Bókastaðir

Helga jarlsdóttir stóð á Hólminum út ok sá þessi tíðindi; hon sagði Herði, ok bað hann sjá. Ekki sýndisk þeim þetta einn veg. Hon sagði, at til mikils mundi um draga.

Landsmenn lofuðu mjǫk Kjartan, ok kváðu hann mikit mundu vaxa af þessum ferðum; létu nú ok vera fátt eftir. Kjartan kveðsk nú ætla knapp á at ríða, at ná Herði ok lokka hann at líka eftir á. Hann hafði sexæring, ok ferr nú út til Hólms.

Hǫrðr spurði, hvar Geirr væri, eða hví hann kœmi ekki í móti honum.

Kjartan kvað hann vera haldinn á landi, þar til er hann kœmi: "sættisk þér svá allir í einu".

Hǫrðr mælti: "Mikit fœrisk þú í fang, Kjartan, er þú flytr oss alla Hólmverja til lands, ok mikil laun muntú fyrir taka af landsmǫnnum; mun ek hvergi fara; hefir ek þér ávallt illa trúat, ok eigi má á manni sjá, ef þú gefsk vel".

Kjartan mælti: "Eigi muntú því hugminni enn þínir menn, at þú þorir eigi at fara í land".

Hǫrðr spratt þá upp, ok stóðsk eigi eggjun hans, ok kveðsk ætla, at hann mundi eigi þurfa sér hugar at frýa, áðr enn lyki þeira viðskiftum. Hǫrðr kvað Helgu skyldu fara með sér. Hon kveðsk eigi fara mundu, ok eigi synir hennar heldr, ok lét nú at því koma sem mælt er, at eigi má feigum forða. Grét Helga þá sáran. Hǫrðr sté á skip reiðr mjǫk, ok fara nú unst þeir koma þar at, er Geirr flaut dauðr við sker eitt.

Hǫrðr hljóp þá upp, ok mælti til Kjartans: "Allra manna armastr, ok skamma stund skalt þú eiga at fagna þessum svikum".

Hǫrðr hjó þá til hans með sverðinu Sótanaut, ok klauf hann at endilǫngum niðr í beltisstað, allan búkinn með tvífaldri brynjunni. Í því rendi skipit at landi, ok urðu þeir allir handteknir, sem á skipinu váru. Indriði lagði fyrstr hendr á Hǫrð, ok batt hendr hans heldr ramliga.

Hǫrðr mælti þá: "Heldr fast bindr þú nú, mágr".

Indriði svarar: "Þat kendir þú mér, þá er þú vildir mik inni brenna".

Illugi mælti til Indriða: "Eigi á Hǫrðr þó góða mágana, enda hefir hann illa til gert".

Indriði svarar: "Lǫngu hefir hann því fyrirgert, at nǫkkurar tengdir sé við hann virðandi".

Hann rétti þá fram øxina, ok teiknaði til, at nǫkkurr skyldi vega at Herði, enn enginn vildi þat gera. Hǫrðr snarask þá við hart, ok varð laus; hann þreif øxina ór hendi Indriða, ok stǫkk yfir þrefaldan mannhringinn. Helgi Sigmundarson varð lauss, ok hljóp þegar eftir honum. Refr sté á hest ok reið eftir þeim, ok gat eigi náð þeim. Þá kom á Hǫrð herfjǫturr, ok hjó hann af sér í fyrsta sinn ok annat. Í þriðja sinni kom á hann herfjǫturrinn, ok þá gátu þeir kviat hann, ok slógu um hann hring, ok stǫkk hann enn út yfir hringinn, ok vá áðr þrjá menn; hafði Helga Sigmundarson þá á baki sér; hljóp hann þá til fjalls; sóttu þeir þá hart eftir honum. Refr varð fljótastr, þvíat hann var á hesti, ok þorði hann eigi at ráða á Hǫrð. Þá kom enn herfjǫturr á Hǫrð; komsk þá eftir meginflóttinn; hann kastaði þá Helga af baki sér.

Hann mælti þá: "Mikil trǫll eiga hér hlut í; enn ekki skulu þér þó hafa yðvarn vilja um þat, sem ek má at gera".

Hjó hann þá Helga sundr í miðju, ok kvað þá eigi skyldu drepa fóstbróður sinn fyrir augum sér. Þat þótti mǫnnum sem Helgi mundi mjǫk svá dauðr áðr. Svá var Hǫrðr þá reiðr ok ógurligr at sjá, at enginn þeira þorði framan at honum at ganga. Torfi sagði, at sá skyldi eiga hringinn Sótanaut, sem Hǫrðr hafði á hendi sér, sem þyrði at vega at Herði. Þá slógu þeir hring um hann. Þá kom Þórsteinn gullknappr at heiman frá Þyrli. Sóttu þeir þá hart at Herði; varð hann þá enn sex manna bani; þá gekk øxin af skaptinu. Í því hjó Þórsteinn gullknappr á hnakkann með háskeftri øxi, þvíat enginn þeirra þorði framan at honum at ráða, þóat hann væri slyppr. Af því sári fekk Hǫrðr bana. Þá hafði hann drepit af þeim þrettán menn, með þeim fjórum, sem hann drap við skip áðr enn hann var fangaðr.

Allir lofuðu hreysti hans, bæði vinir hans ok óvinir; ok þykkir eigi honum samtíða á alla hluti rǫskvari maðr verit hafa ok vitrari enn Hǫrðr, þóat hann væri eigi auðnumaðr; ollu því ok hans fylgdarmenn, þó at hann stœði í slíkum illvirkjum, ok þat, at eigi má skǫpunum renna.

Landsmenn lofuðu Þórstein gullknapp fyrir þetta verk, ok fengu honum hringinn Sótanaut, ok kváðusk honum hans vel njóta ok unna. Enn er Þórsteinn spurði umræðu Þórbjargar, vildi hann gjarna þetta verk aldri gert hafa. Nær sextigir manna váru drepnir af Hólmverjum, ok at auk þeir fóstbrœðr, í Dǫgurðarnesi.

Nú tǫluðu þeir um hǫfðingjarnir, at ráð væri at fara eftir Helgu, ok drepa sonu þeira Harðar. Þá þótti sumum of síð dags. Hǫfðu þeir þá at því samtak, at þeim skyldi engi grið gefa né ásjá veita, ella skyldu allir þeim hefna; svá var ríkt við lagit. Þeir ætluðu út um morguninn, enn váru þar um nóttina.

Helga er nú í Hólminum ok þykkisk vita nú allar vælar ok svik landsmanna. Hon hugsar nú sitt mál; þat verðr nú hennar ráð, at hon kastar sér til sunds, ok leggsk til lands ór Hólminum um nóttina, ok flutti með sér Bjǫrn son sinn fjǫgurra vetra gamlan, til Bláskeggsár, ok þá fór hon móti Grímkatli syni sínum átta vetra gǫmlum, þvíat honum dapraðisk sundit þá, ok flutti hann til lands; þat heitir nú Helgusund. Þau fóru um nóttina upp á fjall frá Þyrli, ok hvíldusk í skarði því, er nú heitir Helguskarð. Hon bar Bjǫrn á baki sér, enn Grímkell gekk.

Þau fara þar til er þeir ok hon koma til Indriðastaða. Hon settisk þá niðr útan undir túngarði, enn sendir Grímkel til húss, at biðja Þórbjǫrgu þeim griða.

Þórbjǫrg sat á palli, er sveinninn kom inn. Hann bað hana griða; enn hon stóð upp, ok tók til hans, ok leiddi hann út, ok spurði, hverr hann var. Hann sagði til hit sanna. Hon spurði at tíðindum, eða hvar Helga væri. Grímkell sagði slíkt sem hann vissi, ok fylgdi henni til Helgu. Þórbjǫrg mátti þá ekki mæla, svá fekk henni mikils. Hon fylgdi henni í útibúr eitt ok læsti þau þar.

Þenna aftan kom Indriði ok margt manna með þeim. Ekki fann á Þórbjǫrgu, ok bar hon mat fyrir gesti. Enn er þeir sǫgðu henni tíðindin, ok þat, at Þórsteinn gullknappr hafði vegit Hǫrð, ok gengit aftan at honum, enn hinn staðit kyrr fyrir, þá kvað Þórbjǫrg vísu:

Enn er þau komu í sæng um kveldit, þá brá Þórbjǫrg saxi, ok vildi leggja á Indriða bónda sínum, enn hann tók á móti, ok varð sárr mjǫk á hendi.

Hann mælti þá: "Bæði er nú, Þórbjǫrg, at ór hǫrðu er at ráða, enda viltú mikit at gera; eða hvat skal nú vinna til sátta með okkr"?

"Ekki annat", segir hon, "enn þú færir mér hǫfuð Þórsteins gullknapps".

Því játaði Indriði.

Hann fór um morguninn einn saman, ok hit gengsta reið hann til Þyrils. Hann steig þá af baki, ok gekk ofan Indriðastig hjá Þyrli, ok beið þar unst Þórsteinn fór til blóthúss síns sem hann var vanr. Enn er Þórsteinn kom, gekk hann inn í blóthúsit, ok fell fram fyrir stein þann, er hann blótaði ok þar stóð í húsinu, ok mæltisk þar fyrir. Indriði stóð úti hjá húsinu; hann heyrði þetta kveðit í steininum:

Síðan gekk Þórsteinn út ok heim. Indriði sá ferð hans gørla. Indriði bað hann eigi hlaupa svá mikinn. Hann snýr þá fram fyrir hann, ok hjó þegar með sverðinu Sótanaut undir kverkina, svá at af tók hǫfuðit. Hann lýsti þessu vígi á hendr sér heima á Þyrli; sagði hann Þórstein lengi ótrúan verit hafa. Hann reið heim ok seldi Þórbjǫrgu hǫfuðit. Hon kveðsk ekki hirða um þat, þegar þat væri af bolnum.

"Nú muntú", segir Indriði, "sættask við mik".

Hon kvað þat eigi skyldu, fyrr enn hann tœki við Helgu ok sonum hennar, ef þau kynni þar at koma, ok veitti þeim allan dugnað, þann sem þau þyrfti: "þá mun ek", sagði hon, "veita þér alla elsku þaðan af".

Indriði kveðsk ætla, at þau mundu hafa á sjó hlaupit, ok drekkt sér, er þau fundusk eigi í Hólminum: "ok vil ek því heita þér þessu, at ek veit, at ekki mun þurfa til at taka".

Þá gekk Þórbjǫrg eftir þeim Helgu, ok leiddi þau fram.

Indriði mælti þá, ok varð fár við: "Œrit langt hefi ek nú fram talat, enn þó mun þat nú ráð, at halda orð sín".

Endi hann ok vel ǫll sín orð; gaf ok engi maðr honum at þessu sǫk. Þótti ǫllum Þórbjǫrgu mikilmannliga verða.

Þórólfr hét maðr ok kallaðr Starri, hagr ok heldr auðigr, gálauss ok glensmikill, frœkinn ok framgjarn ok harðgørr í hvívetna. Hann kom hit sama haust til Indriðastaða ok bauðsk bónda. Þórbjǫrg bað hann taka víst við honum, ok svá varð; dvaldisk hann þar um hríð til smíða. Helga jarlsdóttir var kát við hann ok þær Þórbjǫrg báðar. Hann þóttisk vera í þingum við jarlsdóttur, enn hon tók því ekki allfjarri. Þórólfr hafði verit með Ref um sumarit, ok hafði illa þar at getisk. Hann leitar nú vetrvistar til Þórbjargar.

Hon svarar: "Ek mun fá þér vetrvist ok hringinn Sótanaut, Helgu jarlsdóttur ok mikit fé annat, ef þú drepr Ref í Brynjudal".

Hann svarar: "Þetta er mér ekki illa hent; trúik mér ok allvel hent til at geta þetta gert, ef ek hefi sverðit Sótanaut; er ok ekki ván, at ek muna lítit til vinna, enn taka mikit upp".

Þessu keyptu þau. Ekki var hœgt at ná sverðinu, því at Indriði hafði þat alla stund, hvert sem hann fór.

Einn dag tók Þórbjǫrg sverðit Sótanaut, ok reist hér ok hvar umgørðina, svá at sverðit felli sjálft niðr ór. Enn er Indriði ætlaði at gyrða sik sverðinu, þá fell þat niðr ór slíðrunum; honum þótti þat kynligt, enn Þórbjǫrg kvað þat náttúru sverðsins, ef þat vissi á tíðindi. Hann bað hana gera at umgørðinni. Hon kveðsk þat í tómi mundu gera.

Indriði átti at fara vestr á Mýrar, at sætta vini sína; hann hafði þá eigi sverðit. Enn er hann var farinn, seldi Þórbjǫrg Þórólfi sverðit Sótanaut, ok bað hann neyta drengiliga, ef hann vildi ná ráðahag við Helgu.

Þórólfr fór til Refs, ok kom þar síð dags. Hann leyndisk í torfbingi, ok hlóð at sér elditorfi, svá at ekki kom upp nema nasirnar einar.

Refr var varr um sik, svá at hann lét lokur fyrir hurðir hvert kveld, ok lét ljós bera tysvar um hús ǫll, fyrst fyrir náttverð, ok í annat sinn áðr enn menn fóru í rekkjur; ok enn var svá gert. Eigi fannsk Þórólfr at heldr. Þórólfr talaði hverjum manni líkt. Hann stóð upp þegar niðr var lagizk; hann vakti griðkonu Refs, ok sagðisk vera sauðamaðr; hann bað hana kalla til skœða við Ref, þvíat hann kveðsk skyldu á fjall ganga um morgun.

Hon kvað hann ekki óstarfsamt gera, kvað hann eigi alls minna hafa enn aðra: "ok er enginn sá af húskǫrlum, at þarfari sé enn þú".

Hann kvað þat vera skyldu áðrenn lyki.

Refr hvíldi í lokrekkju, ok vildi hann ekki þangat láta ganga til sín um nætr. Hon fór þó, ok sagði Ref skœðakallit sauðamanns; sagði hon hann ómakligan at missa skó eða aðra hluti, þá sem hann þyrfti at hafa: "þarsem hann hugsar ávallt um þitt góðs, bæði nátt ok dag".

Refr lét illa at henni, er hon skyldi fara með slíkum erindum um nætr: "enn þó liggr léskrápr einn útar í torfhúsi, ok taki hann sér þar af skœði".

Enn er hon gekk í brott, rak Þórólfr kefli fyrir hleðann, svá at eigi gekk aftr. Hann hafði staðit uppi yfir Ref, meðan at þau tǫluðusk við, ok varð honum bilt. Refr sofnaði, enn Þórólfr þorði eigi á hann at ráða.

Þórbjǫrg katla, móðir Refs, kallaði: "Vaki þú son minn, fjandinn stendr uppi yfir þér ok vill vega þik".

Þá vildi Refr upp standa, ok í því hjó Þórólfr með sverðinu Sótanaut undan honum báða fœtr, annan þar sem mjóstr var kálfi; enn annan í ristarlið. Síðan hljóp Þórólfr fram á gólfit ór lokrekkjunni. Þá kom Þórbjǫrg katla í móti honum ok greip til hans ok rak hann undir sik, ok beit í sundr í honum barkann, ok gekk svá af honum dauðum.

Refr tók sverðit Sótanaut; enn hringrinn hvarf af Þórólfi, er þær Þórbjǫrg ok Helga hǫfðu selt honum, sá er Hǫrðr hafði tekit af Sóta. Refr varð grœddr, ok borinn á stóli alla stund síðan, þvíat hann mátti aldri ganga, ok lifði þó lengi upp frá þessu, svá at hann var kallaðr Refr hinn gamli, ok þótti æ hinn mesti mætamaðr.

Litlu síðar kom Indriði heim, ok spurði þessi tíðindi; þóttisk hann þá vita, at Þórbjǫrg mundi hafa verit í þessum ráðum. Eigi vildi hann þó missa sverðsins. Fór hann síðan ok hitti Ref, ok bað hann laust láta sverðit: "þvíat ek hefi í øngum þessum ráðum verit", segir hann.

Refr selr honum sverðit: "vil ek ekki óvingask við þik", segir hann.

Tók Indriði þá við sverði sínu, ok reið heim síðan. Má í slíku marka, hverr hǫfðingi Indriði hefir verit, at slíkr garpr, sem Refr var, treysti eigi ǫðru enn láta laust sverðit við Indriða, þegar hann beiddi, svá mikil ørkymsl sem hann hafði fengit af því.

Litlu síðar fundusk þær Þórgríma smiðkona ok Þórbjǫrg katla, móðir Refs, ok fundusk síðan dauðar báðar í Múlafelli. Þær váru allar rifnar ok skornar sundr í stykki, ok reimt þykkir þar síðan vera hjá kumlum þeira.

Þess geta menn til, at Þórgríma, móðir Indriða mundi vilja sœkja hringinn Sótanaut til handa Indriða, enn Katla verði, ok vildi eigi lausan láta, ok fyrir því dræpisk þær niðr. Aldri fannsk hringrinn síðan.