Bókastaðir

Það er sagt að Signýju Valbrandsdóttur dreymdi draum einn. Hún þóttist sjá tré eitt mikið í rekkju þeirra Grímkels, fagurt mjög og svo rótmikið að í öll húsin heima þar á bænum tóku rætur trésins en ekki þótti henni blómið svo mikið á vera sem hún vildi.

Hún sagði drauminn Þórdísi fóstru sinni en hún réð svo að þau Grímkell mundu barn eiga og mundi það vera mikið og virðulegt. Kveðst hún hyggja það svein vera " og mun mörgum þykja mikils um hann vert sakir framkvæmdar sinnar en ekki kæmi mér það á óvart þó að eigi stæði hans hagur með hinum mesta blóma áður lúki, sakir þess að þér þótti tréið það hið mikla eigi með svo miklum blóma sem þú vildir. Og ekki er víst að hann hafi mikið ástríki af flestum frændum sínum. "

Litlu síðar fæddi Signý sveinbarn. Sá var Hörður nefndur. Hann var snemma mikill vexti og vænn að áliti en ekki dálega bráðger fyrst í því að hann gekk eigi einn saman þá er hann var þrevetur að aldri. Þetta þótti mönnum kynlegt og eigi bráðgervilegt svo sem hann var frágerðamaður að öllu öðru.

Og þann dag er hofhelgi var haldin að Ölfusvatni, því að Grímkell var blótmaður mikill, sat Signý á stóli sínum á miðju stofugólfi. Bjóst hún þá um og lá men hennar hið góða í knjám henni. Sveinninn Hörður stóð við stokk og gekk nú hið fyrsta sinni frá stokkinum og til móður sinnar og rasaði að knjám henni. Menið hraut á gólfið fram og brast í sundur í þrjá hluti.

Signý reiddist mjög og mælti: " Ill varð þín ganga hin fyrsta og munu hér margar illar eftir fara og mun þó verst hin síðasta. "

Hún kvað vísu:

Grímkell kom í því í stofuna og heyrði hvað hún kvað. Hann greip upp sveininn þegjandi og reiddist mjög þessum orðum og kvað vísu:

Svo var Grímkell reiður orðinn að hann vildi eigi að sveinninn væri heima þar. Hann fer og hittir Grím og Guðríði og biður þau taka við Herði og fæða hann þar upp. Þau kváðust það gjarna vilja og tóku fegin við og þótti góð sending í vera.

Einum vetri fyrr höfðu þau Grímur og Guðríður son átt er þau létu Geir heita. Hann var snemma mikill og vænlegur og vel að íþróttum búinn, þess að hann skorti þó um allt við Hörð. Uxu þeir nú upp báðir samt og varð skjótt ástúðigt með þeim.

Signý undi nú verr eftir þetta en áður og var nú sýnu færra með þeim Grímkatli en fyrr.

Enn dreymdi hana draum að hún sæi tré eitt mikið sem fyrr, í rótum mest, limamargt og gerði á blóm mikið.

Þann draum réð fóstra hennar enn til barngetnaðar þeirra á milli og mundi vera dóttir og lifa eftir ætt stór er henni sýndist limamargt tréið " en þar er þér þótti það bera blóma mikinn mun merkja siðaskipti það er koma mun og mun hennar afkvæmi hafa þá trú sem þá er boðin og mun sú betri. "

Eftir þing um sumarið bað Signý Grímkel að hann leyfði henni að fara norður til frænda sinna. Hann kveðst það mundu leyfa henni en sagði að hún skyldi eigi vera lengur en hálfan mánuð.

Tveir húskarlar fóru með henni og Þórdís fóstra hennar. Þau riðu norður í Reykjadal. Torfi tók allvel við þeim og bað að hún væri þar um veturinn og þótti ella ástleysi á finnast við sig. Hún kvað sér hálfan mánuð lofað burt að vera en eigi lengur. Torfi kvað ekki á því liggja. Hún lét þá að bæn hans og eggjan.

Þau fóru þá heimboðum um veturinn og er þau voru að heimboði niðri í Bæ varð fóstra Signýjar bráðdauð og er jörðuð í Þórdísarholti. Það er skammt frá Bæ. Mikið þótti Signýju þetta, fóru síðan heim á Breiðabólstað.

Og litlu síðar fékk Signý sótt þá er hún skyldi léttari verða og horfði þar mjög þunglega um sóttarfar hennar. Torfi talaði við hana, kvað sér illa hug sagt hafa um hennar gjaforð, lét sér og mjög hugstætt til Grímkels alla stund verið hafa. Hún kvað eigi ólíklegt að til mikils drægi um. Hún fæddi meybarn bæði mikið og jóðlegt. Torfi vildi eigi láta vatni ausa barnið fyrr en reiddist um líf Signýjar. Hún andaðist þar þegar á sænginni.

Þá gerði Torfi sig svo reiðan að hann vildi láta barnið út bera. Hann bað Sigurð fóstra sinn taka við barninu og fara með það til Reykjadalsár og tortíma því þar. Sigurður kvað þetta allilla gert vera en nennti þó eigi að synja Torfa þessa. Sigurður tók nú við barninu og fór vegar síns. Honum sýndist vænlegt barnið og því nennti hann eigi að kasta því út á ána. Hann snýr nú upp til Signýjarstaða og leggur þar niður barnið í garðshliði og þótti líklegt að það mundi brátt finnast. Grímur bóndi stóð úti undir húsgafli, Signýjarson. Hann sá þetta, gengur til og tekur upp barnið og hefir heim með sér og lætur Helgu konu sína bregðast sjúka og segja hana hafa fædda mey þessa. Hann lét ausa vatni og nefndi Þorbjörgu.

Grímur fór heiman til Breiðabólstaðar. Hann sá margt manna fara úr garði. Þar var fylgt líki Signýjar til graftar.

Torfi sagði Grími andlát móður sinnar " og vil eg lúka þér öll en þó ættum vér Grímkatli að gjalda það fé en vér viljum þó allvel til þín gera. "

Grímur kvað hann vel segja. Síðan jörðuðu þeir Signýju og gengu frá síðan.

Nú finnast þeir Sigurður og Grímur. Segist Sigurður vita að Torfi mun leggja reiði á hann þegar hann veit að hann hefir líf gefið barninu.

" Eg kann þar ráð til, " segir Grímur. " Eg skal koma þér utan og launa þér svo það happ að þig henti. "

Og svo gerði hann. Sendi hann Sigurð suður á Eyrar og fékk honum tvo hesta og voru klyfjar á öðrum. Þar fór hann utan.

Annan dag eftir kom Torfi til Signýjarstaða og spurði hví Helga lægi því að hann vissi ekki von vanheilsu hennar. Hann kenndi nú barnið hjá henni og mælti: " Allmikil dirfð er í slíku er þið þorið upp að fæða barn það er eg lét út bera. "

Helga svarar: " Allnáið var barn þetta Grími og var vorkunn á þótt hann byrgi því. "

Þá spurði Torfi hvar Grímur væri. Hún kvað hann genginn til verkmanna. Þangað fór Torfi og hitti Grím. Lét Torfi hið versta og kvað Grím firna djarfan verða sér og spurði hvað hann vissi til Sigurðar, kvað hann ills verðan fyrir það að hann hafði rofið skipan hans, lét Grímkel maklegan þvílíkrar svívirðingar frá sér. Grímur kveðst hafa sent Sigurð vestur í fjörðu til skips.

Torfi varð reiður við það. Hann tók meyna og nennti eigi að láta drepa hana því að það var morð kallað að drepa börn frá því er þau voru vatni ausin. Hann hefir meyna heim og selur til fósturs ambátt nokkurri og ekki fékk hann henni til klæða og ekki vildi hann taka af verkum ambáttarinnar.

Sigmundur hét maður. Hann gekk yfir á húsgang og kona hans og sonur er Helgi hét. Oftast voru þau í gestahúsi þar sem þau komu nema Sigmundur væri inni til skemmtanar.

Þetta hið sama haust komu þau Sigmundur til Breiðabólstaðar.

Tók Torfi vel við þeim og mælti til þeirra: " Ekki skuluð þið í gestahúsi vera því að mér líst vel á þig Sigmundur og heldur gæfusamlega. "

Hann svarar: " Ekki mundi þér það missýnast þó að það væri að þér sýndist svo. "

Torfi kveðst mundu gera sæmd til hans " því að eg mun þiggja að þér barnfóstur. "

Sigmundur svarar: " Er okkar sá mannamunur þó að eg fóstri þér barn því að það er talað að sá sé minni maður er öðrum fóstrar barn. "

Torfi mælti: " Þú skalt færa meyna til Ölfusvatns. "

Þessu játar Sigmundur. Tekur hann nú við Þorbjörgu og bindur hana á bak sér og fer á burt síðan. Þetta þóttist Torfi gera allt til svívirðingar við Grímkel en þótti þessi maður vel fallinn til að bera meyna á rekning. Vildi hann og ekki hætta hér betra manni til en Sigmundi því að honum þótti engis örvænt fyrir Grímkatli ef sá maður hefði fært honum barnið að honum hefði nokkur hefnd í þótt.

Sigmundi varð nú gott til gistingarstaða því að allir þóttust skyldir að gera vel við meyna og þá sem með henni fóru hvar sem hún kom og því vildi Sigmundur fara hinn lengsta veg. Hann fór út um Andakíl og Melahverfi og allt hið ytra um Nes öll en utan um Grindavík og Ölfus.

Að aftni eins dags komu þau Sigmundur til Ölfusvatns. Var Sigmundur votur og frosinn mjög. Hann settist utarlega en Grímkell sat í rúmi sínu og hafði sverð um kné sér. Hann spurði hvað komið væri.

Sigmundur svarar: " Hér er kominn Sigmundur barnfóstri þinn bóndi sæll og Þorbjörg dóttir þín. Er hún allra barna best. "

Grímkell mælti: " Heyrið hvað göngumaðurinn segir. Þú mundir vera barnfóstri minn allra stafkarla armastur. Og eigi er eins konar fjandskapur Torfa við mig. Deyddi hann fyrst móðurina en rak nú barnið á húsgang. "

Grímkell kvað þá vísu:

Alla vissi Grímkell ráðagerð Torfa og því vildi hann ekki að mærin væri þar eftir. Grímkell bað Sigmund dragast á burt sem skjótast nema hann vildi vera lamdur og bíða svo hins verra.

Þau urðu nú þegar á burt að fara með meyna. Þau fóru um Grímsnes og um Laugardal og lögðu nú órækt á barnið því að þau þóttust eigi vita að þau mundu því nokkurn tíma af hendi koma. Þeim varð nú illt til gistingarstaða. Þóttist Sigmundur nú yfir flugu ginið hafa er hann tók við meynni af Torfa.

Þau komu til Grímsstaða einn dag til dögurðar. Segja þau Grími að þau fóru með ungt barn.

Grímur kveðst sjá vilja barn það hið unga " er menn gera nú mest orð á. "

Sigmundur kvað mikið fyrir að leysa upp barnið en sagði það þó ekki gott mundu að hugga eftir. Grímur kvað ekki skyldu að því gaum gefa. Var barnið nú upp leyst og sýnt Grími.

Hann mælti þá: " Þetta er sannlega barn Signýjar, hennar hefir augun, og mundi hún það ætla mér að eg mundi eigi láta með húsum ganga barn hennar ef eg mætti að gera. En mikla skömm vill Torfi gera öllum frændum barns þessa og jafnvel sjálfum sér. Nú mun eg Sigmundur taka af þér barn þetta og þenna ómaga. "

Hann varð því allfeginn. Þar voru þau þann dag en fóru síðan ofan Botnsheiði. Þess gátu margir að Grímur mundi sig í hættu hafa við Grímkel goða um þetta mál sakir ofurkapps hans.

Um fardagaskeið reið Grímkell goði heiman út í Ölfus um Hjalla en utan um Arnarbæli og upp eftir Flóa í Oddgeirshóla, þaðan í Grímsnes og gisti í Laugardal og svo heim. Hann stefndi öllum bændum á sinn fund til Miðfells, þeim sem þá hafði hann hitt, á tveggja nátta fresti því að Grímkell hafði goðorð yfir þessum sveitum öllum. Til Miðfells komu sex tigir þingmanna hans. Grímkell segir þeim nauðsynjamál sitt við Torfa og kveðst ætla að fara stefnuför til Torfa. Öllum þótti það vorkunn. Þeir riðu um Gjábakka, svo til Klufta og um Ok, svo hina neðri leið ofan hjá Augastöðum og svo á Breiðabólstað. Torfi var eigi heima og var farinn upp í Hvítársíðu. Grímkell stefndi Torfa um fjörráð við Þorbjörgu og um heimanfylgju Signýjar. Hann stefndi málunum til alþingis og reið heim síðan og var nú fátt fjölræðara en um mál þeirra Grímkels og Torfa.

En er Grímur hinn litli spyr þetta, fer hann heiman út í Reykjavík á fund Þorkels mána lögsögumanns. Þeim varð talað um mál þeirra Grímkels og Torfa. Spyr Grímur hvað hann ætli hvern enda eiga muni með þeim. Honum kveðst þykja horfa óvænlega þar sem kappgjarnir áttu hlut í.

Grímur mælti: " Gjarna vildi eg að þú ættir hlut að sættum með þeim því að þú ert bæði vitur og góðgjarn. "

Þorkell svarar: " Vel fer þér eftirleitin og góðmannlega og í því skal eg heldur hlut eiga að þeir sættist. "

Grímur mælti: " Eg vil gefa þér fé til þess að þú sættir þá. "

Hann hellti í kné honum hundraði silfurs og þakkaði honum heit sín er hann ætlaði að sætta þá.

Þorkell kvað honum vel fara " en skil þú það að eg vænti þér sættinni en eg heit eigi. "

Grímur svarar: " Það er meira vert er þú væntir en þótt flestir menn aðrir heiti til fulls. "

Grímur fór á burt eftir þetta. Líður nú framan til þings. Koma þá hvorirtveggju mjög fjölmennir.

Grímur var á þingi. Hann fór að hitta Þorkel mána og bað hann leita um sættir, kvað hann mundu fá af því mikinn sóma ef hann gæti sætt þá höfðingjana. Þorkell gerði nú svo. Hann fór fyrst að finna Grímkel goða og vakti til við hann um málin.

Grímkell svarar: " Það er skjótt að segja að um öll skipti vor jafnsaman og fjandskap Torfa við mig. Vil eg engis gerð á hafa nema mína sjálfs nema því aðeins að það sé skilið undir niðri að hann gjaldi eigi minna en tólf hundruð þriggja álna aura. "

Þorkell bauð þá að gera um með þeim " en sjá megið þið hvað er við liggur en er ber ófriður ef þið sættist eigi en vér munum þeim veita er meir gerir að vorum orðum og vor orð vilja nokkurs virða. Og er það meira vert en það sem hér stendur á milli. "

Grímkell mælti þá: " Því játa eg að Þorkell dæmi um málið. Hann er kunnigur að allri réttvísi. "

Nú sér Torfi að þetta eitt hæfir, segist nú og þessu játa.

Þorkell mælti: " Það er mín ummæli og gerð að Torfi greiði Grímkatli sex hundruð þriggja álna aura og leigi sex vetur og gjaldi þá tólf hundruð. " Lést þá hafa gert sem honum sýndist réttlegast.

Grímkell svarar: " Líka mun eg láta mér þessa gerð með því að eg hefi sjálfur undir lagið en minnkað þykir mér allmjög málin. Skal þetta fé eiga Hörður son minn og hafa það í móðurarf sinn. "

Torfi kveðst eigi mundu gjalda Herði þetta fé nema hann yrði eigi verrfeðrungur.

Grímkell kvað eigi það víst vita mega hversu það vildi verða en kveðst Herði engi bót í því þótt almælið sannaðist það að móðurbræðrum yrðu menn líkastir " því að þú ert eigi einhamur og þætti mér honum verra en eigi að hafa það af þér. "

Þá varð óp mikið. Illa líkaði hvorumtveggja gerðin og var þó haldin að kalla.

Liðu af þau misseri og önnur til. Þá bað Grímkell sér konu, Sigríðar Þorbjarnardóttur af Skálmarnesi. Var því máli vel svarað því að maður þótti göfugur og ættstór þó að hann væri nokkuð hnignandi. Var hún honum gefin. Var boð þeirra að Ölfusvatni heima að Grímkels. Fór það vel fram og skörulega. Þeirra samfarir voru allgóðar. Sat Grímkell nú um kyrrt.