Bókastaðir

Enn er mjǫk leið á sumarit, fór Hǫrðr við fjórða mann ok tuttuganda til Saurbœjar, þvíat Þorsteinn øxnabroddr hafði hœlsk um þat, at Skroppa, fóstra hans fjǫlkunnig, mundi svá geta gert, at honum yrði ekki mein at Hólmverjum, með fjǫlkyngi sinni. Ok er þeir kómu at landi, varðveittu sjau skip á floti, enn sjaután gengu upp. Þeir sá griðung mikinn á melnum upp frá naustum. Þeir vildu glettask við hann, enn Hǫrðr vildi eigi þat. Tveir menn af liði Harðar snøru í móts við griðunginn, ok brugðu á sitt ráð; boli brá við hornunum í hvárttveggja sinn; annarr þeira stefndi á síðuna, enn annarr í hǫfuðit; spjótit hvárstveggja fló aftr, ok fyrir brjóst þeim, ok hǫfðu báðir bana.

Hǫrðr mælti: "Hafi þér ráð mín, því at eigi er hér allt sem sýnisk".

Nú koma þeir á bœinn; Skroppa var heima ok dœtr bónda, Helga ok Sigríðr, enn Þórsteinn var í seli í Kúvallardal; þat er í Svínadal. Skroppa lauk upp ǫllum húsum; hon gerði sjónhverfingar, því at þar sem þær sátu á palli, sýndisk þeim standa eski þrjú. Menn Harðar tǫluðu um, at þeir vildu brjóta eskin; Hǫrðr bannaði þat. Þeir fóru þá norðr frá garði, ok vildu vita, ef þeir fyndi fé nǫkkut. Nú sá þeir, hvar gyldr ein rann með tveim grísum norðr ór garði; þeir kómusk fyrir hana. Þá þóttusk þeir sjá mannfjǫlda mikinn fara á móti sér með spjótum ok alvæpni; ok nú skekr gylta norðan hlustirnar með grísum sínum.

Geirr mælti: "Fǫrum til skips; vér munum hér eiga við liðsmun".

Hǫrðr kvað hitt ráð, at renna eigi svá skjótt at ǫllu óreyndu. Í því tók Hǫrðr upp stein mikinn, ok laust gyltina til bana; ok er þeir kómu at, sá þeir, at þar lá Skroppa dauð, enn dœtr bónda stóðu uppi yfir henni, þar at grísirnir hǫfðu sýnsk. Nú sá þeir þegar at Skroppa var dauð, at þetta var nautaflokkr, er í móti þeim fór, enn øngvir menn; þetta sama fé ráku þeir til skips ok drápu, ok hlóðu ferjuna af slátri. Geirr tók á brott Sigríði nauðga, ok fóru síðan út í Hólm. Skroppa var jǫrðut inn frá Saurbœ, á milli ok Ferstiklu, í Skroppugili.

Þórsteinn gullknappr sat í friði fyrir Hólmverjum, þvíat þeir hǫfðu sætsk á laun, at hann skyldi flytja alla einhleypinga í Hólm, ok segja þeim allar vælar landsmanna. Hann hafði unnit þeim eiða, at halda þetta allt ok svíkja þá í engu; enn þeir hǫfðu heitit honum at ræna þar ekki.

Um vetrinn fyrir jól fóru þeir tólf saman í Hvamm til Orms á náttarþeli; Ormr var eigi heima; hann var farinn nǫkkut at erendum sínum. Bolli hét þræll hans, er annaðisk um bú ávallt er Ormr var eigi heima. Þeir brutu upp útibúr, ok báru út vǫru ok mat; þeir tóku kistu Orms, er gripir hans váru í, ok fóru með þetta allt á brottu. Bolla þótti sér illa tekisk hafa, er eigi var vakat yfir útibúrinu; hann kveðsk skyldu ná kistunni af Hólmverjum, eða fá bana ella, ok bað þá segja bónda, at hann væri við átjánda mann at naustum hina fjórðu nótt þaðan, ok léti hljótt yfir sér.

Bolli býsk nú; hann hafði slitna skó ok vǫruváðarkufl. Hann var í Brynjudal hina fyrstu nótt, ok þó eigi at bœum. Hann fór til Þórsteins gullknapps, ok nefndisk Þórbjǫrn; sagðisk vera sekr maðr, ok kveðsk vildu út til Harðar, ok koma sér í sveit með honum. Þórsteinn gullknappr flutti hann út í Hólm, ok er þeir Hǫrðr ok Geirr sá manninn, leitsk þeim eigi einn veg báðum. Geir þótti ráð at taka við honum, enn Hǫrðr kveðsk ætla njósnarmann. Geirr réð þó, ok sór hann þeim áðr eiða enn þeir tóku við honum. Margt sagði hann þeim af landi, ok kvaðsk þó vera syfjaðr; hann lagðisk niðr ok svaf um daginn. Þeir Geirr kómu eigi upp kistunni, ok spurðu Þórbjǫrn, hvert ráð hann legði til. Þórbjǫrn kvað þat ekki vant.

"Er þar ekki í", sagði hann, "útan smíðartól bónda"; kvað Ormi þat eitt mein þykkja í ráni þeira Hólmverja, er tólakista hans var í brottu. "Enn ek var þá", segir hann, "at Mosfelli, er ránit spurðisk; mun ek fœra honum kistuna, ef þér vilit".

Lítil slœgja þótti Geir í vera um kistuna, með því at ekki væri í, nema smíðartól ein. Tvær nætr var Þórbjǫrn þar, ok taldi um fyrir þeim, at þeir léti lausa kistuna. Ekki var Herði um, at þeir hefði nǫkkur ráð Þórbjarnar; kvað þau mundu illa gefask. Geirr vildi þó ráða, ok fóru þeir sex saman um nátt til nausta Orms; þeir báru þá kistuna á land, ok upp í naustit, ok settu undir húfinn á skipi Orms. Þá kallaði Þórbjǫrn, at menn skyldu upp standa, ok taka þjófana. Þeir hlupu þá upp, er fyrir váru, ok sóttu at þeim. Geirr greip þá einn árarstubba, ok barði á tvær hendr, ok varðisk hann þá allrǫskliga. Geirr náir þá skipi sínu; fjórir menn létusk af Geir. Ormr tók ferju, ok røru eftir Geir.

Hǫrðr tók til orða heima í Hólmi: "Þat er líkara, at Geirr þurfi manna við, ok eigi þykkjumsk ek vita, hvé Þórbjǫrn sjá hefir gefisk honum?"

Tók hann þá skip, ok rær inn á fjǫrð; kemr nú at eltingum þeira Orms ok Geirs; snøri þá Ormr skjótt undan ok at landi. Geirr fór út í Hólm með Herði.

Ormr gaf síðan Bolla frelsi ok land á Bollastǫðum ok ǫll búsefni. Bjó hann þar síðan, ok varð auðigr maðr ok ófælinn.

Eftir þing um sumarit fóru þeir Hǫrðr ok Geirr við fjórða mann ok tuttuganda á ferju einni einn aftan, ok lendu í Sjálfkvíum, fyrir dyrum at Hólmi. Þeir létu sex gæta skips, enn átján gengu upp. Þeir ráku fé ór Akrafelli. Hǫrðr sá at maðr gekk út at Hólmi í skyrtu ok línbrókum; þat var í sólarupprás. Hǫrðr kendi þar Illuga, þvíat hann var allra manna skygnstr.

Nú varð Illugi varr við ferð þeira, ok sendi þegar menn í Garð ok á Heynes, ok svá til Kúvallarár, at samna mǫnnum. Hann réð eigi fyrri til við þá, enn hann hafði þrjátigu manna. Ok er Hǫrðr sér mannasafnaðinn, bað hann Geir kjósa, hvárt hann vildi, drepa féit ok gera til ok ferma skipit, eða vill hann verja Illuga ok hans mǫnnum, svá at þeir kœmisk ekki til. Geirr kveðsk heldr vilja gera til féit, enn eiga við Illuga.

Hǫrðr mælti: "Nú kaustú þat, er mér þótti miklu betra; em ek ok þessu vanari; mun ek verja þeim við tólfta mann, ok skulu vér vera ávallt jafnmargir, enn þér skulut vera því færri, sem féit gera til, sem nǫkkurir falla af oss".

Urðu þeir þá fjórtán, er fénaðinn gerðu til. Nú tóksk atlagan með þeim Herði ok Illuga; var þat at frágørðum, hversu rǫskliga at Hǫrðr varði kvíarnar, þvíat þeir Illugi sóttu hart at. Einart sǫfnuðusk menn at Illuga, svá at þeir urðu alls um síðir fjóritigir manna; enn þeir Hǫrðr urðu tólf saman; urðu nú menn hans mjǫk sárir, þvíat liðsmunr var mikill. Sigurðr Torfafóstri dugði allhraustliga sem hann var ávallt vanr: Helgi Sigmundarson varðisk ok karlmannliga. Þorgeirr gyrðilskeggi hlóð ferjuna; Geirr var eigi handseinn at drepa féit, ok gera til eftir. Níu fellu af Herði, áðr en ferjan var hlaðin; enn er þeir stigu á skip, sóttu hinir hart at, landsmennirnir, ok fellu þá sex menn af Herði, áðr enn þeir létu skipborðit gæta sín. Hǫrðr varð sárr af bryntǫlli; allir váru nǫkkut sárir.

Illugi lætr þá samna skipum; enn þeir Hǫrðr hǫfðu meitt ǫll stór skip. Landnyrðingr stóð í móti þeim Herði. Þeir bundu þá sár sín, ok røru með hinu nyrðra landi, um Katanes ok Kalmansárvík. Þeir lǫgðu farminn á eitt sker, þvíat veðr bægði þeim. Geirr vildi þar eftir vera ok einn maðr með honum; enn Herði þótti þat fólska, at hætta sér þar. Hǫrðr helt ferjunni inn á fjǫrðinn; þá hvíldusk þeir, þvíat þeir hǫfðu mjǫk hlaðit, þóat snúit væri þeim. Þeir Illugi sœkja þá eftir þeim Herði fast, enn þeir halda framfyrir nesit. Þá gaf Hǫrðr nafn nesinu ok kallaði Katanes, þvíat honum þótti þar margr kati fyrir fara. Þegar þeir Illugi koma eftir, sœkja þeir þegar at þeim.

Hǫrðr mælti þá: "Hart sœkir þú eftir, mágr, ok þetta bauð mér fyrir lǫngu hugr, sem nú er fram komit".

Illugi mælti: "Mikit hafi þér ok til gert".

Þá gerðisk atsókn hǫrð. Hǫrðr varði ǫðrumegin ferjuna, enn sex ǫðrumegin. Litlu síðar kómu Hólmverjar á þrimr skipum, ok hlaupa þegar á ferjuna. Þá lætr Illugi undan síga, enn þeir elta hann út eftir firði.

Brandr hét maðr, son Þórbjarnar kolls undan Miðfelli; hann kom at Geir í skerinu, ok barðisk við hann ok drap þann, er honum fylgdi. Geirr varðisk vel, enn Brandr var við sjaunda mann. Þá kom Hǫrðr at í því, ok kvað Geir hafa farit eigi fjarri því, sem hann gat til; þá flýði Brandr. Þeir lǫgðu eftir honum ok drápu hann; þar heita nú Brandsflesjar inn frá skerinu, — þat er fyrir austan Kalmansá, — ok fimm menn aðra, hinn sétti komsk undan.

Enn þeir Hǫrðr ok Geirr fluttu allt fangit til Hólms. Hǫrðr kvað þá vísu:

Leið nú af sumarit.

Annan vetr eftir jól fóru þeir Hǫrðr ok Geirr ok fjórirtigir manna upp Álftarskarð, ok svá í Svínadal, ok þaðan í Skorradal, ok lágu í leyni um daginn, enn fóru ofan til sauðhúsa um nóttina, ok ráku þaðan í brott um morguninn áttatigu geldinga, er Indriði átti, upp hjá Vatni. Þá gerði snæfall mikit, ok gørningaveðr móti þeim; þá mœddusk forustusauðir, er þeir kómu undir fjallit, ok vildu þeir Geirr þá láta eftir sauðina; enn Hǫrðr kvað þat lítilmannligt, þóat nǫkkur snæskafa væri eða lítit mugguveðr í móti. Hǫrðr tók þá forustusauðina, sinni hendi hvárn, ok dró svá upp fjallit; varð þat slóð mikil: þeir ráku þar í annat féit; því heitir þar Geldingadragi síðan. Enn er þeir kómu í Svínadal, var þar enginn snjór; fóru síðan til skips síns, ok drápu þar féit; þar heitir síðan Gorvík; fara nú út í Hólm. Leið nú af vetrinn.

Um várdaga fara þeir Hǫrðr ok Geirr ok Sigurðr Torfafóstri, Helgi ok Þórgeirr gyrðilskeggi með sextigu vígra karla. Þeir fóru norðr Álftarskarð til Indriðastaða, ok leyndusk þar í skógum, þar til er naut váru rekin til haga.

Svartr hét sá, er fénu stýrði, ok sveinn lítill með honum. Þeir Hǫrðr fóru til nautanna ok ráku fyrir vestan Vatn; Svartr fór ok með.

Þeir fóru um Geldingadraga í Svínadal; þar drápu þeir Svart; síðan fóru þeir at sofa þar uppi í dalnum. Sveinninn vísaði aftr nautunum meðan þeir sváfu. Hǫrðr vakti ok sá undan skildi sínum; hann lét sveininn fara leiðar sinnar, ok mælti til hans: "Far þú nú, sveinn, þvíat betr er þat komit er systir mín hefir, enn þeir Hólmverjar".

Heim kom sveinninn, ok sagði Þórbjǫrgu orð Harðar, ok kvað skaða mikinn at slíkum manni: "ok gerði hann vel við mik, enn menn hans drápu Svart".

Engu svaraði hon sveininum.

Því heitir þar nú Kúhallardalr, at nautin hǫlluðusk þar frá þeim.

Geirr vaknar, ok vildi fara eftir nautunum; enn Hǫrðr kvað þat eigi skyldu. Síðan safna þeir um Svínadal svínum bœnda, ok ráku ofan á sandinn, ok drápu þar svínin ok lǫgðu á skip; heitir þar nú Svínasandr; fóru síðan út í Hólm.

Um alþingi um sumarit fóru þeir Hólmverjar inn til Dǫgurðarness. Þeir fóru Síldarmannagǫtu til Hvamms í Skorradal, ok tóku yxn Þórgrímu smiðkonu við Skorradalsvatn fyrir sunnan, ok ráku suðr á hálsinn. Einn var apalgrár uxinn; hann viðraði mjǫk; hann hljóp aftr í hendr þeim, ok svá hverr at ǫðrum, ok út á vatnit, ok lǫgðusk yfir þar er mjóst var, ok gengu síðan heim í Hvamm.

Hǫrðr mælti þá: "Mikit er um kyngi Þórgrímu, at fénaðr skal eigi sjálfr mega ráða sér".

Þórgríma hafði sofit, ok vaknaði vánum bráðara, ok sá út; hon leit uxana váta, ok mælti þá: "Hart hefir yðr nú boðit verit, enn laust heldu garparnir nú".

Hǫrðr spurði nú félaga sína, hvárt þeir vildi nú ekki breyta um hagi sína ok athafnir: "þykki mér", segir hann, "illt ráð várt at svá búnu, at vér lifum við þat eitt, er vér rænum til".

Þeir sǫgðu, at hann mundi mestu um ráða.

"Þá vilda ek", segir hann, "at vér færum til kaupmanna í Hvítá, ok gerðum þeim tvá etjukosti: at þeir gæfi upp skipit við oss, eða vér munum drepa þá ella".

Geirr kveðsk þessa albúinn: "enn þó vil ek áðr at vér brennum inni Torfa Valbrandsson ok Koll at Lundi, Kolgrím hinn gamla, Indriða ok Illuga".

Hǫrðr mælti: "Minna mun fram koma um stórræði yðar, ok er hitt líkara, at vér verðum allir drepnir, sakir þess at menn munu eigi þola oss svá mikinn ójǫfnuð sem vér bjóðum".

Fleiri váru þeir, er lǫttu at fara til skipsins, enn fýstu illvirkja, útan Sigurðr Torfafóstri.

Hǫrðr mælti: "Þat mun verða fram at koma, sem ætlat er, ok búit at eigi sé hœgt við at gera; enn firr er þat mínu skapi, at liggja í þessum illvirkjum lengr".

Aftr fóru þeir í Hólm hina sǫmu nótt ok váru heima þrjár vikr. Síðan fóru þeir til lands, áttatigir manna.

Hǫrðr kveðsk þá vilja, at þeir brendi inni Illuga eða Indriða: "þar sem þeir hafa einart", segir hann, "mér í móti verit, enn aldri með, í svá miklum nauðum sem ek hefi staddr verit".

Þeir fóru um nóttina í Svínadal, ok lágu þar í skógum um daginn, enn aðra nótt fóru þeir í Skorradal, ok leyndusk þar.