Bókastaðir

Þat er sagt, at Signýu Valbrandsdóttur dreymdi draum einn. Hon þóttisk sjá tré eitt mikit í rekkju þeira Grímkels, fagrt mjǫk ok svá rótmikit, at í ǫll húsin heima þar á bœnum tóku rœtr trésins, enn ekki þótti henni blómit svá mikit á vera sem hon vildi.

Hon sagði drauminn Þórdísi fóstru sinni, enn hon réð svá, at þau Grímkell mundu barn eiga, ok mundi þat vera mikit ok virðuligt; kveðsk hon hyggja þat svein vera, ok mun mǫrgum þykkja mikils um hann vert sakir framkvæmdar sinnar: "enn ekki kœmi mér þat á óvart, þó at eigi stœði hans hagr með hinum mesta blóma áðr lúki, sakir þess at þér þótti tréit þat hit mikla eigi með svá miklum blóma sem þú vildir, ok ekki er víst, at hann hafi mikit ástríki af flestum frændum sínum".

Litlu síðar fœddi Signý sveinbarn; sá var Hǫrðr nefndr. Hann var snemma mikill vexti ok vænn at áliti, enn ekki dáliga bráðgerr fyrst í því, at hann gekk eigi einn saman, þá er hann var þrévetr at aldri; þetta þótti mǫnnum kynligt ok eigi bráðgerfilegt, svá sem hann var frágerðamaðr at ǫllu ǫðru.

Ok þann dag, er hofhelgi var haldin at Ǫlfusvatni, því at Grímkell var blótmaðr mikill, sat Signý á stóli sínum á miðju stofugólfi; bjósk hon þá um, ok lá men hennar hit góða í knjám henni. Sveinninn Hǫrðr stóð við stokk, ok gekk nú hit fyrsta sinni frá stokkinum ok til móður sinnar, ok rasaði at knjám henni; menit hraut á gólfit fram ok brast í sundr í þrjá hluti.

Signý reiddisk mjǫk ok mælti: "Ill varð þín ganga hin fyrsta, ok munu hér margar illar eftir fara, ok mun þó verst hin síðasta".

Hon kvað vísu:

Grímkell kom í því í stofuna ok heyrði, hvað hon kvað. Hann greip upp sveininn þegjandi ok reiddisk mjǫk þessum orðum, ok kvað vísu:

Svá var Grímkell reiðr orðinn, at hann vildi eigi at sveinninn væri heima þar. Hann ferr ok hittir Grím ok Guðríði, ok biðr þau taka við Herði ok fœða hann þar upp. Þau kváðusk þat gjarna vilja, ok tóku fegin við, ok þótti góð sending í vera.

Einum vetri fyrr hǫfðu þau Grímr ok Guðríðr son átt, er þau létu Geir heita; hann var snemma mikill ok vænligr ok vel at íþróttum búinn, þess at hann skorti þó um alt við Hǫrð. Uxu þeir nú upp báðir samt, ok varð skjótt ástúðigt með þeim.

Signý undi nú verr eftir þetta enn áðr, ok var nú sýnu færa með þeim Grímkatli enn fyrr.

Enn dreymdi hana draum, at hon sæi tré eitt mikit sem fyrr, í rótum mest, limamargt ok gerði á blóm mikit.

Þann draum réð fóstra hennar enn til barngetnaðar þeira á milli, ok mundi vera dóttir, ok lifa eftir ætt stór, er henni sýndisk limamargt tréit: "enn þar er þér þótti þat bera blóma mikinn, mun merkja siðaskifti þat, er koma mun, ok mun hennar afkvæmi hafa þá trú, sem þá er boðin, ok mun sú betri".

Eftir þing um sumarit bað Signý Grímkel, at hann leyfði henni at fara norðr til frænda sinna. Hann kveðsk þat mundu leyfa henni, enn sagði, at hon skyldi eigi vera lengr enn hálfan mánuð.

Tveir húskarlar fóru með henni ok Þórdís fóstra hennar; þau riðu norðr í Reykjardal. Torfi tók allvel við þeim, ok bað at hon væri þar um vetrinn, ok þótti ella ástleysi á finnask við sik. Hon kvað sér hálfan mánuð lofat brott at vera, enn eigi lengr. Torfi kvað ekki á því liggja. Hon lét þá at bœn hans ok eggjan.

Þau fóru þá heimboðum um vetrinn, ok er þau váru at heimboði niðri í Bœ, varð fóstra Signýar bráðdauð, ok er jǫrðut í Þórdísarholti; þat er skamt frá Bœ. Mikit þótti Signýu þetta; fór síðan heim á Breiðabólstað.

Ok litlu síðar fekk Signý sótt, þá er hon skyldi léttari verða, ok horfði þar mjǫk þungliga um sóttarfar hennar. Torfi talaði við hana: kvað sér illa hug sagt hafa um hennar gjaforð; lét sér ok mjǫk hugstœtt til Grímkels alla stund verit hafa. Hon kvað eigi ólíklegt at til mikils drœgi um. Hon fœddi meybarn bæði mikit ok jóðligt. Torfi vildi eigi láta vatni ausa barnit fyrr enn reiddisk um líf Signýar; hon andaðisk þar þegar á sænginni.

Þá gerði Torfi sik svá reiðan, at hann vildi láta barnit útbera. Hann bað Sigurð fóstra sinn taka við barninu, ok fara með þat til Reykjardalsár ok tortíma því þar. Sigurðr kvað þetta allilla gert vera, enn nenti þó eigi at synja Torfa þessa. Sigurðr tók nú við barninu ok fór vegar síns; honum sýndisk vænligt barnit, ok því nenti hann eigi at kasta því út á ána. Hann snýr nú upp til Signýarstaða, ok leggr þar niðr barnit í garðshliði, ok þótti líkligt, at þat mundi brátt finnask. Grímr bóndi stóð úti undir húsgafli, Signýarson; hann sá þetta, gengr til ok tekr upp barnit, ok hefir heim með sér, ok lætr Helgu konu sína bregðask sjúka, ok segja hana hafa fœdda mey þessa. Hann lét ausa vatni ok nefndi Þorbjǫrgu.

Grímr fór heiman til Breiðabólstaðar; hann sá margt manna fara ór garði; þar var fylgt líki Signýar til graftar.

Torfi sagði Grími andlát móður sinnar, "ok vil ek lúka þér fé hennar ǫll; enn þó ættu vér Grímkatli at gjalda þat fé, enn vér viljum þó allvel til þín gera".

Grímr kvað hann vel segja. Síðan jǫrðuðu þeir Signýu, ok gengu frá síðan.

Nú finnask þeir Sigurðr ok Grímr; segisk Sigurðr vita, at Torfi muni leggja reiði á hann, þegar hann veit, at hann hefir líf gefit barninu.

"Ek kann þar ráð til", segir Grímr, "ek skal koma þér útan ok launa þér svá þat happ er þik hendi".

Ok svá gerði hann; sendi hann Sigurð suðr á Eyrar ok fekk honum tvá hesta, ok váru klyfjar á ǫðrum; þar fór hann útan.

Annan dag eftir kom Torfi til Signýarstaða, ok spurði, hví Helga lægi, þvíat hann vissi ekki ván vanheilsu hennar. Hann kendi nú barnit hjá henni ok mælti: "Allmikil dirfð er á slíku, er þit þorit upp at fœða barn þat, er ek lét útbera".

Helga svarar: "Allnáit var barn þetta Grími, ok var várkunn á, þótt hann byrgi því".

Þá spurði Torfi, hvar Grímr væri. Hon kvað hann genginn til verkmanna. Þangat fór Torfi ok hitti Grím; lét Torfi hit versta, ok kvað Grím firnadjarfan verða sér, ok spurði, hvat hann vissi til Sigurðar; kvað hann ills verðan fyrir þat, at hann hafði rofit skipan hans; lét Grímkel makligan þvílíkrar svívirðingar frá sér. Grímr kveðsk sent hafa Sigurð vestr í Fjǫrðu til skips.

Torfi varð reiðr við þat; hann tók meyna, ok nenti eigi at láta drepa hana; þvíat þat var morð kallat, at drepa bǫrn frá því er þau váru vatni ausin. Hann hefir meyna heim ok selr til fóstrs ambátt nǫkkurri, ok ekki fekk hann henni til klæða, ok ekki vildi hann taka af verkum ambáttarinnar.

Sigmundr hét maðr; hann gekk yfir á húsgang ok kona hans ok sonr, er Helgi hét. Oftast váru þau í gestahúsi þar sem þau kómu, nema Sigmundr væri inni til skemtanar.

Þetta hit sama haust kómu þau Sigmundr til Breiðabólstaðar.

Tók Torfi vel við þeim ok mælti til þeira: "Ekki skulu þit í gestahúsi vera, þvíat mér lísk vel á þik, Sigmundr, ok heldr gæfusamliga".

Hann svarar: "Ekki mundi þér þat missýnask, þóat þat væri at þér sýndisk svá".

Torfi kveðsk mundu gera sœmd til hans, "þvíat ek mun þiggja at þér barnfóstr".

Sigmundr svarar: "er okkar sá mannamunr, þóat ek fóstra þér barn, þvíat þat er talat, at sá sé minni maðr, er ǫðrum fóstrar barn".

Torfi mælti: "Þú skalt fœra meyna til Ǫlfusvatns".

Þessu játar Sigmundr; tekr hann nú við Þórbjǫrgu, ok bindr hana á bak sér, ok ferr á brott síðan. Þetta þóttisk Torfi gera alt til svívirðingar við Grímkel, enn þótti þessi maðr velfallinn til at bera meyna á rekning; vildi hann ok ekki hætta hér betra manni til enn Sigmundi, þvíat honum þótti eingis ørvænt fyri Grímkatli, ef sá maðr hefði fœrt honum barnit, at honum hefði nǫkkur hefnd í þótt.

Sigmundi varð nú gott til gistingarstaða, þvíat allir þóttusk skyldir at gera vel við meyna ok þá sem með henni fóru, hvar sem hon kom, ok því vildi Sigmundr fara hinn lengsta veg; hann fór út um Andakíl ok Melahverfi ok alt hit ytra um Nes ǫll, enn útan um Grindavík ok Ǫlfus.

At aftni eins dags kómu þau Sigmundr til Ǫlfusvatns; var Sigmundr vátr ok frosinn mjǫk; hann settisk útarliga; enn Grímkell sat í rúmi sínu ok hafði sverð um kné sér. Hann spurði, hvat komit væri.

Sigmundr svarar: "Hér er kominn Sigmundr barnfóstri þinn, bóndi sæll, ok Þórbjǫrg dóttir þín; er hon allra barna best".

Grímkell mælti: "Heyrit, hvat gǫngumaðrinn segir; þú mundir vera barnfóstri minn, allra stafkarla armastr; ok eigi er einskonar fjandskapr Torfa við mik; deyddi hann fyrst móðurina, enn rak nú barnit á húsgang".

Grímkell kvað þá vísu:

Alla vissi Grímkell ráðagerð Torfa, ok því vildi hann ekki at mærin væri þar eftir. Grímkell bað Sigmund dragask á brott sem skjótast, nema hann vildi vera lamdr ok bíða svá hins verra.

Þau urðu nú þegar á brott at fara með meyna. Þau fóru um Grímsnes ok um Laugardal, ok lǫgðu nú órækt á barnit, þvíat þau þóttusk eigi vita, at þau mundu því nǫkkurn tíma af hendi koma. Þeim varð nú ilt til gistingarstaða. Þóttisk Sigmundr nú yfir flugu ginit hafa, er hann tók við meynni af Torfa.

Þau kómu til Grímsstaða einn dag til dǫgurðar; segja þau Grími at þau fóru með ungt barn.

Grímr kveðsk sjá vilja barn þat hit unga, er menn gera nú mest orð á.

Sigmundr kvað mikit fyrir at leysa upp barnit, enn sagði þat þó ekki gott mundu at hugga eftir. Grímr kvað ekki skyldu at því gaum gefa; var barnit nú upp leyst ok sýnt Grími.

Hann mælti þá: "Þetta er sannliga barn Signýar; hennar hefir augun, ok mundi hon þat ætla mér, at ek munda eigi láta með húsum ganga barn hennar, ef ek mætta at gera; enn mikla skǫmm vill Torfi gera ǫllum frændum barns þessa, ok jafnvel sjálfum sér; nú mun ek, Sigmundr, taka af þér barn þetta ok þenna ómaga".

Hann varð því allfeginn. Þar váru þau þann dag, enn fóru síðan ofan Botnsheiði. Þess gátu margir, at Grímr mundi sik í hættu hafa við Grímkel goða um þetta mál, sakir ofrkapps hans.

Um fardagaskeið reið Grímkell goði heiman út í Ǫlfus um Hjalla, enn útan um Arnarbœli ok upp eftir Flóa í Oddgeirshóla; þaðan í Grímsnes ok gisti í Laugardal, ok svá heim. Hann stefndi ǫllum bœndum á sinn fund til Miðfells, þeim sem þá hafði hann hitt, á tveggja nátta fresti, þvíat Grímkell hafði goðorð yfir þessum sveitum ǫllum. Til Miðfells kómu sextigir þingmanna hans. Grímkell segir þeim nauðsynjamál sitt við Torfa, ok kveðsk ætla at fara stefnufǫr til Torfa. Ǫllum þótti þat várkunn. Þeir riðu um Gjábakka, svá um Klufta ok um Ok; svá hina neðri leið ofan hjá Augastǫðum, ok svá á Breiðabólstað. Torfi var eigi heima, ok var farinn upp í Hvítársíðu. Grímkell stefndi Torfa um fjǫrráð við Þórbjǫrgu ok um heimanfylgju Signýar; hann stefndi málunum til alþingis, ok reið heim síðan, ok var nú fátt fjǫlrœðara enn um mál þeirra Grímkels ok Torfa.

Enn er Grímr hinn litli spyrr þetta, ferr hann heiman út í Reykjarvík á fund Þórkels mána lǫgsǫgumanns. Þeim varð talat um mál þeira Grímkels ok Torfa; spyrr Grímr, hvat hann ætli, hvern enda eiga muni með þeim. Honum kveðsk þykkja horfa óvænliga, þar sem kappgjarnir áttu hlut í.

Grímr mælti: "Gjarna vilda ek at þú ættir hlut at sættum með þeim, því at þú ert bæði vitr ok góðgjarn".

Þórkell svarar: "Vel ferr þér eftirleitin ok góðmannliga, ok í því skal ek heldr hlut eiga, at þeir sættisk".

Grímr mælti: "Ek vil gefa þér fé til þess, at þú sættir þá".

Hann helti í kné honum hundraði silfrs, ok þakkaði honum heit sín, er hann ætlaði at sætta þá.

Þórkell kvað honum vel fara: "enn skil þú þat, at ek vænti þér sættinni, enn ek heit eigi".

Grímr svarar: "Þat er meira vert, er þú væntir, enn þótt flestir menn aðrir heiti til fulls".

Grímr fór á brott eftir þetta. Líðr nú framan til þings; koma þá hvárirtveggju mjǫk fjǫlmennir.

Grímr var á þingi; hann fór at hitta Þórkel mána ok bað hann leita um sættir; kvað hann mundu fá af því mikinn sóma, ef hann gæti sætt þá hǫfðingjana. Þórkell gerði nú svá; hann fór fyrst at finna Grímkel goða, ok vakti til við hann um málin.

Grímkell svarar: "Þat er skjótt at segja, at um ǫll skifti vár jafnsaman ok fjandskap Torfa við mik vil ek eingis gerð á hafa, nema mín sjálfs, nema því at eins, at þat sé skilit undir niðri, at hann gjaldi eigi minna enn tólf hundruð þriggja álna aura".

Þórkell bauð þá at gera um með þeim; "enn sjá megi þit, hvat er við liggr; enn er berr ófriðr, ef þit sættisk eigi, enn vér munum þeim veita, er meir gerir at várum orðum, ok vár orð vilja nǫkkurs virða, ok er þat meira vert enn þat, sem hér stendr á milli".

Grímkell mælti þá: "Því játa ek, at Þórkell dœmi um málit; hann er kunnigr at allri réttvísi".

Nú sér Torfi at þetta eitt hœfir; segisk nú ok þessu játa.

Þórkell mælti: "Þat er mín ummæli ok gerð, at Torfi greiði Grímkatli sex hundruð þriggja álna aura, ok leigi sex vetr, ok gjaldi þá tólf hundruð"; lésk þá hafa gert sem honum sýndisk réttligast.

Grímkell svarar: "Líka mun ek mér láta þessa gerð, með því at ek hefi sjálfr undir lagit; enn minnkat þykki mér allmjǫk málin; skal þetta fé eiga Hǫrðr son minn, ok hafa þat í móðurarf sinn".

Torfi kveðsk eigi mundu gjalda Herði þetta fé, nema hann yrði eigi verrfeðrungr.

Grímkell kvað eigi þat víst vita mega, hversu þat vildi verða, enn kvað Herði ønga bót í því, þótt almælit sannaðisk, þat at móðurbrœðrum yrði menn líkastir: "því at þú ert eigi einhamr, ok þætti mér honum þat verra enn ekki at hafa þat af þér".

Þá varð óp mikit. Illa líkaði hvárumtveggja gerðin, ok var þó haldin at kalla.

Liðu af þau missari ok kómu ǫnnur til. Þá bað Grímkell sér konu, Sigríðar Þórbjarnardóttur af Skálmarnesi; var því máli vel svarat, þvíat maðr þótti gǫfigr ok ættstórr, þóat hann væri nǫkkut hnignandi; var hon honum gefin; var boð þeira at Ǫlfusvatni, heima at Grímkels; fór þat vel fram ok skǫruliga. Þeira samfarir urðu allgóðar; sat Grímkell nú um kyrt.