýlundu þar norðr um heruð, Vatnsdal ok Víðidal, at af tókusk ǫll mannamót á þeim misserum.

Skip hafði komit um sumarit í Blǫnduós; hafði stýrimaðr, sem Einarr hét, þar hest í hafti.

Maðr hét Halldórr, lítill bóndi, er bjó í Kleifum við Blǫndubakka. Hestr stýrimanns hvarf um haustit; klagar hann þat fyrir Hǫskuldi goða á Hǫskuldsstǫðum; hann var góðr maðr ok réttdœmr. Þar getr ok um mann nǫkkurn, son Þórdísar spákonu at Spákonufelli, heldr enn um hana sjálfa — — — — — —

Sex daga. Nú saknar Halldór hestanna, ok leitar ok fiðr nú ok þykkir vera illa haldnir, ok ferr nú til fundar við Þórarin; verðr nú við hann skapfátt, ok veitir honum áverka svá næsta mikinn, at honum var þat gildr þykkr, ok eigi banvænlegr; enn þaðan af kemr þat fyrir þá Hǫskuld ok Eylíf, ok beiða þeir bóta fyrir þingmann sinn. Hann lætr ekki brátt við því, ok ekki sættusk þeir á þat, ok stendr nú svá búit um hríð.