Bókastaðir

Á dǫgum Haralds hins hárfagra bygðisk mest Ísland, því at menn þoldu eigi ánauð hans ok ofríki, einkanliga þeir sem váru stórrar ættar ok mikillar lundar, enn áttu góða kosti, ok vildu þeir heldr flýja eignir sínar, enn þola ágang ok ójafnað, eigi heldr konungi enn ǫðrum manni. Var einn af þeim Bjǫrn gullberi. Hann fór ór Orkadal til Íslands ok nam Reykjardal hinn syðra frá Grímsá til Flókadalsár, ok bjó á Gullberastǫðum. Hans synir vóru þeir: Svarthǫfði, Geirmundr, Þjóstólfr, ok koma þeir ekki við þessa sǫgu.

Hinn elsti son Bjarnar hét Grímkell; hann var bæði mikill ok sterkr. Bjǫrn gullberi gerðisk mikill maðr fyrir sér ok auðigr at fé. Grímkell Bjarnarson bað Rannveigar Þórbjarnardóttur ór Arnarholti, ok fekk hennar, ok váru ekki lengr ásamt, ok varð hon sóttdauð. Þau áttu eftir dóttur, er Þuríðr hét. Hon fœddisk upp með þeim manni, er Sigurðr múli hét; hann bjó undir Felli. Hon var væn kona ok hǫg á hendr, ok nǫkkut harðlynd; var hon þó vinsæl.

Grímkell bjó fyrst suðr at Fjǫllum, skamt frá Ǫlfusvatni. Þar er nú kallat á Grímkelsstǫðum ok eru nú sauðahús. Grímkell átti vítt goðorð. Hann var auðigr maðr ok hǫfðingi hinn mesti, ok kallaðr ekki um alt jafnaðarmaðr. Hann fœrði bú sitt eftir konu sína dauða til Ǫlfusvatns, þvíat honum þótti þar betri landakostir. Hann bjó þar síðan alla stund meðan hann lifði. Hann var kallaðr Grímkell goði.

Hǫgni hét maðr ok bjó í Hagavík, skamt frá Ǫlfusvatni; Þórbjǫrg hét kona hans; þau áttu dóttur þá er Guðríðr hét; hon var væn kona ok vinsæl. Hǫgni var ættsmár ok var þó vel at sér; enn Þórbjǫrg kona hans var sýnu ættstœrri, ok kom þó vel ásamt með þeim. Hǫgni var vel fjáreigandi.

Valbrandr hét maðr er bjó á Breiðabólstað í hinum nyrðra Reykjardal; hann var sonr Valþjófs hins gamla. Torfi hét son Valbrands. Þeir feðgar hǫfðu goðorð. Torfi var vitr maðr ok víðfrægr.

Þar óx sá maðr upp með þeim feðgum, er Sigurðr hét, ok var Gunnhildarson; hann var skyldr Torfa at frændsemi; hann var kallaðr Sigurðr Torfafóstri; hann var hinn efniligasti maðr ok gerr at sér um flestar íþróttir.

Annat barn átti Valbrandr; þat var dóttir, er Signý hét; hana átti Þórgeirr ór Miðfelli sonr Finns hins auðga Halldórssonar, Hǫgnasonar; hann var þá andaðr, er sjá saga gerðisk. Grímr hét son þeira, efniligr maðr, ok óx upp með móður sinni. Signý bjó á Signýjarstǫðum, skamt frá Breiðabólstað. Hon var skǫrungr mikill, skjótorð ok skapstór ok harðúðig í ǫllu.

Þar óx upp sá maðr með henni, er Grímr hét; hann var kallaðr Grímr hinn litli; hann var fóstri Signýar, ok mikilsháttar maðr, skjótlátr ok skynjugr um flest.

Kollr Kjarlaksson bjó þá á Lundi í Reykjardal hinum syðra; hann var hǫfðingi mikill.

Maðr hét Þórvaldr, er bjó á Vatnshorni í Skorradal, mikill maðr ok sterkr; kona hans hét Þórgríma ok var kǫllut smiðkona, fjǫlkunnig mjǫk. Indriði hét son þeira, mikill maðr ok efniligr. Þórgríma lifði lengr þeira hjóna. Enn þá er hon var ekkja orðin, bjó hon í Hvammi í Skorradal; hon gerðisk auðig kona ok mikil fyrir sér.

Þat er sagt eitt sumar sem oftar, at Grímkell goði reið til þings, ok einnhvern dag gekk hann frá búð sinni með flokk mikinn manna, ok til búðar Valbrands, ok inn í búðina. Valbrandr fagnaði honum vel, þvíat Grímkell var honum kunnigr áðr; setjask þeir niðr ok tóku tal með sér.

Grímkell mælti: "Þat er mér gerla sagt, Valbrandr, at þú eigir þér dóttur þá, er Signý heitir, ok sé skǫrungr mikill; vil ek biðja hennar, ef þú vilt gifta mér hana".

Valbrandr svarar: "Kunnigt er oss, at þú hefir ætt góða ok auð fjár, ok ert sjálfr garpr hinn mesti; vil ek þessu vel svara".

Lýkr þeira tali svá, at Valbrandr fastnar Grímkeli goða Signýu dóttur sína; enn boð skyldi vera at tvímánaði suðr at Ǫlfusvatni.

Torfi Valbrandsson var eigi á þingi. Ok er Valbrandr kom heim af þingi, sagði hann Torfa syni sínum tíðindin.

Torfi svarar: "Alllítils þykkja yðr verðar mínar tillǫgur, er mik skyldi ekki at spyrja slíku, enda þykki mér ekki ráð þetta, er þú hefir sét fyrir dóttur þinni, jafnvirðuligt sem þér þykkir vera; mun Signýu þetta verða ekki mikit til yndis, er maðr er bæði gamall ok harðráðr".

Torfi kvað þá vísu:

Spurði Signý nú gjaforð sitt ok lét sér fátt um finnask. Ok er þau Torfi ok Signý systkin finnask, lætr hann sér ekki um ráðahag þenna.

"Er ást mikil", segir hann, "okkar í millum; er mér ekki um, at þú ráðisk ór heraði á brott með fé þitt".

Hon svarar: "Ek sé hér gott ráð til, bróðir; bregð þú ekki ráðahag þessum; enn ek mun handsala þér fé mitt alt á þann hátt, at þú skalt gjalda heimanfylgju mína, slíka sem faðir minn hefir ákveðit, ok mun þat vísliga tuttögu hundraða munr; vil ek þat gefa þér til vingunar, útan gripi mína tvá, þá er ek hefi mestar mætr á: er þat annat men mitt hit góða, enn annat hestr minn Svartfaxi".

Torfi lét sér þetta vel líka, ok mælti þá vel til hennar.

Nú búask menn til brúðkaupsferðar. Kollr frá Lundi var boðinn til brúðkaupsins einnhverr virðingamestr. Hann báðu þeir feðgar vera fyrir boðsmǫnnum, þvíat Valbrandr var svá gamall, at hann nenti ekki at fara; enn Torfi vildi ekki fara. Kollr réðsk til ferðar með brúðinni ok váru saman þrírtigir manna. Þau gistu at Þverfelli í Reykjardal hinum syðra.

Grímr hinn litli fóstri Signýar skyldi geyma hrossa á gistingunni, ok um morgininn, er hann leitaði, fann hann eigi Svartfaxa hest Signýar. Grímr fór þá at leita norðr yfir háls til Flókadals; gekk hann eftir dǫggslóð. Hann fann hestinn dauðan í jarðfalli þar í dalnum. Hann tók af fjǫtur, er hann hafði haft á honum um nóttina, ok fór síðan aftr, ok segir Signýu, at hestr hennar var dauðr hinn góði, ok hversu til hafði borit.

Hon svarar: "Þetta er ill furða, ok mun eigi gott á vita; vil ek aftr hverfa, ok ekki fara lengra".

Kollr kvað þat ógeranda, ok eigi duga af bregða ferð sinni þvílíkri fyrir þessa sǫk; ok svá varð at vera sem Kollr vildi; ok fara þau ǫll saman, ok kómu þau til Ǫlfusvatns, ok hafði Grímkell þar margt fyrir boðsmanna; var þar veisla hin prýðiligasta; fór hon vel fram ok skǫruliga.

Eftir afliðna veisluna fór Kollr í brott ok aðrir boðsmenn; enn Signý var þar eftir ok fóstra hennar, er Þórdís hét, ok Grímr hinn litli. Grímkell hafði gefit Koll góðar gjafir, ok talaði vináttusamliga við hann; enn þótti þeir feðgar sýnt óvirða sitt mál, er þeir sóttu eigi brúðkaupit; spurði hann ok vísuna Torfa, ok gat ekki atgert; gerðisk þar nú fátt á milli. Grímkell var stirðlyndr, enn Signý fálát, ok varð fátt um með þeim, þvíat þau máttu ekki vini saman eiga; nema Grímr hinn litli; hann gat svá gert, at þeim báðum líkaði vel. Leið svá fram hit fyrsta ár.

Grímr hinn litli kom at máli við Signýu um várit; segisk hann vilja á brott fara; "þykki mér vant ykkar á milli at ganga", segir hann, "enda er svá best at skilja, at hvárumtveggjum getisk vel at".

Signý mælti: "Tala þú þetta fyrst við Grímkel, ok haf hans ráð við, þvíat þá muntú fá betri kosti; enn ek vilda gjarna at þú hefðir góða kosti; enn mér virðisk hann vera vel til þín".

Nú gerir Grímr svá, at hann talar við bónda; segisk vilja í brottu fara, ef hann vill þat samþykkja.

Grímkell svarar: "Þat er mitt ráð, at þú sért heima; skaltú ok hafa betri kosti enn áðr, þvíat mjǫk þarftú við Signýar, enn vit þurfum þín mjǫk til umbóta skapsmuna okkarra".

Ok svá gerði Grímr, at hann var heima þau misseri, ok gatsk þeim báðum vel at honum. Enn um várit eftir talaði Grímr við bónda, at hann vildi fyrir víst á brottu; enn Grímkell mælti heldr á móti.

"Þá bið þú Guðríðar Hǫgnadóttur til handa mér", segir Grímr, "ef þú vilt at ek sé hjá þér".

Grímkell svarar: "Dýrr gerisk þú nú, þvíat hér er mannamunr mikill; þú ert félítill, enn Hǫgni er auðmaðr mikill".

Grímr mælti: "Vel máttú þó þessu ráða".

Grímkell svarar: "Prófa má ek þetta".

Hann ferr nú í Hagavík, ok er honum þar vel fagnat. Hann biðr nú Guðríðar til handa Grími: "er þat frá manni at segja, at hann er vitr maðr ok vel at íþróttum búinn; mun hann ok vera þarfr búi, ok miklu á leið koma því er þar hentar til; enn þú tekr fast at eldask, ok sýnisk mér þér slík mægð hentug".

Hǫgni svarar: "Oft hefir þú leitat mér meiri virðingar enn svá nǫkkut; enn þær mœðgur skulu hér mestu um ráða".

Grímkell kvað þau skyldu ekki mikit fé þurfa fram at leggja: "skal hér ok ekki ríkra við liggja, enn þú skalt sjálfr ráða dóttur þinni fyrir mér; enn vel segir mér hugr um Grím, at hann verðr nytjamaðr; eigi þarf hér langt um at tala". Þat verðr at lyktum máls þeira, at Grímr fær Guðríðar; var boð þeira at Ǫlfusvatni, ok fór þat vel fram. Váru samfarir þeira góðar; váru þau þar um vetrinn, ok gatsk þar hverjum at vel við aðra.

Enn um várit vildu þau Grímr á brott fara. Sagði hann Signýu, enn hon bað hann segja til Grímkels, ok kvað þá mundu alt best fara, ef hann léti Grímkel ráða. Nú vekr hann til við bónda, at hann vill í brott fara.

Grímkell svarar: "Þat ætla ek nú ráð, at gera þér þetta hallkvæmt, ok láta þik þessu ráða, þvíat þat er líkligt, at þú verðir þrifamaðr".

Grímr keypti þá land suðr frá Kluftum, er hann kallaði á Grímsstǫðum, ok bjó þar síðan. Grímkell fekk ǫll búsefni Grími, enn Hǫgni galt fyrir landit. Grímr rakaði brátt fé saman; váru tvau hǫfuð á hvívetna, því er hann átti; var hann skjótt hafðr í hinni bestu bóndatǫlu.