Bókastaðir

Nú er þar til máls at taka, sem Hálfdán konungsson er, at hann er nú gróinn sára sinna, ok hefir fengit allan sinn styrk; kemr hann nú at máli við þau karl ok kerlingu, ok sagði, at sik lysti í brott þaðan, ok spurr eptir, hvat manna þat mundi vera, er hann hafði þangat sendt til lækningar, eða hverjum hann mundi lífgjǫf eiga at launa.

Hriflingr svarar: "með því at ek treysti þér til drengskapar, þá má ek gera þér avísun um, hvar hann er; Grímr heitir maðr, er ræðr fyrir austr í Kirjálabotnum; hann er kappi mikill, hann sendi þik hingat til mín, mættir þú nú launa honum lífgjǫfina, því honum er nú þǫrf góðra drengja; þar er nú kominn Hárekr konungr af Bjarmalandi, Úlfr hinn illi ok Úlfkell snillingr, ok vill hefna þeirrar svívirðingar, er hann fekk í yðrum viðskiptum; eru þeir nú á veg komnir með hér sinn, ok er mér sagt, at Hárekr konungr vill fá fóstrdóttur Gríms, er Ingigerðr heitir, ok er allra meyja fríðust."

"Vel segir þú, fóstri minn!" sagði Hálfdán, "en þó er þat annat at mér þykkir eigi minna áliggja, at þú segðir mér, hverr drepit hefir fǫður minn."

"Glǫgt má ek þér þat segja," sagði karl, "sá maðr hét Skúli, ok ef ek skal þér satt segja, ok eigi ljúga at þér, þá er þetta sá hinn sami Grímr, sem þér hefir líf gefit, ok er nú mikit undir drengskap þínum, er þit finnizk; en svá mikill kappi er Skúli, at fullskipat er hverjum manni, sem einvígi á við hann."

"Kanntu nǫkkut at segja mér veg þann skemstr er," sagði Hálfdán, "því þangat vildik koma sem skjótast."

"Torsóttir eru hér flestir vegir," sagði Hriflingr, "en á skipum má ekki fara skemr enn fimm vikur, ok er þat hin mesta mannhætta fyrir sakir víkinga ok hermanna. Annar vegr liggr hitt eystra, ok er þar þó at fara fjǫll ok eyðimerkr, ok er þat langr vegr, ok torsóttr, ok óvíst at framkomisk. Hin þriðja leið er skemst, ef hon tœkisk vel, því hana má fara á þremr vikum, en margt er þar til tálmanar; fyrst er skógr tuttugu rasta langr, er heitir Kolskógr; þar liggr spillvirki sá, er Kolr heitir, ok dóttir hans er Gullkúla heitir; engum er þeim lífs at vænta, er þau finnr. Annar skógr er þaðan skamt, er heitir Klifskógr fjǫgra rasta ok tuttugu; þar er spellvirki sá, er Hallgeir heitir; með honum er einn villigǫltr, verri viðreignar enn tólf karlar. Þarnæst kemr á þann skóg, er kallaðr er Kálfárskógr sextán rastir ok tuttugu; þar fæsk eigi til matar utan ber ok safi, er þar sá spillvirki, er Selr heitir, ok með honum einn hundr stór sem naut; hann hefir manns vit, ok er betri til vígs enn tólf karlar; en er þú kemr af skóginum, fellr lǫgr austan af kjǫlnum; engi veit hvar hann sprettr upp, þat er þeirra einna manna sund, sem bezt eru syndir, at leggjask yfir lǫginn, en þaðan er eigi langt til kastala þess, sem Skúli ræðr fyrir; bæri þér ekki til dǫla, þá væri þat nær hæfi, at þú kœmir þar, þá bardaginn ætti at vera."

Hálfdán bað hann búa ferð sína.

At morni dags býr Hálfdán ferð sína, gekk hann til kerlingar, ok bað hana vel lifa. Kerling mælti mǫrgum fǫgrum orðum yfir honum, tók hon þá undan hǫfðalagi sínu tǫtrabagga; þar tók hon úr sax, þat var fínt sem spegill, ok sýndisk honum eitr drjúpa úr eggjum þess. Hon sagði honum, at sá mundi jafnan sigr hafa, sem þat bæri, ok þat mundi eigi í hǫggi staðar nema, ef vel er til hǫggit; hon tók eitt steinasverfi, ok batt um háls honum, ok bað hann þess, at þat skyldi eigi úr stað hrœrask. Síðan kysti hann kerlingu.

Karl gekk á veg með honum, ok segir honum, hvat hann skyldi stefna; hann gaf honum skikkjurakka sinn, ok bað hann þar eptir fara, sem hann fœri undan, ok fara aldri þá gǫtu, sem hann vildi eigi fara, ok kvað hann kunna at forðask bygðir þeirra illvirkjanna.

Hálfdán kvað ekki spillvirkja verða sér at bana: "en ef þér verðr féfátt, þá vitja þú til skálanna, því ek mun ekki með mér bera, þó ek gæta kleimt einnhvern þeirra." Síðan skildu þeir karl, ok bað hvárr vel fyrir ǫðrum.

Hálfdán snýr nú á skóginn, ok er hann hafði gengit tvá daga, þá sá hann einn leynistig. Hundrinn vildi stiginn, en Hálfdán gekk fram brautina, þangat til at hann fann skála. Þar var hnigin hurð á klofa; Hálfdán hratt henni upp, en í því hann gekk inn, þá var Gullkúla þar fyrir, dóttir Kols, ok hjó á háls honum með bitrligri skálm, en þar var undir steinasverfi kerlingar, ok brast við hátt, en skálmin stǫkk í sundr. Hálfdán greip hana upp, ok rak hana niðr fall mikit, ok greip síðan í annan fótinn á henni, ok reif hana sundr at endilǫngu, ok kastar henni síðan út fyrir dyr.

Kolr kom heim á móti dagsetri, ok er hann laut í dyrnar, þá setti Hálfdán saxit á hálsinn, ok var þat hans bani. En um nóttina, þá er Hálfdán var í svefni, kómu þau inn bæði Kolr ok dóttir hans, ok sóttu þau bæði at Hálfdáni. Hundrinn hljóp upp, ok reif Gullkúlu á náranum, ok rakti úr henni þarmana. Hálfdán hljóp undir skálabúann, ok glímdu þeir lengi, en svá lauk, at Hálfdán feldi hann, ok braut hann á háls; síðan tók hann eld, ok brendi þau upp bæði. Þar var hann tvær nætr.

Síðan fór hann á brottu, ok létti eigi fyrr enn hann kom á Klifskóg; þar fann hann skála stóran, ok var hurðin svá þung, at hann varð alls máttar at kosta, áðr hon gekk upp. Hann sá þar rúm eitt, þat hafði tvær álnir yfir hans lengð. Ból sá hann þar svá mikit, sem bás væri. Þá var sýnt húmat.

Hann heyrði út gný mikinn, ok heyrði hann at gǫltrinn grenjaði, ok lét ófrýnliga, gekk Hálfdán þá út úr skálanum. Hundrinn hljóp gvǫllrandi at geltinum, ok gǫltrinn snerisk undan. Hálfdán hjó eptir honum, ok úr honum rófuna. Gǫltrinn snerisk aptr, ok stakk trýninu á millum fóta Hálfdáni, ok vatt honum á lopt, svá at honum varð laust saxit, en þó kom hann standandi niðr.

Skálabúi kom þá at, ok sló til Hálfdánar með gaddakylfu, en hann snerisk undan hǫgginu, ok gat eigi náð saxinu. Hann greip í fótinn á geltinum, ok kipti honum at sér; hǫggit kom á millum hlusta geltinum, ok brotnaði hausinn í honum. Hálfdán reif fótinn undan geltinum, ok rak hann við eyra spellvirkjanum, svá hann fell á kné. Hálfdán hljóp þá at honum, ok hratt honum um koll. Hann greip þá til Hálfdánar, ok sviptusk þeir fast, ok urðu ýmsir undir. Þá hljóp at rakkinn karlsnautr, ok beit í nefit á skálabúa, ok reif af honum nasirnar. Þá gat Hálfdán náð saxinu, ok hjó af skálabúa hǫfuðit, ok brendi hann síðan upp at báli; var hann þá stirðr ok móðr. Þar dvelsk hann um nóttina.

Síðan kom hann á Klifskóg, ok kemr at skála Sels; hurð var hnigin á miðjan klofa; hann hljóp á hurðina þrisvar, áðr enn uppgekk. Hann settisk í rúm skálabúa; hann hafði eikarkefli í hendi, ok tálgaði hvast í báða endana, ok sveið í eldinum, hann sá út um dyrnar, hvar skálabúi ferr, ok hljóp hundrinn fram undan. Hundr Hálfdánar brá við þegar, ok hljóp uppá þvertréð, Hálfdán gekk út á móti bóndanum; en þegar hundrinn sá hann, hljóp hann á mót honum með gapanda ginit, ok lætr allólmliga. Hálfdán rak hǫndina inn í kjaptinn á honum, ok snýr keflinu, svá at annar endirinn horfir upp í góminn, en annar niðr, ok kom hann ekki saman kjaptinum. Selr kom at í þessu, ok hafði bjarndýr á herðunum, en hvalkálf í fyrir.

Selr kastar niðr byrðinni, en lagði bjarnsviðu til Hálfdánar. Hann hjó á móti með saxinu, ok sundr sviðuskaptit, ok af honum alla fingrna á annarri hendinni. Selr greip upp stein, ok snarar at Hálfdáni; hann skauzk undan, ok varð svá nær Sel, at hann greip í tǫnnina, er fram stóð úr múlastykkinu á honum. Hann brá svá hart við, at úr honum gekk tǫnnin. Hálfdán laust henni á nasir Sel, ok braut í honum nefit, ok allan tanngarðinn, ok var þussinn þá engum líkr nema sjálfum sér; greip hann þá til Hálfdánar, ok kreisti svá fast at síðum hans, at blóð fell út um eyru hans ok nasir. Hálfdán lék þá Sel hælkrók, ok fell hann á bak aptr; tǫnn hans kom á steinasverfit, ok brotnaði einn steinninn. Hálfdán gat nú hvergi hrœrt sik. Rakkinn karlsnautr hljóp þá framan í nasirnar á Sel, ok klóraði úr honum bæði augun. Þá varð Hálfdán laus, ok hjó hann hǫfuð af Sel, ok kastar honum svá útá móðuna, er þar fell nær.

Hann gekk nú at hundinum, ok mælti til hans: "aldri skal þetta kefli úr þínum kjapti ganga, nema þú sért mér jafn hollr, sem þú vart áðr Sel." Hundrinn skreið at honum, ok sneri upp á sér maganum. Hálfdán tók þá keflit úr kjapti honum, en hundrinn varð svá feginn, at vatn rann ofan eptir trýninu á honum.

Hálfdán fekk sér mat, ok fór síðan at sofa; en um morguninn bjósk hann í brottu, ok fór þangat til, at hann kom at leginum. Hundrinn Selsnautr rann fram með vatninu, þar til at hann fann eina mosahrúgu; hann krafsar sundr hrúguna, ok var þar í bátr; Hálfdán tók hann, ok fór yfir lauginn, ok gekk eptir þat þann dag til kvelds.

At morni dags sá Hálfdán kastalann, þann sem honum var tilvísat. Þenna morgun var Skúli jarl farinn til bardaga á móti Háreki konungi ok þeim brœðrum, ok var þat langt í brott frá kastalanum. Hann hafði lið miklu minna.

Kastalinn var eyddr af ungum mǫnnum, en konur stóðu í vígskǫrðum, þá Hálfdán kom þar. Hann sá þar eina jungfrú, þá sem honum fannsk mikit um. Hon gekk ofan at portinu, ok heilsaði Hálfdáni með nafni. Hann tók vel kveðju hennar.

Hon mælti þá til hans: "mál mun þér þykkja at sjá glófann, ok gullit þat sem þú mistir í Aldeigjuborg."

"Muntu mega því valda," sagði Hálfdán.

"Miklu muntu mega um þat ráða," (sagði) hon; "fóstri minn er nú í bardaga, ok væri honum nú liðs þǫrf ok góðrar hjástǫðu, ok mundi ek flest til þess vinna, at hann fengi sigr."

"Ekki á ek gott at launa fóstra þínum," sagði Hálfdán, "en ef þú vilt handsala mér trú þína, þá mun ek fara til bardagans með fóstra þínum."

Hon kastar þá út til hans glófanum, ok bað hann hafa þat í festapeningina: "en gullit mun bíða hjá mér, þangat til við finnumsk næst, en aldri verðr kastalinn af mǫnnum unninn, þóat ekki sé til varnar í honum nema konur."

Hálfdán fór nú til bardagans, ok var þá mikit mannfall. Sviði bar merki Skúla jarls, ok gekk fram svá hraustliga, at hann drap merkismann Háreks konungs, er Krabbi hét.

Hálfdán var eigi ístǫðulaus; hann réð þar fyrst at, sem fyrir var Flóki Finnakonungr. Konungrinn skaut af boga þrim ǫrum senn, ok var maðr fyrir hverri. Hálfdán réðsk á móti honum, ok hjó með saxinu á bogann, svá hann brotnaði ok tók hǫndina af Flóka, ok flaug hon í lopt upp. Konungr rétti stúfinn upp á móti, ok kom hǫndin þar niðr á, ok var þá heilþetta sá Fiðr Finnakonungr; ok varð hann at hrosshval, ok hljóp uppá þá, sem bǫrðusk á móti honum, ok urðu undir honum fimtán menn, ok fengu allir bana. Hundrinn Selsnautr hljóp at honum, ok reif hann í sundr með tǫnnunum, en hvalrinn sló í sundr kjaptinum. Hundrinn karlsnautr hljóp inní kjaptinn, ok alla gǫtu niðr í kviðinn ok reif hann innan, ok sleit úr honum hjartat, hljóp út síðan, ok fell þegar dauðr niðr.

Hálfdán reiðir nú saxit, ok hjó til Flóka í ǫðru sinni, en hann blés á móti, svá at saxit (hraut) úr hendi Hálfdáni, ok kom fjarri niðr. Flóki hjó til Hálfdánar, ok kom í steinasverfit, ok brotnaði skálmin, en Hálfdán fekk sár á hálsinum, þar sem steinninn var úr brotnaðr, en mist hefði hann hǫfuðit, ef eigi hefði steinasverfit borgit honum. Hálfdán greip til Flóka, ok rak hann niðr fall mikit. Í því kom at Úlfkell snillingr, ok átti Hálfdán þá við mǫrgu at sjá. Hundrinn kom þá at, ok reif allt andlitit af Flóka, en Flóki hryggspenti hundinn, ok braut í honum hvert bein, ok lágu þeir þá báðir dauðir. Hálfdán sá þá ekki sitt fœri annat, enn hljóp á Úlfkel, ok greip af honum sverðit, ok sló því flǫtu um nasir honum, ok bað hann verja sik, ok þá gat Hálfdán náð saxinu, gengu þeir þá saman, ok bǫrðusk, ok lauk svá með þeim, at Úlfkell snillingr fekk bana.

Skúli jarl hafði þá drepit Úlf hinn illa. Þá kom at Hárekr Bjarmakonungr, ok sótti at honum, ok áttusk þeir við hart vápnaskipti. Hárekr hjó til Skúla, ok af honum allan skjǫldinn, ok fekk hann sár á fingrna, ok ekki mikit. Skúli hjó í móti, ok af konungi eyrat ok vangafylluna, svá at berir skinu við því jaxlarnir. Þá varð Hárekr at flugdreka, ok sló Skúla með sporðinum, svá hann lá í óviti. Þá kom at sá kappi, er Grubs hét, ok hjó fótinn undan drekanum, en drekinn krœkir annarri klónni til Grubs, ok reif hann á hol á náranum. Þá kom at Hálfdán, ok hjó til drekans á hálsinn, ok var þat hans bani; brast þá flótti í liðinu, ok flýðu víkingar til skipa, ok komusk undan á þremr skipum. Þat skip, sem Ingigerðr Kolsdóttir var á, hljóp á sker, ok druknaði hvert mannsbarn sem á var.

Hálfdán snýr nú þangat, sem bardaginn hafði verit, ok var þar miklu herfangi at skipta. Ekki fundu þeir Skúla jarl, ok fara svá heim til kastalans. Váru nú bundin sár manna, ok fluttr heim fjáraflinn.

Ingigerðr fagnar þeim vel, ok er þrjár nætr váru liðnar, kvaddi hon þings, ok kómu þar allir þeir, sem í kastalanum váru. Ingigerðr kom ok á þingit.

Hon settisk á kné Hálfdánar, ok gaf sik ok alla sína eigu honum í vald, ok fekk honum gullit, þat sem fyrr var frásagt.

"Sátt eru við nú, Ingigerðr!" sagði Hálfdán, "ef þú segir mér, hvat þú mæltir við móður þína, áðr enn faðir minn var drepinn."

"Ek bað at hon skyldi láta opna skemmuna um nóttina, ok vil ek þat nú allt bœta, sem þér þykkir at um þetta ok allt annat, en þó munu hér í heldrum lǫgum hvárirtveggju hafa nǫkkut til síns máls."