Bókastaðir

Nú telr Styrr fullar sakir á þá báða, Þórhalla ok hinn, er haldit hafa áðr greindan mann; áttu margir hlut þar at til friðstillingar; verðr hinn bóndinn fyrir fjárútlátum; enn af því Styrr þótti Þórhalli hafa átt hér meiri hlut í, þá krefr hann af honum meiri bóta; gerisk sá sami á máli þeira, at Þórhalli skal standa honum fyrir kosti, þá Styrr vill hjá honum gista, hvárt sem hann ferr frá eða til, eða hvat marga menn sem hann með sér hefir. Heitr Þórhalli þessu, því honum leizk þungt at etja kappi við Styr. Líða nú nǫkkur misseri, at svá stendr, enn Styrr þóttisk hafa þeim í veitt, at hann lét þá lífi halda.

Þat bar til nýlundu eitt haust, at miðr heimtisk af fjǫllum enn vant var, þó vandlega væri leitat; kendu menn þessar illar fjárheimtur útileguþjófum, nema ef einhverir væri í bygð, er þessu ylli, enn þat varð þó eigi uppvíst. Styrr var þar mestr sveitarhǫfðingi, ok setti þau lǫg með fremstu bœndum, at hverr maðr skyldi eitt auðkenni brúka á fé sínu, ok sýna nágrǫnnum sínum.

Sumarit eftir berr svá við eitt sinn, at ván er Styrs til Jǫrfa.

Þar var einn alinn hrútr, sem á sumrum gekk í tǫðum ok túnum, ómarkaðr, því hann var alltíð heima við bæ, ok gekk eigi með ǫðru fé; hann var glettinn við vinnukonur ok spilti oft mjólk; lǫgðu þær til hann væri slátraðr at fagna Styr með, því at hann var vel feitr; þat þótti hendi næst, ok á þat felsk húsfreyja, sem Þorgerðr hét; var nú svá gert.

Styrr kemr ok gistir þar um nótt; er honum gerðr góðr beini, sem vant var. At morgni, áðr Styrr vill brott, ganga þeir til dagverðar; er nú slátrit af hrútnum borit fram, ok fylgdi þar hǫfuðit með. Ok þá þeir sitja at borðum, tekr einn Styrs manna hǫfuðit upp, ok segir þetta sé geisifeitr sauðr.

Styrr lítr til ok skoðar hǫfuðit ok mælir: "Þetta er furðu mikit hǫfuð, eða sýnisk ǫðrum sem mér, at ekkert er auðkenni á eyrum?"

Þeir segja svá vera.

Styrr mælti: "Veiztu eigi, Þórhalli, at vér sveitarhǫfðingjar hǫfum í lǫg sett, at hverr maðr hafi eitt mark á fé sínu, enn þetta er ómerktr sauðr?"

Þórhalli kveðsk þat vel vita, enn segir, at sauðr þessi hafi gengit heima í tǫðum síðan hann var lamb, ok hafi menn því eigi hirt at marka hann. Styrr mælti, at samt hefði honum borit at sýna hann nágrǫnnum sínum, svá þeir beri viti hér um. Þórhalli segir, at hvárki þeim né ǫðrum sé þat dult, því sauðrinn hafi helgat sik hans eign, þar hann hafi heima við bœinn gengit fyrir allra augum óátalit. Styrr segir, at þat hœfi þó eigi bœndum, at kasta orðum sveitarhǫfðingja undir fœtr sér svá gálauslega, ok hafi hann oftsinnis eigi látit minni sakir óhegndar.

Þorgerðr kemr at í þessu, ok segir, at þat sé ójǫfnuðr stór, at Styrr kenni bónda sínum þjófnað, ok launi þeim þannig góðan greiða, sem menn hans hafi margoft illa þegit; verðr hon óðamálug mjǫk. Enn Styrr svarar fáu, enn safnar reiði, ok segir, hann muni eigi líða bœndum lagabrot órefst, ok svá kunni hér at verða. Skiljask þeir síðan, ok líkar hvárumtveggjum allilla.

Nú hugsar Þórhalli um þetta mál, ok þykkir þungs at ván, þar sem Styrr er; mágar ok frændr hans váru í Borgarfirði; ferr hann suðr um haustit seint, ok spyrr þá ráða, Kleppjárn, Illuga svarta ok Þorstein Gíslason, mág sinn. Þeir ráða honum til at fœra sik brott ór heraðinu, ok sæta eigi lengr álǫgum Styrs, því eigi megi vita, nema hann bíði líftjón af hans vǫldum, ok bjóða honum þangat suðr til sín, svá at hann sé óhultari fyrir Styr, ok skuli hann flytja sik at vári. Þetta boð þekkisk Þórhalli ok þykkir allgott ráð; ferr heim til sín vestr ok lætr eigi á þessu bera, ok líðr nú svá af vetrinn.

Várit var kalt ok vindasamt, ok víða hart milli fólks; var því ilt til hesta, ok kómu grǫs seint upp. Lætr Þórhalli ekkert á sínu áformi brydda, ok bíðr fram til alþingis, þar til Styrr er riðinn heiman, ok vill þá flytja alt sitt suðr; enn Styrr fær þó njósnir hér um. Nú spyrr Þórhalli, at Styrr er heiman farinn; ok hér um eftir tvá daga tekr hann sik upp, ok flytr nú fyrst búsgǫgn sín; hefir hann meðferðis níu klyfjaða hesta ok einn húskarl með, sem Ingjaldr hét; ætlar hann í næstu ferð at flytja sik alfarit með konu ok bǫrnum.

Styrr hefir fengit grun af fyrirætlun Þórhalla; snýr af vegi sínum ok sezk í veg fyrir hann sunnan í heiðarbrekkunum, þar hann veit at leið Þórhalla liggr um; Styrr reið við fimta mann.

Nú kemr Þórhalli með húskarli sínum vestan af fjallinu ofan í brekkurnar; húskarlinn var betr skygn enn Þórhalli, ok segisk sjá þar menn í einni brekku, ok segisk ugga, hvárt alt muni trútt, ok mætti vel ske at hér væri Styrr. Þórhalli segisk vera fyrir því óhræddr. Þá þeir koma nǫkkuru nær; segisk Ingjaldr þekkja, at þetta er Styrr, ok muni hann nú hafa eitthvat ilt í sinni, þar hann hagi svá ferðum sínum, ok segir þat sé bezta ráð, at þeir snúi aftr, því þó þeir hefði hesta lúnari, þá megi enn vel takask at ríða undan þeim vestr af fjallinu, ok þá verði þeim nóg til manna styrks.

Þórhalli vill þat eigi, ok segisk aldri skuli svá hræddr, at hann renni undan mǫnnum, þó fleiri sé, ok bindi svá með hræðslu sakir at sjálfum sér; viti hann eigi heldr, at hann hafi gert þær sakir við Styr, at þess sé verðar, at hann leiti eftir bana sínum. Ingjaldr vill samt til baka ríða, því hann hafi skjótari hest, ok afla sér manna, ef þeira kunni at þurfa, sem sér sýnisk, ok viðskifti þeira yrði eigi svá skjót. Þórhalli segir hann megi því ráða, því ef Styrr hafi víg í hug, muni hann eftir sér sœkja heldr enn honum. Ríðr nú Ingjaldr til baka þat hraðasta hann getr, enn Þórhalli rekr áfram hestana sína leið, ok lætr sem hann verði eigi þeira varr.

Þegar þeir sjá Þórhalla, skunda þeir á hesta sína ok ríða í veg fyrir hann; mætask þeir Styrr ok heilsar Þórhalli honum vingjarnlega. Styrr spyrr, hvat valdi þessum tiltektum hans, at sér lítisk hann vili flytja sik ór heraðinu. Þórhalli segisk því sjálfr ráða, þó hann leiti sér betri bólfestu, enn kveðsk eigi kunna skil á, því hann mœti Styr hér. Styrr segisk svá hafa til ætlat, at þeir fyndusk hér, ok at þat yrði fundr þeira enn seinasti. Þórhalli segisk eigi vita sik hafa þat til saka gert, at hann þurfi at banna sér leið sína, ok eigi vænti hann þess, at hann siti eftir lífi sínu. Styrr mælti, at svá mintisk hann seinasta viðtals á Jǫrfa, at eigi þyldi hann honum lagabrot eða nǫkkura skapraun við sik, ok sé nú eigi annars kostr enn verja sik. Þórhalli segisk eigi undan flýja mundu.

Sœkja nú menn Styrs at honum í ákafa, enn Styrr gefr sik eigi at; versk Þórhalli vasklega ok veitir þeim mǫrg sár, enn verðr ákaflega móðr, því maðrinn var við aldr; gengr svá nǫkkura stund, at þeir sœkja, enn vinna hann þó eigi, ok verða allir móðir. Þá kalla þeir at Styr, at hann komi ok siti eigi hjá, enn seli sik í hættu. Hleypr nú Styrr at, ok skiftask þeir eigi mǫrgum hǫggum, áðr Styrr hǫggr með øxi aftan í hǫfuð Þórhalla ok fellir hann þar; ríðr þaðan brott sem skjótast, enn lætr reka alla hestana heim at Hrauni, ok ferr leið sína til þings, ok gerir ekki orð á þessu.

Fréttisk þetta nǫkkuru síðar um sumarit í Borgarfjǫrð, ok þótti vinum ok mágum Þórhalla sér nærri hǫggvit, ok fara stór orð frá þeim um haustit. Enn þá er Styrr heyrir þat, kvað hann vísu, í hverri innihaldit var orðtœkit: Eigi verðr þat alt at regni, er røkkr í lofti, ok svá mundi fara um hótanir Borgfirðinga.

Í þann tíma gerðusk þau góð tíðendi á landi hér, at forn trúa var niðr lǫgð, enn réttir siðir upp teknir; létu þá margir ríkir bœndr byggja kirkju á bæ sínum; þeira einn var Styrr, ok lét hann kirkju reisa at Hrauni. Sú var trúa á tímum þeim, at sá er kirkju lét gera ætti ráð á svá mǫrgum mǫnnum at kjósa til himnaríkis, sem margir gætu staðit innan kirkju hans.

Þórhalli lét tvau bǫrn eftir sik; hét annat Gestr, enn annat Áslaug; þau váru bæði ung, þá er faðir þeira var veginn; varð því eigi af eftirmálum; ok líða nú svá tímar fram.

Gestr var smár vexti ok seinþroska, ok þótti því mǫnnum lítil þreks ván at honum. Kom nú sá bóndi at Jǫrfa, sem Þorleikr hét, ok helt hann samt uppi gistingu við Styr; óx þar Gestr upp með honum.

Eftir nǫkkur misseri berr svá við, at bœndr tveir í Borgarfirði fyrir sunnan Hvítá verða missáttir af hestagǫngu; hét annarr Halldórr, er bjó á Ferjubakka; hinn hét Hǫskuldr, er bjó á næsta bæ. Hestar Halldórs gengu oft í hǫgum Hǫskuldar, ok eitt sinn, er þeir hǫfðu gert þar nǫkkurn usla, varð Hǫskuldr afarreiðr, ok hljóp heim á bæ Halldórs ok illyrtisk við hann; var við sjálft búit þeir mundu berjask, enn Hǫskuldr drepa hestana, því þeir gengi sér til óhelgis.

Styrr var mikill vinr Halldórs; hann skaut þessu máli undir hans gerð, ok því samþyktisk hinn. Sendir Halldórr boð vestr Styr vin sínum um haustit, at semja þessa deilu þeira á millum. Styrr segisk koma vilja, enn verða þó at bíða þess, at vatnavextir minki ok ísa leggi. Ferr hann nú at heiman um vetrnætr; fylgir honum Þorsteinn son hans, sem þá var fullorðinn at aldri, ok nǫkkurir menn fleiri; gistir hann á Jǫrfa, sem hann var fyrri vanr, þá hann ferr suðr um; tekr Þorleikr vel við honum, ok yfir borðum mælti hann til Styrs: "Þat virðisk mǫnnum þú hafir fyrir litlar sakir vegit Þórhalla; stóð hann þér jafnan fyrir kosti, ok vissu allir, at sú sǫk, er þú feldir á hann, var af einfeldni hans, enn engri tilverknan; nú eru hér bǫrn hans ung ok munaðarlaus eftir; væri því hǫfðingsskapr at hugga þau í nǫkkuru".

Styrr segisk vilja sjá sveininn; er hann nú leiddr fyrir Styr, ok lízk honum sveinninn smár í augum sér ok óvænlegr til hefnda.

Styrr mælti: "Eigi hefi ek bœtt víg mín hingat til dags, ok verðr þat nú et fyrsta sinn sem ek þat geri; í sumar sǫgðu griðkonur mínar þar vera hrútlamb eitt, grátt at lit, ullarrýjat, er eigi vildi þrífask; nú sýnisk mér þat rétt á komit, at sveinn þessi hafi lambit í fǫðurgjǫldin, enn eigi mun hann frekara af mér fá".

Þorleikr mælti: "Þetta er hvárki góðmannlega né hǫfðinglega mælt, ok hefða ek annarra orða vænt af þér; er sveininum lítil huggun í þessum svǫrum".

Styrr biðr hann at þegja, ok segir honum muni hentast at skifta sér eigi meir af þessu; muni svá hljóta at standa sem hann mælt hefir. Þorleiki þykkir ráðlegast at fella þessa rœðu.

Ríðr nú Styrr þaðan suðr á leið; enn er ván hann muni þar gista, þá hann ferr heimleiðis. Kemr Styrr á Ferjubakka til Halldórs vinar síns, ok semr með þeim Hǫskuldi hestadeiluna bótalaust; lætr Hǫskuldr svá standa; enn Halldórr gefr Styr at skilnaði góðan hest gráan, er þeir Hǫskuldr hǫfðu mest um deilt, ok skiljask þeir með vináttu; ferr Styrr leið sína vestr.

Gestr sitr nú hugsi um sitt mál; var hann lítill at vexti ok frár á fœti; geymdi hann fjár fóstra síns; dag þann, er ván var Styrs at sunnan, sat hann at fé ok skefti øxi sína; varð þá sá atburðr, at blóðdropar nǫkkurir fellu á skaftit; hann kvað þá vísu; kemr heim síðan ok hittir systur sína úti ok segir frá; hon segir sér þykki líkast, at einhverjum tíðendum gegni, ok vildi hon þat kœmi niðr í maklegum stað. Hann kvað enn vísu.

Þá þau eru þetta at mæla, berr þar menn at garði; eru þat Styrr ok fylgdarmenn hans; hǫfðu þeir vǫknat í Hítará; enn Styrr hafði skúaðan hest, ok var því eigi vátr; frost var um daginn; var þeim beini gerðr, dregnar af þeim brækr ok skóklæði ok kyndr eldr upp. Styrr sat við eldinn.

Þar hafði verit hǫfð soðning daginn sama, ok stóðu hitukatlar utar á gólfinu, sem soð var í. Áslaug systir Gests rekr þar í brækrnar ok berr út á vegg. Eldahúsit var svá lagat, at handraðar váru innan veggja, svá at ganga mátti á milli þeira ok veggjanna á baki mǫnnum; tvær dyr váru á húsinu; lágu aðrar dyr út, ok váru þat laundyr.

Fǫrunautar Styrs segja, at sparaðr sé eldiviðrinn; hleypr Gestr út ok sópar saman því eldiviðarsorpi, er hann finnr; berr inn fult fang sitt ok kastar ǫllu á eldinn, ok jafnskjótt ǫðru fangi; lystr þá upp miklum reyk í húsin; hleypr Gestr þá í handraðana kring á bak til við Styr, ok hǫggr með øxi af ǫllu afli í hǫfuð honum bak við eyrat hœgra megin, svá í heila stóð, ok mælti: "Þar launaða ek þér lambit grá" — hleypr út laundyrnar ok skellir í lás; enn Styrr hnígr fram á eldinn. Þorsteinn hleypr undir hann, ok þá hann sér, at hann er hǫggvinn til bana ok ørendr, hleypr hann út ok þeir allir ásamt eftir Gesti.

Gestr rennr undan alt at Hítará; áin var rend, ok rann í streng á milli; enn með því Gestr var frár, þá støkkr hann yfir ána. Fǫrunautar Styrs komask sumir á miðja leið ok snúa heim aftr; þykkir þeim ilt at etja berum fótum við klakann; enn Þorsteinn rennr alt at ánni; stendr Gestr ǫðrum megin ok varnar honum yfir at komask; sér Þorsteinn at fjándmaðr sinn stendr hinum megin ok vofir yfir hǫfði sér; er þar vogun til at ráða; hitt er ok hætta, at hlaupa á ána, ok snýr við þat aftr.

Enn bóndi læsti Styr í húsi, þar til Snorri kœmi ok sæi sár hans, eftir því sem lǫg sǫgðu, ok fengu þeir hann eigi; váru þá send boð Snorra sem skjótast; hann kom, nefndi vátta at sárum Styrs, ok bjó um líkit; ferr síðan þaðan, ok kemr at kveldi til bónda þess er Snorri hét, ok bjó í Hrossholti; sagðisk hafa með lík at fara ok beiddisk greiða; honum var veittr hann eftir fǫngum; líkit hafði dregizk nǫkkut ofan í Haffjarðará ok vǫknat til hǫfuðsins; var því kyntr eldr upp at þurka þat. Snorri bað fólk at hafa kyrt um sik um nóttina.

Bóndi átti dœtr tvær; hét ǫnnur Guðríðr; hon var sextán, enn hin fjórtán vetra; þær hvíldu báðar í einni rekkju. Þá fólk alt var í svefni ok góðr tími af nóttu, tók þeiri eldri svá mjǫk at óróask, at hon brauzk á hæl ok hnakka; hin spyrr hvat veldr; hon segir, at hon hafi heyrt mikit sagt af víga-Styr, enn aldri sét hann meðan hann var á lífi; nú sé sér á engu meiri fýsu enn at sjá hann. Hin svarar, at hon skuli eigi mæla soddan heimsku, at vilja sjá hann nú dauðan, er mǫrgum stóð mikill ótti af í lífinu, ok biðr hana hætta þessu tali. Litlu síðar vekr hon sama mál, ok tekr nú meir at ókyrrask enn fyrri; segisk aldrei fá betra fœri at sjá hann enn nú; hin yngri vill hamla sem fyrr, enn sú eldri ræðr meir; fara nú báðar á fœtr: ræðr sú eldri ferðinni, enn hin ferr eftir.

Styrr var rifaðr í húð, enn líkit hafði dregizk ofan í ána um daginn, ok var því sprett frá hǫfðinu; eldrinn var útbrunninn ok glæðr eftir: var ljóst et efra um húsit, enn dimt et neðra. Þær ganga hljóðlega inn í eldahúsit ok stilla nú hægt þangat sem Styrr liggr ok skygnask nú sem bezt at honum, ok var sú eldri nærgǫngulari: sýnisk þeim þá Styrr rísa við í húðinni ok kveða vísu.

Snorri varð varr við, at einhverr var á fótum: kippir fljótlega skóm á fœtr sér ok gengr út til eldahússins, at forvitnask um, hvat þær hafisk at: enn þegar hon heyrir vísuna, bregðr henni svá við, at hon œpir hástǫfum ok hleypr í fang Snorra; koma menn á fœtr ok halda henni: er hon þá svá ær, at fjórir hafa fult í fangi með hana: linti hon aldri af ópi ok umbrotum alla nóttina, þar til undir dag, þá deyr hon. Snorri segir við bónda, at nú sé verr launaðr greiðinn enn hann vildi, ok kveðr þat eigi sína skuld, þó sér hafi eigi hlýtt verit. Bóndi svarar, at hann hafi enga skuld í, þótt svá illa hafi til tekizk, heldr séu þat óskǫp dóttur sinnar.

Snorri býsk brott et hraðasta ok ferr áleiðis með líkit; tekr þá at gera mikla snjódrífu á móti þeim með frosti; ok er á daginn líðr, tekr líkit at fara illa á hestinum ok snúask ǫfugt; gerisk þat þá svá þungt, at þeir koma því eigi lengra enn at eyðihúsum nǫkkurum á melholti einu, ok þar bera þeir grjót at því ok dysja; fara þar eftir leið sína, ok er eigi annars getit enn þat gengi greitt.

Um várit þá upp leysir snjó ferr Snorri eftir líkinu, ok er þá alt tíðendalaust í þeiri ferð; er þat jarðat at kirkjunni undir Hrauni, er Styrr hafði sjálfr gera látit; enn nǫkkurum tímum þar eftir, þá kirkjan brann, váru bein hans upp tekin ok flutt at Helgafelli.

Nú fréttisk víða víg Styrs, ok þykkir mǫrgum mikils um vert, at Gestr, svá ungr maðr, er aldri hafði fyrr víg vegit, skyldi hafa vogat soddan stórræði við slíkan ofsamann, er Styrr var í lífinu, ok mǫrgum stóð ógn af, ok þótti þetta mjǫk hafa farit at málavǫxtum.

Nú er þat at segja frá Gesti, at þeir Þorsteinn skilja þar við ána; rennr Gestr suðr á leið til Borgarfjarðar ok kemr at Mel; sá hét Halldórr, er þar bjó, enn kona hans var fǫðursystir Gests. Halldórr spyrr, því svá víki við ferðum hans. Gestr greinir alt af vígi Styrs ok biðr hann liðsinnis. Halldórr bregzk stórlega reiðr við, ok skipar honum at dragask brott frá sínum augum et skjótasta, ok eigi sé honum at vænta liðs hjá sér, er svá mikit óhappaverk hafi unnit, at drepa Styr, slíkan hǫfðingja; enn kona hans leggr beztu orð til við bónda sinn. Gestr verðr fár við, ok meinar hann muni þenkja sem hann talar, enn þat var þó reyndar eigi; er Gesti fenginn hestr á laun, ok þykkir honum nú betrask hagr sinn, at hann er kominn á hestbak; ríðr nú þaðan á leið til Borgarfjarðar slíkt er hann má, ok hefir eigi marga náttstaði áðr hann kemr suðr yfir ána; kemr nú síð um kveld at bæ Halldórs ok drepr á dyr; þar kom húskarl út; Gestr biðr hann at kalla Þórdísi konu Halldórs á tal við sik; hon var systrunga Gests; hon gengr út, ok kennir eigi Gest í fyrstu; Gestr segir henni, hvat hann á um at vera ok í hvaða vandræðum hann sé staddr; hon segir honum skuli til reiðu sín hjálp, enn hon sé uggandi, hversu bóndi sinn verði við, því hann hafi verit vinr Styrs, enn vili þó freista, hvers hon fái við hann orkat; lætr Gest vera í útibúri um nóttina, svá enginn veit af, nema hon ok húskarlinn.

Þórdís stendr snemma upp um morgininn áðr enn Halldórr; lætr hon allblítt at honum; hann mælir, at eitthvað muni undir þessu blíðlæti búa, ok muni hon vilja biðja sik einhvers; hon segir, at svá er, ok ef hann láti þessa bón eftir sér, vili hon í ǫllu geðþægja honum sem hon getr; segir, at frændi sinn Gestr sé þar kominn ok leiti hans liðsemdar, ok segir hann hafi vegit Styr í hefnd eftir fǫður sinn. Halldórr verðr óðamála, ok segir, at ef hann fái fest hendr á Gesti, skuli hann eigi lífs frá sér komask, er slíkt óðáðaverk hafi gert, at drepa vin sinn ok mesta hǫfðingja.

Þar mátti ganga í kringum innan veggja alt húsit, ok hengu tjǫld fyrir sænginni; Gestr stendr á bak við tjaldit at hǫfði honum ok heyrir alla þeira viðrœðu, ok kveðr þá vísu, þeirar meiningar, at hann væri búinn til at leika við hann sem Styr, ok rjóða báðar kiðr hans í blóði; hestr hans stóð sǫðlaðr úti fyrir; hleypr hann strax á bak ok ríðr at Gilsbakka til Illuga svarta; heilsar honum ok segir hverr maðr hann sé. Illugi spyrr, hvat títt sé í ferðum hans. Gestr kvað vísu. Þá spurði Illugi hann, hversu mikinn áverka hann hefði veitt Styr; þá kvað Gestr:

Biðr hann Illuga ásjár; tekr hann því eigi fjarri, enn telr at sér sé svá mikil fjǫlskylda á hendi, at hann treystisk varla at halda hann með slíkum mannfjǫlda, sem sér sýnisk við þurfa, ok biðr hann fyrst at fara til Bæjar ok finna Þorstein Gíslason.

Ferr nú Gestr þaðan ok til Þorsteins; kemr þar á áliðnum degi ok drepr á dyrr; húskarl einn kemr til dyra; þann biðr Gestr at kalla Þorstein út. Þorsteinn kemr út ok spyrr Gest at heiti ok tíðendum. Gestr kvað vísu þess innihalds, at hann hafi vegit Styr, ok biðr Gestr hann nú ásjár. Þorsteinn kveðr sér stóran vanda á þessu, þar svá margir ok miklir eftirmælendr sé, ok ilt eitt muni hann hljóta af slíkum óhappamanni, ok er heldr enn eigi styggorðr. Gestr kveðr vísu, ok enn aðra. Þorsteinn segir sér sé enginn þokki á vísum hans. Gestr kvað enn. Þorsteinn biðr hann hætta því, ok segir hann skuli þó vera hjá sér náttlangt.

Um morgininn sendir hann Gest til Reykja, ok biðr Kleppjárn taka við honum. Kleppjárn telr Þorsteini þat skyldara, ok hafi hann aldri heitit at taka við nǫkkurum vandræðamǫnnum af honum. Verðr Gestr þar þá nótt; ferr þaðan til Þorsteins aftr, ok tekr hann þá vel við honum. Var hann ýmist með Illuga, Kleppjárni eða Þorsteini um vetrinn, þó lengstum með Þorsteini, ok hǫfðu þeir øruggan vara á sér allan þann vetr; var hjá Þorsteini sjaldan færa enn sex tigir karla um vetrinn. Líðr nú at várdǫgum.

Maðr hét Teitr, at illu einu kendr, ok var kallaðr fjalla-Teitr, því hann lá á fjǫllum úti, ok lifði hann því líkara sem hann væri illdýri enn hann væri maðr. Kleppjárn var þar sveitarhǫfðingi; hann hafði nýbreytni þá, at hann gerði mannsǫfnuð at ná Teiti ok hafði hann í bǫndum; vissi enginn, hvar til þat skyldi, því hann hafði áðr aldri látit hafa hendr á honum, þótt hann væri þrátt um beðinn.

Nú er at segja frá Snorra; hann býr málit á hendr Borgfirðingum, enn þeir hafa búit til liðs fyrir fram, ef hann kœmi. Ferr Snorri heiman með flokk manna, enn gerir áðr orð vinum sínum, at koma til liðs við sik; ok þá þeir eru saman komnir, ríða þeir allir suðr í Borgarfjǫrð. Borgfirðingar hǫfðu njósn af ferðum hans ok hafa liðsafnað fyrir ǫllum vǫðum út til sjávar, at verja þeim ána. Snorri kemr at ánni vestan fram við Haugsenda; hefir hann átta hundruð manna, enn Borgfirðingar tólf hundruð. Gestr kvað vísu um morgininn, áðr hann ferr heiman.

Snorri ríðr at ánni, ok biðr þá fram selja vegandann. Þeir svara, at nú hafi þeir svá við búizk, at honum muni eigi kostr, at draga Gest ór greipum sér. Með Snorra eru taldir upp hverir helztir váru ofrkappsmenn, er mest á fýstu at berjask, svá ok af Borgfirðingum, at við sjálft lá, at þeir mundu berjask yfir um ána; áttu þá margir góðir menn hlut í, at eigi skyldi svá mikill mannfjǫldi berjask; riðu hvárirtveggju fram í ána.

Enn Snorri reið fram í eina eyri, sem í var miðri ánni, ok kvað þat lǫg, at tala þar máli sínu, sem maðr kœmisk lengst at hættulauss, ok stefndi Gesti um víg Styrs; hrjóta þá margar vísur ór flokki Borgfirðinga til Snorra, einna mest frá Gesti. Snorri kveðsk eigi vilja gegna hákyrðum hans, ok sé eigi at undra, þó hann tali djarft ór flokki; sér hann þar áorkask ekkert í þetta sinn; snýr hann frá við svá búit, ok ferr vestr leið sína.

Nú líðr at alþingi. Stýrimaðr einn var þenna vetr í Reyðarfirði í Austfjǫrðum; nafn hans var Helgi; ætlaði hann til Noregs um sumarit; sá var góðr vin Kleppjárns. Þeir Borgfirðingar taka þau ráð, at senda honum Gest til utanferðar. Þá váru hǫfðingjaskifti orðin í Noregi, ok Eiríkr jarl Hákonarson kominn í stað Óláfs Tryggvasonar; í hans hirð var Þorsteinn son Síðu-Halls; hann var vinr Kleppjárns. Kleppjárn sendir honum orð sín at taka við Gesti, ok lætr þar með fylgja hring til menja, ef hann vill eigi trúa orðum Gests; leggr Þorsteinn ok Kleppjárn honum fé til farningar, enn Þórdís varð eigi ørþrifráða; gefr hon honum gullhring ok þrjár merkr silfrs; skal fjalla-Teitr fylgja honum austr, því honum váru allar leiðir kunnar; fara þeir austr fjǫll um alþingistíma fyrir ofan allar sveitir; verðr því engi maðr þeira varr.

Kemr Gestr þá til Helga stýrimanns ok tjáir honum sitt erendi ok orð Kleppjárns; tekr hann við honum vel, ok á Teitr með at fara; býðr Helgi Gesti mestan varnað á, at láta nǫkkurn af skipverjum sínum verða varan við, hverr maðr hann sé, því þar sé nǫkkurir vinir Styrs á skipinu.

Lofar Gestr fǫgru um þat, ok svá gengr nǫkkura daga; enn þat efndisk þó eigi betr enn svá, at einn dag, er Gestr sat á bulka, kvað hann vísu, hvar af skilja mátti, at hann var vegandi Styrs; enn þá skipsmenn vissu þat, hlupu þeir upp ok ætluðu at honum, svá at Helgi varð at gefa þeim fé til at leggja ekki til hans ilt; var síðan alt kyrt í ferðum þeira; leggja þeir í haf ok gefr vel byri, ok koma til Noregs.

Jarlinn var þá staddr í Þrándheimi ok Þorsteinn þar með honum. Lætr Helgi Gest aldri við sik skilja; ferr et snarasta á fund Þorsteins ok fœrir honum Gest með orðum Kleppjárns. Þorsteinn tekr því seinlega, fyrr enn hann sér jartegnirnar; segisk þó eigi voga, at láta hann þar lengi vera vegna vina Styrs. Skilsk nú Helgi við Gest ok afsalar sér, enn Teitr ferr með Helga, ok er hann ór sǫgunni.

Gestr er um vetrinn með Þorsteini; enn um várit sendir Þorsteinn hann til einnar ríkrar ekkju, er bjó norðr í Fjǫrðum, at menn yrðu hans síðr varir. Eigi hreyfir Snorri þessu máli á alþingi.

Nú vita menn óglǫgt, hvat ór Gesti er orðit fyrst í bráð; var því eigi samsumars utan farit.