Bókastaðir

Illugi hét maðr, er bjó at Hólmi á Akranesi. Hann var son Hrólfs hins geitlenska, Úlfssonar, Grímssonar hins háleyska. Bróðir Illuga var Sǫlvi, faðir Þórðar, fǫður Magnúsar prests í Reykjaholti.Bróðir Illuga var Sölvi, faðir Þórðar, föður Magnúsar prests í Reykjaholti. Systir Illuga var Halldóra, er átti Gissurr hvíti, móðir Vilborgar, móður Jórunnar, móður Guðrúnar, móður Einars, fǫður Magnúsar biskups.Systir Illuga var Halldóra, er átti Gissurr hvíti, móðir Vilborgar, móður Jórunnar, móður Guðrúnar, móður Einars, föður Magnúsar biskups. Illugi var mikill maðr ok sterkr, ok hafði auð fjár. Hann fór til Ǫlfusvatns bónorðsfǫr, ok bað Þuríðar dóttur Grímkels, er hann átti við hinni fyrstu konu sinni.Hann fór til Ölfusvatns bónorðsför, ok bað Þuríðar dóttur Grímkels, er hann átti við hinni fyrstu konu sinni. Grímkell tók þessu vel, þvíat honum var Illugi kunnigr; fóru þar festar fram. Eigi var Hǫrðr hjá þessu kaupi.Eigi var Hörðr hjá þessu kaupi.

At tvímánuði skyldi brúðlaupit vera heima at Ǫlfusvatni.At tvímánuði skyldi brúðlaupit vera heima at Ölfusvatni. Enn er kom at þeiri stefnu, bjóst Illugi at heiman við þrjá tigu manna til brúðlaups síns. Með honum var Þórsteinn øxnabroddr ór Saurbœ, mikill bóndi, ok Þórmóðr ór Brekku af Hvalfjarðarstrǫnd.Með honum var Þórsteinn öxnabroddr ór Saurbœ, mikill bóndi, ok Þórmóðr ór Brekku af Hvalfjarðarströnd. Þeir fóru yfir fjǫrð til Kjalarness, ok fyrir norðan Mosfell, ok svá upp hjá Vilborgarkeldu, þaðan til Jórukleifar, ok svá til Hagavíkr, ok svá heim til Ǫlfusvatns, ok kómu snemma dags.Þeir fóru yfir fjörð til Kjalarness, ok fyrir norðan Mosfell, ok svá upp hjá Vilborgarkeldu, þaðan til Jórukleifar, ok svá til Hagavíkr, ok svá heim til Ölfusvatns, ok kómu snemma dags.

Illugi mælti: "Hvar er Hǫrðr, er ek sé hann eigi, eða er honum ekki boðit?"Illugi mælti: "Hvar er Hörðr, er ek sé hann eigi, eða er honum ekki boðit?"

Grímkell kvað honum vera sjálfboðit: "enn ekki hefir ek nefnt hann sérliga til þess".

Illugi svarar: "Þat samir þó eigi".

Hann ríðr á Grímsstaði; þar váru aftr hurðir; þeir drápu á dyr. Geirr gekk til hurðar og spurði, hverir komnir væri? Illugi segir til sín, ok spurði at Herði. Geirr kvað hann vera inni.

Illugi mælti: "Bið þú hann út koma, þvíat ek vil finna hann".

Geirr gekk inn ok kom út, sagði Hǫrð liggja ok vera sjúkan.Geirr gekk inn ok kom út, sagði Hörð liggja ok vera sjúkan. Illugi gekk inn, þvíat Hǫrðr vildi eigi út ganga.Illugi gekk inn, þvíat Hörðr vildi eigi út ganga.

Illugi mælti: "Með hverju móti er sótt þín, Hǫrðr?"Illugi mælti: "Með hverju móti er sótt þín, Hörðr?"

Hann kvað vera ekki mikla.

Illugi mælti: "Gjarna vilda ek, at þú fœrir til boðs míns með mér, ok legðir vináttu til mín".

Hǫrðr kvað hann þetta hafa mátt fyr mæla, ef honum bœtti allmikit undir: "vil ek hvergi fara, þvíat lítt hafi þér mik at þessum málum kvatt".Hörðr kvað hann þetta hafa mátt fyr mæla, ef honum bœtti allmikit undir: "vil ek hvergi fara, þvíat lítt hafi þér mik at þessum málum kvatt".

Illugi fær ekki af Herði útan stór orð; hann ríðr á burt við svá búit.

Litlu síðar mælti Geirr til Harðar: "Þat er meiri sómi, at vit fǫrum til boðsins;Litlu síðar mælti Geirr til Harðar: "Þat er meiri sómi, at vit förum til boðsins; mun ek sœkja okkr hross".

Hǫrðr kvað sér ekki um.Hörðr kvað sér ekki um.

Geirr mælti: "Ger at bœn minni, enn at sóma þínum".

Hǫrðr gerði nú svá.Hörðr gerði nú svá. Ríða þeir þá eftir þeim; ok er þeir fundust, varð Illugi allkátr, ok lét ekki á sér finna stóryrði Harðar. Þeir riðu nú til boðsins, ok var þar vel við þeim tekit. Hǫrðr sat á aðra hǫnd Illuga.Hörðr sat á aðra hönd Illuga. Veislan fór vel fram ok skǫrulega.Veislan fór vel fram ok skörulega. Riðu þeir allir samt frá boðinu, alt til Vilborgarkeldu; þar skildust gǫtur.þar skildust götur.

Þá mælti Illugi: "Nú munu vit, Hǫrðr, hér skiljast, ok vilda ek at vingott væri með okkr, ok hér er skjǫldr, er ek vil gefa þér".Þá mælti Illugi: "Nú munu vit, Hörðr, hér skiljast, ok vilda ek at vingott væri með okkr, ok hér er skjöldr, er ek vil gefa þér".

Hǫrðr svarar: "Œrnar á Grímr fóstri minn flagspildur";Hörðr svarar: "Œrnar á Grímr fóstri minn flagspildur"; ok kvað vísu:

Illugi mælti þá: "Þigg þú þá hring þenna at mér til vinganar, þótt þú vilir eigi skjǫldinn".Illugi mælti þá: "Þigg þú þá hring þenna at mér til vinganar, þótt þú vilir eigi skjöldinn".

Hǫrðr tók við hringnum;Hörðr tók við hringnum; var þat góðr gripr.

"Eigi veit ek", segir Hǫrðr, "hví mér býðr þat í hug, at þú munir eigi vel halda mágsemd við mik, enn þó mun þat síðar reynast"."Eigi veit ek", segir Hörðr, "hví mér býðr þat í hug, at þú munir eigi vel halda mágsemd við mik, enn þó mun þat síðar reynast".

Síðan skildu þeir, ok varð fátt um kveðjur, enn skildust þó sáttir at sinni.

Enn er Hǫrðr kom heim, þá mælti hann við Þórbjǫrgu: "Þér vil ek gefa hring þenna, er Illugi gaf mér, þvíat ek ann þér mest allra manna;Enn er Hörðr kom heim, þá mælti hann við Þórbjörgu: "Þér vil ek gefa hring þenna, er Illugi gaf mér, þvíat ek ann þér mest allra manna; enn þú mun þessa gjǫf eftir mik dauðan, þvíat ek veit, at þú munt lifa lengr enn ek".enn þú mun þessa gjöf eftir mik dauðan, þvíat ek veit, at þú munt lifa lengr enn ek".

Þórbjǫrg svarar ok kvað þetta:Þórbjörg svarar ok kvað þetta:

Þá var Hǫrðr tólf vetra, er hér var komit sǫgunni;Þá var Hörðr tólf vetra, er hér var komit sögunni; hann var þá jafn um afl hinum sterkustum mǫnnum þar í sveitinni.hann var þá jafn um afl hinum sterkustum mönnum þar í sveitinni.

Leið nú svá fram, þar til er Geirr var sextán vetra gamall, enn Hǫrðr fimmtán.Leið nú svá fram, þar til er Geirr var sextán vetra gamall, enn Hörðr fimmtán. Hann var þá hǫfði ǫllu hærri enn aðrir menn flestir;Hann var þá höfði öllu hærri enn aðrir menn flestir; honum mátti øngvar sjónhverfingar gera í augum, þvíat hann sá alt eftir því sem var;honum mátti öngvar sjónhverfingar gera í augum, þvíat hann sá alt eftir því sem var; hann var hærðr manna best ok ramr at afli, syndr manna best, ok um alla hluti vel at íþróttum búinn. Hann var hvítr á hǫrund enn bleikr á hár;Hann var hvítr á hörund enn bleikr á hár; hann var breiðleitr ok þykkleitr, liðr á nefi, bláeygr ok snareygr, ok nǫkkut opineygr, herðibreiðr, miðmjór, þykkr undir hǫndina, útlimasmár ok at ǫllu vel vaxinn.hann var breiðleitr ok þykkleitr, liðr á nefi, bláeygr ok snareygr, ok nökkut opineygr, herðibreiðr, miðmjór, þykkr undir höndina, útlimasmár ok at öllu vel vaxinn.

Geirr var nǫkkuru ósterkari, enn þó váru þá náliga øngvir hans jafningjar;Geirr var nökkuru ósterkari, enn þó váru þá náliga öngvir hans jafningjar; hann var hinn mesti íþróttamaðr, þótt hann kœmist eigi til jafns við Hǫrð.hann var hinn mesti íþróttamaðr, þótt hann kœmist eigi til jafns við Hörð.

Þat sama sumar kom skip af hafi á Eyrar. Þat átti sá maðr, er Brynjólfr hét Þórbjarnarson, Grjótgarðssonar, víkverskr maðr. Þeir váru þrírtigir manna á skipi. Þeir kómu út fyrir þing. Brynjólfr reið til þings, ok var í búð Grímkels goða.

Oft mælti hann þat, at honum væri forvitni á at sjá Hǫrð;Oft mælti hann þat, at honum væri forvitni á at sjá Hörð; "þvíat mér er mikit sagt", segir hann, "frá vænleik hans ok atgørfi".

Þat bar nú ok svá til, at Hǫrðr kom á þing, ok þeir Geirr báðir, þvíat þeir skildu aldri.Þat bar nú ok svá til, at Hörðr kom á þing, ok þeir Geirr báðir, þvíat þeir skildu aldri. Furðu ástúðigt var með þeim fóstbrœðrum, þvíat þá skildi á hvárki orð né verk.

Þeir Brynjólfr hittast nú; fell vel á með þeim. Sagði Brynjólfr, at ekki væri ofsǫgum sagt frá Herði um vǫxt hans ok vænleik: "sýnist mér þér, Hǫrðr", segir Brynjólfr, "muni vera vel hent at fara útan, ok vera á hendi tignum mǫnnum;Sagði Brynjólfr, at ekki væri ofsögum sagt frá Herði um vöxt hans ok vænleik: "sýnist mér þér, Hörðr", segir Brynjólfr, "muni vera vel hent at fara útan, ok vera á hendi tignum mönnum; vil ek vingast við þik, ok gefa þér hálft skipit við mik".

Hǫrðr mælti: "Mikit tekst þú á hendr við ókunnan mann, enn þó vil ek þessum þínum málum vel svara, ok heita þó eigi í burt at fara, fyrr enn ek veit fararefni mín, því at enn eru lítil at svá búnu".Hörðr mælti: "Mikit tekst þú á hendr við ókunnan mann, enn þó vil ek þessum þínum málum vel svara, ok heita þó eigi í burt at fara, fyrr enn ek veit fararefni mín, því at enn eru lítil at svá búnu".

Geirr mælti: "Slíkt er vel boðit, fóstbróðir, ok vænligt ráð sýnist mér þetta vera; vil ek þessa fýsandi vera".

Hǫrðr mælti: "Ekki nenni ek at biðja Grímkel tillaga".Hörðr mælti: "Ekki nenni ek at biðja Grímkel tillaga".

Geirr bað hann eigi þat gera: "þvíat hann ann þér mikit; nú vilda ek at þú værir einfeldr í þessum ráðum, ok þat annat, at þú tœkir þat með þǫkkum, er Brynjólfr býðr þér".nú vilda ek at þú værir einfeldr í þessum ráðum, ok þat annat, at þú tœkir þat með þökkum, er Brynjólfr býðr þér".

Nú fara þeir heim af þingi. Ok er Hǫrðr kom heim, sagði hann Þórbjǫrgu systur sinni.Ok er Hörðr kom heim, sagði hann Þórbjörgu systur sinni. Hon kvað Brynjólf góðan dreng mundu vera. Geirr fýsti þá enn til útanferðar: "vilda ek", segir hann, "at þú tœkir Helga Sigmundarson þér til þjónustumanns".

Þórbjǫrg svarar: "Letjandi vil ek þess vera, þvíat mér sýnist ógæfufult alt lið Sigmundar;Þórbjörg svarar: "Letjandi vil ek þess vera, þvíat mér sýnist ógæfufult alt lið Sigmundar; mun mér aldrei sá harmr ór brjósti ganga er þau báru mik á húsgang".

Hǫrðr svarar: "Lítit er mér um Helga, þvíat oss hefir hin mesta svívirðing at þeim leitt", ok kvað vísu:Hörðr svarar: "Lítit er mér um Helga, þvíat oss hefir hin mesta svívirðing at þeim leitt", ok kvað vísu:

Helgi sœkir eftir mjǫk;Helgi sœkir eftir mjök; enn Geirr flytr mjǫk hans mál;enn Geirr flytr mjök hans mál; þat réðist af áðr enn létti, at Helgi skyldi fara með þeim, ok sagði Hǫrðr, at þeim mundi því þykkja nǫkkuru sýnna misráðit.þat réðist af áðr enn létti, at Helgi skyldi fara með þeim, ok sagði Hörðr, at þeim mundi því þykkja nökkuru sýnna misráðit.

Eftir þetta beiðir Hǫrðr Grímkel fjár, ok mælti til sex tiga hundraða, ok væri í tuttugu hundruð mórend.Eftir þetta beiðir Hörðr Grímkel fjár, ok mælti til sex tiga hundraða, ok væri í tuttugu hundruð mórend.

Grímkell mælti: "Mjǫk kemr fram í slíku ofsi þinn ok ágirni".Grímkell mælti: "Mjök kemr fram í slíku ofsi þinn ok ágirni".

Hann gekk frá þegjandi.

Sigríðr kona Grímkels kvað þetta fyrir lof hafa: "þvíat þessu nærri mun sú vera, sem hann hefir ætlat sér til kaupa". Greiddi Grímkell féit; enn þeir fœrðu vǫruna alla undir Fell til Sigurðar múla;enn þeir fœrðu vöruna alla undir Fell til Sigurðar múla; fóru síðan útan með Brynjólfi þegar um sumarit, ok kómu til Bjǫrgvin heilu skipi.fóru síðan útan með Brynjólfi þegar um sumarit, ok kómu til Björgvin heilu skipi.

Haraldr konungr gráfeldr réð þá fyrir Noregi. Þeir leituðu sér skjótt skemmuvistar, ok fengu þat með umgengni Brynjólfs, þvíat hann gerði við þá alt hit besta.

Þat var einn dag, er Brynjólfr var riðinn upp á land, at Geirr gekk einn samt heiman; hann hafði vararfeld yfir sér. Geirr sér þá, hvar flokkr manna fór, ok var einn af þeim í blárri kápu. Þeir finnast skjótt; spyrja þeir hann at nafni; Geirr segir til hit sanna, ok spyrr, hverir þeir eru. Sá kveðst Arnþórr heita, er fyrir þeim var, ok vera féhirðir Gunnhildar konungamóður. Þeir fǫldu at Geir feldinn, enn hann vildi eigi selja;Þeir földu at Geir feldinn, enn hann vildi eigi selja; þá greip einn af honum feldinn. Geirr stóð eftir og hélt á sverði; þeir hlógu þá fast ok göbbuðu hann, ok sǫgðu, at landi hefði eigi fast haldit feldinum.þeir hlógu þá fast ok göbbuðu hann, ok sögðu, at landi hefði eigi fast haldit feldinum. Hann reiddist þá hvárutveggja, gabbi þeirra, enda missa feldinn; þrífr hann þá í feldinn, ok hnykkjast þeir um nǫkkura stund.þrífr hann þá í feldinn, ok hnykkjast þeir um nökkura stund. Arnþórr seilist þá til feldarins, ok ætlar at hnykkja af honum; í því brá Geirr sverði, ok hjó á hǫnd Arnþóri fyrir ofan olboga, svá at af tók;í því brá Geirr sverði, ok hjó á hönd Arnþóri fyrir ofan olboga, svá at af tók; náði hann þá feldinum ok fór heim síðan, þvíat þeim varð bilt við hann; eftir varð honum umgerðin. Þeir tóku til Arnþórs, þvíat hann mœddi blóðrás.

Hǫrðr spurði, er Geirr kom heim, hví blóð væri á sverði hans.Hörðr spurði, er Geirr kom heim, hví blóð væri á sverði hans. Geirr sagði sem farit hafði.

Hǫrðr svarar: "Slíkt lá til sem þú gerðir at;Hörðr svarar: "Slíkt lá til sem þú gerðir at; mun nú eigi duga atgerðalaust".

Nú mœddi Arnþór blóðrás, ok fell hann niðr í hǫndum þeim sem hjá honum váru, ok dó litlu síðar af blóðrás.Nú mœddi Arnþór blóðrás, ok fell hann niðr í höndum þeim sem hjá honum váru, ok dó litlu síðar af blóðrás. Sendir Hǫrðr nú eftir Íslendingum, þeim sem þar váru;Sendir Hörðr nú eftir Íslendingum, þeim sem þar váru; þar var Tindr Hallkelsson, bróðir Illuga hins svarta. Þeir bregða við skjótt, ok koma til móts við Hǫrð, ok verða saman fjórir ok tuttugu.Þeir bregða við skjótt, ok koma til móts við Hörð, ok verða saman fjórir ok tuttugu. Þá var blásit í bœnum, ok sent eftir konungi, ok sagt at drepinn væri einn konungsmaðr.

Kemr konungrinn skjótliga ok biðr þá framselja Geir: "því at hann hefir drepit vin minn, enn féhirði móður minnar".

Hǫrðr svarar: "Þat samir oss eigi, at selja fram mann várn undir vápn yðar;Hörðr svarar: "Þat samir oss eigi, at selja fram mann várn undir vápn yðar; viljum vær bjóða þér sjálfdœmi fyrir manninn, til þess at Geirr hafi lífs grið ok lima".

Í því kom Brynjólfr heim, er þeir tǫluðu þetta, ok mælti: "Herra, gerit svá vel: takit fé fyrir manninn, ok virðit við heiðr yðvarn enn vinátiu mína, þvíat margr maðr mun lífi týna áðr enn Geirr sé drepinn".Í því kom Brynjólfr heim, er þeir töluðu þetta, ok mælti: "Herra, gerit svá vel: takit fé fyrir manninn, ok virðit við heiðr yðvarn enn vinátiu mína, þvíat margr maðr mun lífi týna áðr enn Geirr sé drepinn".

Konungr svarar: "Þat mun ek gera, Brynjólfr, fyrir þín orð, at sættast við Geir, ok taka fébœtr fyrir mína hǫnd, enn ekki fyrir móður mína".Konungr svarar: "Þat mun ek gera, Brynjólfr, fyrir þín orð, at sættast við Geir, ok taka fébœtr fyrir mína hönd, enn ekki fyrir móður mína".

Brynjólfr þakkaði honum. Hann galt upp féit alt fyrir Geir, ok gaf þó konungi góðar gjafir, þvíat hann var vellauðigr at fé ok hinn besti drengr.

Enn er konungr var á burt farinn, mælti Brynjólfr: "Eigi treysti ek at halda yðr hér fyrir Gunnhildi; vil ek senda yðr austr í Víkina, á fund Þórbjarnar fǫður míns, til trausts og halds".vil ek senda yðr austr í Víkina, á fund Þórbjarnar föður míns, til trausts og halds".

Hǫrðr svarar: "Þinni forsjá vil ek hlíta, þvíat þú ert góðr drengr".Hörðr svarar: "Þinni forsjá vil ek hlíta, þvíat þú ert góðr drengr".

Fóru þeir nú skjótliga austr í Víkina; tók Þórbjǫrn vel við þeim, sakir orðsendingar sonar sins;tók Þórbjörn vel við þeim, sakir orðsendingar sonar sins; váru þeir þar vel haldnir, ok þóttu vera ágæta menn. Ekki þótti flestum mǫnnum Helgi bœta um skapsmuni Harðar.Ekki þótti flestum mönnum Helgi bœta um skapsmuni Harðar. Ǫndverðan vetr kom Brynjólfr austr þangat.Öndverðan vetr kom Brynjólfr austr þangat. Sátu þeir þá allir saman með vinskap.

Um várit talaði Þórbjǫrn við þá Hǫrð, at hann vill senda þá austr til Gautlands: "á fund Haralds jarls vinar míns með skýrum jartegnum, því at ek veit, at Gunnhildr kemr hér skjótt, ok get ek þá ekki haldit yðr fyrir henni".Um várit talaði Þórbjörn við þá Hörð, at hann vill senda þá austr til Gautlands: "á fund Haralds jarls vinar míns með skýrum jartegnum, því at ek veit, at Gunnhildr kemr hér skjótt, ok get ek þá ekki haldit yðr fyrir henni".

Hǫrðr kvað þá feðga ráða skyldu;Hörðr kvað þá feðga ráða skyldu; búa þeir nú skip sitt.

Þá er þeir váru búnir, skilja þeir fóstbrœðr ok þeir feðgar með mikilli vináttu; halda nú austr til Gautlands; koma á fund Haralds jarls; tekr hann við þeim vel, þegar at hann sér jartegnir Þórbjarnar vinar síns. Jarl átti son, er Hróarr hét, ok var hann í hernaði, ok dóttur, er Helga hét, kvenna vænst. Setr Haraldr jarl Hǫrð hit næsta sér, í rúm Hróars sonar síns;Setr Haraldr jarl Hörð hit næsta sér, í rúm Hróars sonar síns; váru þeir þar um sumarit.

At hausti kom Hróarr heim ór hernaði; var honum vel fagnat; þokar Hǫrðr fyrir Hróari.þokar Hörðr fyrir Hróari. Skjótt gerist vingott með þeim Herði ok Hróari; leið nú framan til jóla; ok er menn váru komnir í sæti jólakveld hit fyrsta, stóð Hróarr upp ok mælti: "Hér stíg ek á stokk ok strengi ek þess heit, at ek skal hafa brotit haug Sóta víkings fyrir ǫnnur jól".ok er menn váru komnir í sæti jólakveld hit fyrsta, stóð Hróarr upp ok mælti: "Hér stíg ek á stokk ok strengi ek þess heit, at ek skal hafa brotit haug Sóta víkings fyrir önnur jól".

Jarlinn mælti: "Mikil heitstrenging, ok muntu eigi verða þér einhlítr at enda, því at Sóti var mikit trǫll í lífinu;Jarlinn mælti: "Mikil heitstrenging, ok muntu eigi verða þér einhlítr at enda, því at Sóti var mikit tröll í lífinu; enn hálfu meira síðan hann var dauðr".

Hǫrðr stóð þá upp ok mælti: "Mun eigi sannligt at fylgja þínum siðum? strengi ek þess heit, at fara með þér í Sótahaug, ok eigi fyrr í burtu enn þú".Hörðr stóð þá upp ok mælti: "Mun eigi sannligt at fylgja þínum siðum? strengi ek þess heit, at fara með þér í Sótahaug, ok eigi fyrr í burtu enn þú".

Geirr strengdi þess heit, at fylgja Herði, hvárt hann vildi þangat fara eðr annarsstaðar, ok aldri við hann skilja, útan Hǫrðr vildi.Geirr strengdi þess heit, at fylgja Herði, hvárt hann vildi þangat fara eðr annarsstaðar, ok aldri við hann skilja, útan Hörðr vildi.

Helgi strengdi ok þess heit, at fylgja Herði ok Geir, hvert sem þeir fœri, ef hann kœmist, ok meta engan meira meðan þeir lifði báðir.

Hǫrðr svarar: "Ekki er víst at okkar verði langt milli, ok hugsa þú um, at eigi standi af þér til beggja okkarra líflát, eða þó fleiri manna annarra".Hörðr svarar: "Ekki er víst at okkar verði langt milli, ok hugsa þú um, at eigi standi af þér til beggja okkarra líflát, eða þó fleiri manna annarra".

"Svá vilda ek at væri", segir Helgi.

Jarl var vel til Harðar, ok kveðst helst vænta þar frama Hróari syni sínum til framkvæmdar sem Hǫrðr væri.Jarl var vel til Harðar, ok kveðst helst vænta þar frama Hróari syni sínum til framkvæmdar sem Hörðr væri.

Enn er vár kom, bjóst Hróarr við tólfta mann til haugs Sóta. Þeir riðu um skóg þykkvan; ok í einhverjum stað sá Hǫrðr, hvar lá af skógarbrautinni lítill leynistigr;ok í einhverjum stað sá Hörðr, hvar lá af skógarbrautinni lítill leynistigr; hann reið þenna stig, þar til er hann kemr í eitt rjóðr; þar sér hann standa eitt hús, bæði mikit ok skrautligt. Maðr stóð úti fyrir húsinu á blárendri heklu; hann heilsar Herði með nafni; hann tók honum vel ok spurði, hvat hann hét: "þvíat ek þekki þik ekki, þótt þú látir kunnliga við mik".

"Bjǫrn heiti ek", segir sjá, "ok kenda ek þik þegar er ek sá þik, ok hefir ek þó ekki sét þik fyrr;"Björn heiti ek", segir sjá, "ok kenda ek þik þegar er ek sá þik, ok hefir ek þó ekki sét þik fyrr; enn vinr var ek frænda þinna, ok þess skaltú njóta frá mér; veit ek, at þér ætlit at brjóta haug Sóta víkings, ok mun yðr þat eigi greitt veita, ef þér erut einir í aktaumum; enn ef svá ferr sem ek get til, at yðr vinnist eigi at, at brjóta hauginn, þá vitja þú mín".

Nú skilja þeir. Hǫrðr ríðr nú til móts við Hróar;Hörðr ríðr nú til móts við Hróar; koma þeir til haugsins snemma dags, ok taka til at brjóta, ok kómust um kveldit niðr at viðum; enn um morguninn eftir var haugrinn heill sem áðr; svá fór annan dag. Þá reið Hǫrðr til móts við Bjǫrn, ok sagði honum, hvar komit var.Þá reið Hörðr til móts við Björn, ok sagði honum, hvar komit var.

"Ok fór svá", kvað Bjǫrn, "sem mik varði, þvíat mér var eigi ókunnigt, hvert trǫll Sóti var;"Ok fór svá", kvað Björn, "sem mik varði, þvíat mér var eigi ókunnigt, hvert tröll Sóti var; nú er hér eitt sverð, er ek vil fá þér, ok stikk þú því í haugsbrotit, ok vit þá, hvárt aftr lykst haugrinn eðr eigi".

Nú ferr Hǫrðr aftr til haugsins.Nú ferr Hörðr aftr til haugsins.

Hróarr segist þá vilja frá hverfa, ok fást eigi við fjanda þenna lengr; þess fýstu fleiri.

Hǫrðr svarar þá: "Eigi dugir þat, at enda eigi heitstrenging sína;Hörðr svarar þá: "Eigi dugir þat, at enda eigi heitstrenging sína; skulu vér enn til prófa".

Hinn þriðja dag fóru þeir enn til at brjóta hauginn; kómust þeir enn at viðum sem fyrr. Hǫrðr skýtr nú sverðinu Bjarnarnaut í haugsbrotit;Hörðr skýtr nú sverðinu Bjarnarnaut í haugsbrotit; sofa þeir af um nóttina, enn koma til um morguninn, ok hafði þar þá ekki at skipast. Hinn fjórða dag brutu þeir langviðu alla; enn fimta dag luku þeir frá hurðu. Hǫrðr bað þá menn varast gust þann ok ódaun, er út lagði ór haugnum; enn hann sjálfr stóð at hurðarbaki, á meðan ódaunninn var sem mestr.Hörðr bað þá menn varast gust þann ok ódaun, er út lagði ór haugnum; enn hann sjálfr stóð at hurðarbaki, á meðan ódaunninn var sem mestr. Þá urðu tveir menn bráðdauðir af fýlu þeiri sem út lagði, enn þeir hǫfðu forvitnast um, ok haft eigi ráð Harðar.Þá urðu tveir menn bráðdauðir af fýlu þeiri sem út lagði, enn þeir höfðu forvitnast um, ok haft eigi ráð Harðar.

Hǫrðr mælti þá: "Hverr vill í hauginn ganga? enn sá þykki mér eiga sem heitstrengdi þess at vinna Sóta".Hörðr mælti þá: "Hverr vill í hauginn ganga? enn sá þykki mér eiga sem heitstrengdi þess at vinna Sóta".

Þagði Hróarr þá. Enn er Hǫrðr sá, at enginn var búinn til í hauginn at ganga, keyrði hann niðr tvá festarhæla.Enn er Hörðr sá, at enginn var búinn til í hauginn at ganga, keyrði hann niðr tvá festarhæla.

"Nú mun ek", segir hann, "ganga í hauginn, ef ek skal eiga þá þrjá gripi, er ek kýs ór hauginum".

Hróarr kveðst þessu játa fyrir sína hǫnd, ok þat samþykktu allir.Hróarr kveðst þessu játa fyrir sína hönd, ok þat samþykktu allir.

Hǫrðr mælti þá: "Þat vil ek, Geirr, at þú haldir festi, því at þér trúi ek best til".Hörðr mælti þá: "Þat vil ek, Geirr, at þú haldir festi, því at þér trúi ek best til".

Síðan fór Hǫrðr í hauginn, enn Geirr helt festi.Síðan fór Hörðr í hauginn, enn Geirr helt festi. Ekki fann Hǫrðr fé í haugnum, ok segir nú Geir, at hann vili at hann fari í hauginn með honum, ok hafi með sér eld ok vax: "þvíat hvárttveggja hefir mikla náttúru með sér", segir hann;Ekki fann Hörðr fé í haugnum, ok segir nú Geir, at hann vili at hann fari í hauginn með honum, ok hafi með sér eld ok vax: "þvíat hvárttveggja hefir mikla náttúru með sér", segir hann; "bið þú þá Hróar ok Helga geyma festi".

Þeir gerðu svá, enn Geirr fórr niðr í hauginn. Hǫrðr fann hurð um síðir, ok brutu þeir hana upp.Hörðr fann hurð um síðir, ok brutu þeir hana upp. Þá varð landsskjálfti mikill, ok slokknuðu ljósin; þá varp út ódaun miklum. Þar í afhaugnum var skrímingr lítill sá. Þá sá þeir skip, ok fé mikit í; Sóti sat í stafni, ok var ógoligr at sjá. Geirr stóð í haugsdyrum, enn Hǫrðr gekk til, ok vildi taka féit.Geirr stóð í haugsdyrum, enn Hörðr gekk til, ok vildi taka féit.

Þetta kvað Sóti:

Hǫrðr kvað:Hörðr kvað:

Þá spratt Sóti upp ok rann á Hǫrð;Þá spratt Sóti upp ok rann á Hörð; varð þar harðr atgangr, þvíat Hǫrðr varð mjǫk aflvani.varð þar harðr atgangr, þvíat Hörðr varð mjök aflvani. Tók Sóti svá fast, at hold Harðar hljóp saman í knykla. Hǫrðr bað Geir tendra vaxkertit, ok vita, hvé Sóta brygði við þat.Hörðr bað Geir tendra vaxkertit, ok vita, hvé Sóta brygði við þat. Enn er ljósit bar yfir Sóta ómætti hann ok fell hann niðr. Hǫrðr gat þá náð gullhring af hendi Sóta;Hörðr gat þá náð gullhring af hendi Sóta; þat var svá góðr gripr, at menn segja at enginn gullhringr hafi jafngóðr komit til Íslands.

Enn er Sóti missti hringinn, kvað hann þetta:

Hǫrðr kvað:Hörðr kvað:

"Skaltú þat vita", segir Sóti, "at sjá hringr skal þér at bana verða, ok ǫllum þeim er eiga, útan kona eigi"."Skaltú þat vita", segir Sóti, "at sjá hringr skal þér at bana verða, ok öllum þeim er eiga, útan kona eigi".

Hǫrðr bað Geir bera at honum ljósit, ok sjá hvé vingjarnligr hann væri;Hörðr bað Geir bera at honum ljósit, ok sjá hvé vingjarnligr hann væri; ok í því steypist Sóti í jǫrð niðr ok vildi eigi bíða ljóssins;ok í því steypist Sóti í jörð niðr ok vildi eigi bíða ljóssins; skildi svá með þeim.

Þeir Hǫrðr tóku kistur allar ok báru til festar, ok fé alt er þeir fundu.Þeir Hörðr tóku kistur allar ok báru til festar, ok fé alt er þeir fundu. Hǫrðr tók sverð ok hjálm, er Sóti hafði átt, ok váru hinu mestu gersemar.Hörðr tók sverð ok hjálm, er Sóti hafði átt, ok váru hinu mestu gersemar. Þeir kippa nú festinni, ok urðu þess varir, at mennirnir váru á burtu af hauginum. Hǫrðr las sik upp eftir festinni, ok komst hann út ór hauginum.Hörðr las sik upp eftir festinni, ok komst hann út ór hauginum. Geirr batt féit í festi, enn Hǫrðr dró út.Geirr batt féit í festi, enn Hörðr dró út.

Þat er at segja frá þeim Hróari ok Helga, at þá er landskjálftinn varð, œddust menn allir, þeir er úti váru, nema þeir Helgi ok Hróarr, ok urðu þeir at halda þeim sem úti váru. Enn er þeir fundust, varð þar fagnafundr; þóttust þeir þá Geir ok Hǫrð ór helju heimt hafa;þóttust þeir þá Geir ok Hörð ór helju heimt hafa; spurði Hróarr Hǫrð at tíðindum, enn hann kvað vísu:spurði Hróarr Hörð at tíðindum, enn hann kvað vísu:

Þeir fóru nú á burt með fang sitt. Hvergi fundu þeir Bjǫrn, ok hǫfðu menn þat fyrir satt, at Óðinn mundi þat verit hafa.Hvergi fundu þeir Björn, ok höfðu menn þat fyrir satt, at Óðinn mundi þat verit hafa. Mikit ágæti þótti mǫnnum Hǫrðr gert hafa í hauggöngunni.Mikit ágæti þótti mönnum Hörðr gert hafa í hauggöngunni.

Hann talaði þá við Hróar: "Nú þykkjumst ek eiga þá þrjá gripi sem ek kýs".

Hróarr kvað þat satt: "Ok ertú makligastr at hafa þá".

"Þá mun ek", segir Hǫrðr, "kjósa sverð, hring ok hjálm"."Þá mun ek", segir Hörðr, "kjósa sverð, hring ok hjálm".

Síðan skiftu þeir fé ǫllu ǫðru, ok urðu allir vel ásáttir.Síðan skiftu þeir fé öllu öðru, ok urðu allir vel ásáttir. Ekki vildi jarl hafa af fénu, þá er þeir buðu honum; kvað Hǫrð makligan mest af at hafa.kvað Hörð makligan mest af at hafa.

Sitja þeir nú í sóma miklum, ok váru þar þau missari.