Bókastaðir

En er mjög leið á sumarið fór Hörður við fjórða mann og tuttugasta til Saurbæjar því að Þorsteinn öxnabroddur hafði hælst um það að Skroppa fóstra hans fjölkunnig mundi svo geta gert að honum yrði ekki mein að Hólmverjum, með fjölkynngi sinni. Og er þeir komu að landi varðveittu sjö skip á fljóti en sautján gengu upp. Þeir sáu griðung mikinn á melnum upp frá naustum. Þeir vildu glettast við hann en Hörður vildi eigi það. Tveir menn af liði Harðar sneru í móts við griðunginn og brugðu á sitt ráð. Boli brá við hornunum í hvorttveggja sinn. Annar þeirra stefndi á síðuna en annar í höfuðið. Spjótið hvorstveggja fló aftur og fyrir brjóst þeim og höfðu báðir bana.

Hörður mælti: " Hafið þér ráð mín því að eigi er hér allt sem sýnist. "

Nú koma þeir á bæinn. Skroppa var heima og dætur bónda, Helga og Sigríður, en Þorsteinn var í seli í Kúvallardal. Það er í Svínadal. Skroppa lauk upp öllum húsum. Hún gerði sjónhverfingar því að þar sem þær sátu á palli sýndist þeim standa eski þrjú. Menn Harðar töluðu um að þeir vildu brjóta eskin. Hörður bannaði það. Þeir fóru þá norður frá garði og vildu vita ef þeir fyndu fé nokkuð. Nú sáu þeir hvar gyltur ein rann með tveimur grísum norður úr garði. Þeir komust fyrir hana. Þá þóttust þeir sjá mannfjölda mikinn fara á móti sér með spjótum og alvæpni og nú skekur gylta norðan hlustirnar með grísum sínum.

Geir mælti: " Förum til skips. Vér munum eiga hér við liðsmun. "

Hörður kvað hitt ráð að renna eigi svo skjótt að öllu óreyndu. Í því tók Hörður upp stein mikinn og laust gyltina til bana. Og er þeir komu að sáu þeir að þar lá Skroppa dauð en dætur bónda stóðu uppi yfir henni þar að grísirnir höfðu sýnst. Nú sáu þeir þegar að Skroppa var dauð að þetta var nautaflokkur er í móti þeim fór en öngvir menn. Þetta sama fé ráku þeir til skips og drápu og hlóðu ferjuna af slátri. Geir tók á burt Sigríði nauðga og fóru síðan út í Hólm. Skroppa var jörðuð inn frá Saurbæ, á milli og Ferstiklu, í Skroppugili.

Þorsteinn gullknappur sat í friði fyrir Hólmverjum því að þeir höfðu sæst á laun að hann skyldi flytja alla einhleypinga í Hólm og segja þeim allar vélar landsmanna. Hann hafði unnið þeim eiða að halda þetta allt og svíkja þá í engu en þeir höfðu heitið honum að ræna þar ekki.

Um veturinn fyrir jól fóru þeir tólf saman í Hvamm til Orms á náttarþeli. Ormur var eigi heima. Hann var farinn nokkuð að erindum sínum. Bolli hét þræll hans er annaðist um bú ávallt er Ormur var eigi heima. Þeir brutu upp útibúr og báru út vöru og mat. Þeir tóku kistu Orms er gripir hans voru í og fóru með þetta allt á burtu. Bolla þótti sér illa tekist hafa er eigi var vakað yfir útibúrinu. Hann kveðst skyldu ná kistunni af Hólmverjum eða fá bana ella og bað þá segja bónda að hann væri við átjánda mann að naustum hina fjórðu nótt þaðan og léti hljótt yfir sér.

Bolli býst nú. Hann hafði slitna skó og vöruvoðarkufl. Hann var í Brynjudal hina fyrstu nótt og þó eigi að bæjum. Hann kom til Þorsteins gullknapps og nefndist Þorbjörn, sagðist vera sekur maður og kveðst vildu út til Harðar og koma sér í sveit með honum. Þorsteinn gullknappur flutti hann út í Hólm og er þeir Hörður og Geir sáu manninn leist þeim eigi einn veg báðum. Geir þótti ráð að taka við honum en Hörður kveðst ætla njósnarmann. Geir réð þó og sór hann þeim áður eiða en þeir tóku við honum. Margt sagði hann þeim af landi og kveðst þó vera syfjaður. Hann lagðist niður og svaf um daginn. Þeir Geir komu eigi upp kistunni og spurðu Þorbjörn hvert ráð hann legði til. Þorbjörn kvað það ekki vant.

" Er þar ekki í, " sagði hann, " utan smíðartól bónda " - kvað Ormi það eitt mein þykja í ráni þeirra Hólmverja er tólakista hans var í burtu " en eg var þá, " segir hann, " að Mosfelli er ránið spurðist. Mun eg færa honum kistuna ef þér viljið. "

Lítil slægja þótti Geir í vera um kistuna með því að ekki væri í nema smíðartól ein. Tvær nætur var Þorbjörn þar og taldi um fyrir þeim að þeir létu lausa kistuna. Ekki var Herði um að þeir hefðu nokkur ráð Þorbjarnar, kvað þau mundu illa gefast. Geir vildi þó ráða og fóru þeir sex saman um nátt til nausta Orms. Þeir báru þá kistuna á land og upp í naustið og settu undir húfinn á skipi Orms. Þá kallaði Þorbjörn að menn skyldu upp standa og taka þjófana. Þeir hlupu þá upp er fyrir voru og sóttu að þeim. Geir greip þá einn árarstubba og barði á tvær hendur og varðist hann þá allrösklega. Geir nær þá skipi sínu. Fjórir menn létust af Geir. Ormur tók ferju og reru eftir Geir.

Hörður tók til orða heima í Hólmi: " Það er líkara að Geir þurfi manna við og eigi þykist eg vita hve Þorbjörn sjá hefir gefist honum. "

Tók hann þá skip og rær inn á fjörð, kemur nú að eltingum þeirra Orms og Geirs. Sneri þá Ormur skjótt undan og að landi. Geir fór út í Hólm með Herði.

Ormur gaf síðan Bolla frelsi og land á Bollastöðum og öll búsefni. Bjó hann þar síðan og varð auðigur maður og ófælinn.

Eftir þing um sumarið fóru þeir Hörður og Geir við fjórða mann og tuttugasta á ferju einni einn aftan og lentu í Sjálfkvíum fyrir dyrum að Hólmi. Þeir létu sex gæta skips en átján gengu upp. Þeir ráku fé úr Akrafelli. Hörður sá að maður gekk út að Hólmi í skyrtu og línbrókum. Það var í sólarupprás. Hörður kenndi þar Illuga því að hann var allra manna skyggnastur.

Nú varð Illugi var við ferð þeirra og sendi þegar menn í Garð og á Heynes og svo til Kúvallarár að safna mönnum. Hann réð ei fyrri til við þá en hann hafði þrjá tigu manna. Og er Hörður sér mannasafnaðinn bað hann Geir kjósa hvort hann vildi drepa féið og gera til og ferma skipið eða vill hann verja Illuga og hans mönnum svo að þeir kæmust ekki til. Geir kveðst heldur vilja gera til féið en eiga við Illuga.

Hörður mælti: " Nú kaustu það er mér þótti miklu betra. Er eg og þessu vanari. Mun eg verja þeim við tólfta mann og skulum vér vera ávallt jafnmargir en þér skuluð vera því færri, sem féið gera til, sem nokkurir falla af oss. "

Urðu þeir þá fjórtán er fénaðinn gerðu til. Nú tókst atlaga með þeim Herði og Illuga. Var það að frágerðum hversu rösklega að Hörður varði kvíarnar því að þeir Illugi sóttu hart að. Einart söfnuðust menn að Illuga svo að þeir urðu alls um síðir fjórir tigir manna en þeir Hörður urðu tólf saman. Urðu nú menn hans mjög sárir því að liðsmunur var mikill. Sigurður Torfafóstri dugði allhraustlega sem hann var ávallt vanur. Helgi Sigmundarson varðist og karlmannlega. Þorgeir gyrðilskeggi hlóð ferjuna. Geir var eigi handseinn að drepa féið og gera til eftir. Níu féllu af Herði áður en ferjan var hlaðin en er þeir stigu á skip sóttu hinir hart að, landsmennirnir, og féllu þá sex menn af Herði áður en þeir létu skipborðið gæta sín. Hörður varð sár af bryntrölli. Allir voru nokkuð sárir.

Illugi lætur þá safna skipum en þeir Hörður höfðu meitt öll stór skip. Landnyrðingur stóð í móti þeim Herði. Þeir bundu þá sár sín og reru með hinu nyrðra landi um Katanes og Kalmansárvík. Þeir lögðu farminn á eitt sker því að veður bægði þeim. Geir vildi þar eftir vera og einn maður með honum en Herði þótti það fólska að hætta sér þar. Hörður hélt ferjunni inn á fjörðinn. Þá hvíldust þeir því að þeir höfðu mjög hlaðið þó að snúið væri þeim. Þeir Illugi sækja þá eftir þeim Herði fast en þeir halda fram fyrir nesið. Þá gaf Hörður nafn nesinu og kallaði Katanes því að honum þótti þar margur kati fyrir fara. Þegar þeir Illugi koma eftir sækja þeir þegar að þeim.

Hörður mælti þá: " Hart sækir þú eftir mágur og þetta bauð mér fyrir löngu hugur sem nú er fram komið. "

Illugi mælti: " Mikið hafið þér og til gert. "

Þá gerðist atsókn hörð. Hörður varði öðrumegin ferjuna en sex öðrumegin. Litlu síðar komu Hólmverjar á þremur skipum og hlaupa þegar á ferjuna. Þá lætur Illugi undan síga en þeir elta hann út eftir firði.

Brandur hét maður, son Þorbjarnar kolls undan Miðfelli. Hann kom að Geir í skerinu og barðist við hann og drap þann er honum fylgdi. Geir varðist vel en Brandur var við sjöunda mann. Þá kom Hörður að í því og kvað Geir hafa farið eigi fjarri því sem hann gat til. Þá flýði Brandur. Þeir lögðu eftir honum og drápu hann, þar heita nú Brandsflesjar inn frá skerinu, það er fyrir austan Kalmansá, og fimm menn aðra en sétti komst undan.

En þeir Hörður og Geir fluttu allt fangið til Hólms. Hörður kvað þá vísu:

Leið nú af sumarið.

Annan vetur eftir jól fóru þeir Hörður og Geir og fjórir tigir manna upp Álftarskarð og svo í Svínadal og þaðan í Skorradal og lágu í leyni um daginn en fóru ofan til sauðhúsa um nóttina og ráku þaðan í burt um morguninn átta tigu geldinga, er Indriði átti, upp hjá Vatni. Þá gerði snæfall mikið og gjörningaveður móti þeim. Þá mæddust forustusauðir er þeir komu undir fjallið og vildu þeir Geir þá láta eftir sauðina en Hörður kvað það lítilmannlegt þó að nokkur snæskafa væri eða lítið mugguveður í móti. Hörður tók þá forustusauðina sinni hendi hvorn og dró svo fyrir um fjallið. Varð það slóð mikil. Þeir ráku þar í eftir annað féið. Því heitir þar Geldingadragi síðan. En er þeir komu í Svínadal var þar enginn snjór, fóru síðan til skips síns og drápu þar féið, þar heitir síðan Gorvík, fara nú út í Hólm. Leið nú af veturinn.

Um vordaga fara þeir Hörður og Geir og Sigurður Torfafóstri, Helgi og Þorgeir gyrðilskeggi með sex tigu vígra karla. Þeir fóru norður Álftarskarð til Indriðastaða og leyndust þar í skógum þar til er naut voru rekin til haga.

Svartur hét sá er fénu stýrði og sveinn lítill með honum. Þeir Hörður fóru til nautanna og ráku fyrir vestan Vatn. Svartur fór og með. Þeir fóru um Geldingadraga í Svínadal. Þar drápu þeir Svart. Síðan fóru þeir að sofa þar uppi í dalnum. Sveinninn vísaði aftur nautunum meðan þeir sváfu. Hörður vakti og sá undan skildi sínum.

Hann lét sveininn fara leiðar sinnar og mælti til hans: " Far þú nú sveinn því að betur er það komið er systir mín hefir en þeir Hólmverjar. "

Heim kom sveinninn og sagði Þorbjörgu orð Harðar og kvað skaða mikinn að slíkum manni " og gerði hann vel við mig en menn hans drápu Svart. "

Engu svaraði hún sveininum.

Því heitir þar nú Kúhallardalur að nautin hölluðust þar frá þeim.

Geir vaknar og vildi fara eftir nautunum en Hörður kvað það eigi skyldu. Síðan safna þeir um Svínadal svínum bænda og ráku ofan á sandinn og drápu þar svínin og lögðu á skip, þar heitir nú Svínasandur, fóru síðan út í Hólm.

Um alþingi um sumarið fóru þeir Hólmverjar inn til Dögurðarness. Þeir fóru Síldamannagötu til Hvamms í Skorradal og tóku yxn Þorgrímu smíðkonu við Skorradalsvatn fyrir sunnan og ráku suður á hálsinn. Einn var apalgrár uxinn. Hann viðraði mjög. Hann hljóp aftur í hendur þeim og svo hver að öðrum og út á vatnið og lögðust yfir þar er mjóst var og gengu síðan heim í Hvamm.

Hörður mælti þá: " Mikið er um kynngi Þorgrímu að fénaður skal eigi sjálfur mega ráða sér. "

Þorgríma hafði sofið og vaknaði vonu bráðara og sá út.

Hún leit uxana vota og mælti þá: " Hart hefir yður nú boðið verið en laust héldu nú garparnir nú. "

Hörður spurði nú félaga sína hvort þeir vildu ekki breyta um hagi sína og athafnir. " Þykir mér, " segir hann, " illt ráð vort að svo búnu að vér lifum við það eitt er vér rænum til. "

Þeir sögðu að hann mundi mestu um ráða.

" Þá vildi eg, " segir hann, " að vér færum til kaupmanna í Hvítá og gerðum þeim tvo etjukosti, að þeir gæfu upp skipið við oss eða vér munum drepa þá ella. "

Geir kveðst þessa albúinn " en þó vil eg áður að vér brennum inni Torfa Valbrandsson og Koll að Lundi, Kolgrím hinn gamla, Indriða og Illuga. "

Hörður mælti: " Minna mun fram koma um stórræði yður og er hitt líkara að vér verðum allir drepnir sakir þess að menn munu eigi þola oss svo mikinn ójöfnuð sem vér bjóðum. "

Fleiri voru þeir er löttu að fara til skipsins en fýstu illvirkja, utan Sigurður Torfafóstri.

Hörður mælti: " Það mun verða fram að koma sem ætlað er og búið að ei sé hægt við að gera. En firr er það mínu skapi að liggja í þessum illvirkjum lengur. "

Aftur fóru þeir í Hólm hina sömu nótt og voru heima þrjár vikur. Síðan fóru þeir til lands átta tigir manna.

Hörður kveðst þá vilja að þeir brenndu inni Illuga eða Indriða " þar sem þeir hafa einart, " segir hann, " mér í móti verið en aldrei með í svo miklum nauðum sem eg hefi staddur verið. "

Þeir fóru um nóttina í Svínadal og lágu þar í skógum um daginn en aðra nótt fóru þeir í Skorradal og leyndust þar.