Bókastaðir

Þar tǫkum vér nú til, sem Úlfkell sitr norðr í Álaborg, ok kona Ingigerðr; þau fréttu nú lát Eysteins konungs, ok svá með hverjum hætti þat hafði orðit, talar Ingigerðr þá við Úlfkel, hvárt hann vill ekki kalla til ríkis eptir Hergeir konung, fǫður hennar. Hann kveðsk þess albúinn.

Síðan bjuggu þau ferð sína, ok léttu eigi, fyrr enn þau kómu til Aldeigjuborgar. Sigmundr var þar fyrir með drótningu. Úlfkell kallar til ríkis í hǫnd þeim drótningu, en hon segir at þau hefði nóg ríki, þó þau ágirntusk eigi meira enn þau hefði áðr, ok láta þó vel yfir, ef þau héldi því, sló þá í heitingar með þeim. Fór Úlfkell þá heim ok safnar liði.

Sigmundr fór þegar norðr eptir honum, ok fundusk þeir þar sem heitir Krákunes, ok sló þegar í bardaga með þeim, ok lauk svá at Úlfkell flýði einskipa með konu sína, sigldi hann þá fyrst norðr í Norig, ok fann þar Úlfar, bróður sinn, ok segir honum, hversu þeir Sigmundr hǫfðu skilit, ok ǫll þau tíðindi sem gǫrzk hǫfðu í Austrveginum, ok bað nú at hann skyldi gefa upp ríkit í hans vald, ok sagði at hann hafi þó meira hans ríki í Austrveginum. Úlfar bað hann (eigi) tala svá mikinn ódrengskap við sik, at hann muni gerask drottinssviki, ok bað hann heldr eflask at liði ok sœkja með stríði þat ríki, sem hann þœttisk eiga í Austrveginum, ok kveðsk vildu styrkja hann til þess. Úlfkell lét sér þat ekki nœgja, ok sló þá í kappmæli með þeim, ok lauk svá deilu þeirra, at Úlfkell drap Úlfar, bróður sinn, en lagði landit allt undir sik, ok gerðisk hann þar hǫfðingi yfir, ok þótti ǫllum þetta hitt mesta illvirki, ok varð hann af þessu óþokkasæll ǫllu saman.

Ok sem Úlfkell hefir at sér tekit ríkit, safnar hann at sér liði ok skipum, ok helt hann þeim í Austrveginn. Hann hafði þrjá tigu langskipa, ok dreka einn sjǫtugan at rúmatali; hann hafði með sér víkinga ok útilegumenn ok hvert illmenni sem hann kunni at fá. Ívar bǫggull hét sá, er stýrði drekanum, hann var berserkr ok hitt mesta illmenni. Bróðir hans hét Hrafnkell, hann var merkismaðr Úlfkels, ok var manna sterkastr. Marga hafði hann aðra stóra menn ok sterka með sér.

Þeir fóru óspakliga, ok herjuðu á hvert land, þar sem þeir kómu, ok tóku ósparliga strandhǫgg. Þeir váru nú komnir austr fyrir Hlynskóga, þar sem heitir Klyfandanes; þaðan er ekki langt til Bjarmalands.

Þar sigldu á móti þeim tíu skip, þau váru ǫll skipuð hraustum drengjum; ok var þar kominn Hálfdán, sonr Eysteins konungs, ok hafði hann frétt allt um ferðir þeirra Úlfkels; en þegar þeir þektusk, spurði (hann), því Úlfkell hefði níðzk á bróður sínum, eða tekit ríki sitt. Úlfkell segir, at þeir hefði meira sitt ríki í Austrveginum, þat sem hann ætti. Hálfdán sagðisk enga von vita þess, at hann stæði til nǫkkurs góðs ríkis.

Síðan brutu þeir upp vápn sín, ok sló þar þegar í bardaga; en með því at liðsmunr var mikill, þá varð skjótt mannfall mikit í liði Hálfdánar.

Sviði hét sá maðr, er mest ráð hafði með Hálfdáni; hann var sterkr maðr; hann sagði fyrir, hversu tengja skyldi skipin, ok lagði hann þeim svá kœnliga saman, at Úlfkell kom ekki ǫllum sínum skipum við, ok lágu sum í skotmáli; tóksk nú harðr bardagi, ryðsk Hálfdán um fast; sér hann at þeim mun eigi duga at berjask til mœði; því ræðr hann til uppgǫngu á drekann til Úlfkels, ok þeir Sviði báðir.

Þá kom fyrstr á móti þeim Ívar bǫggull, ok áttusk þeir við hart vápnaskipti. Ívar hjó til Hálfdánar, ok kom á hjálminn utanverðan, ok tók af þat er nam, en þat var kopprinn fyrir ofan hǫfuðit, ok rakaði um hǫfuðit á Hálfdáni. Hann hjó á móti til Ívars, ok af honum hǫndina við ǫxl uppi ok sundr merkisstǫngina. Sviði drap stafnbúa Úlfkels, er Egill hét. Þá lagði Úlfkell til Hálfdánar, ok kom á hann óvaran í gegnum skjǫldinn ok brynjuna, ok rendi út undir hǫndina; fekk hann sár á síðunni, ok brotnuðu í honum þrjú rifin. Sviði lagði til Ívars bǫgguls, ok kom í augat, ok var þat hans bani. Hálfdán hjó til Úlfkels, en hann snerisk undan á hæli, en sverðit kom í þiljurnar, ok tók af Úlfkeli hina stœrstu tána á hinum hœgra fœti.

Úlfkell lagði þá með kesju til Hálfdánar; hann stǫkk upp yfir vindásinn. Kesjan kom í lokugatit. Hálfdán hljóp á skaptit, ok braut í sundr. Sviði hjó þá til Úlfkels um þverar herðarnar, ok var þat hǫgg svá mikit, at Úlfkell fell á bæði kné.

Þá kom steinshǫgg fyrir brjóst Sviða, svá hann hraut útaf drekanum, ok kom í bát, er flaut með skipinu. Í þessu sló Hrafnkell til Hálfdánar með kylfu svá mikit hǫgg, at hann fauk útbyrðis. Sviði var þar nær staddr, ok greip bátshakann, ok krœkir Hálfdán upp úr kafinu, hafði Hálfdán þá fengit sex sár, ok var þá óvígr ok í óviti.

Nú urðu mǫrg tíðindi senn. Þá sáu menn, at rendu fram fyrir nesit hálfr þriði tugr skipa; þau váru ǫll stór, ok herklæddir menn á ǫllum. Maðr stóð við siglu, mikill vexti, á einu skipinu, ok silkitreyju ermalausri vel brynjaðr.

Hann spurði, hverir hér ætti svá ójafnan leik. Sviði sagði til hitt sanna, ok svá hvar þá var komit.

"Mun Hálfdán vilja þiggja lið (af) oss?" Sviði spyrr, hvat manna hann væri.

Hinn kvað hann þat engu varða. Sviði kveðsk gjarna lið vilja þiggja af þeim.

Tóksk þá bardagi í annat sinn, ok er nú ákafari enn fyrr. Menn Úlfkels váru mjǫk sárir. Hinn mikli maðr á drekanum lagði at drekanum Úlfkels, en Sviði lagði at hinum smærrum skipunum, ok hruðusk þau snart; sneri nú mannfallinu í lið Úlfkels.

Hinn mikli maðr réð til uppgǫngu á drekann. Úlfkell kom fyrst á móti honum, ok váru þeirra viðskipti hǫrð ok lǫng. Hinn mikli maðr hjó mikit hǫgg til hans, ok klauf fyrir honum allan skjǫldinn, ok kom sverðit á fótinn, ok tók af þrjár tærnar utanfótar. Úlfkell hjó á móti, ok kom í hjálminn, ok stǫkk sverðit í sundr undir hjǫltunum, sá Úlfkell þá engan sinn kost annan, enn forða lífinu, stǫkk hann þá í þat skip, sem næst honum var, ok flýði.

Hrafnkell skaut tveimr kesjum senn at hinum mikla manni, en hann tók báðar á lopti, ok skaut aptr, ok hafði mann fyrir hvárri. Síðan lagði hann með atgeir til Hrafnkels í gegnum skjǫldinn ok báða handleggina, ok vá hann upp, ok kastaði honum út á sjóinn.

Síðan ganga þeir (svá) hart at mǫnnum Úlfkels, at þeir urðu því fegnastir, at biðja griða. Þeim var þat veitt, sem báðu, en eigi vildi hinn mikli maðr hafa þeirra þjónustu, ok var þeim slept fatlausum á land upp. Úlfkell flýði undan einskipa, ok kona hans með honum, en hinir tóku skip ǫll ok herfang, en þeir, sem eptir lifðu af mǫnnum Hálfdánar, gengu á vald hins mikla manns.

Hinn mikli maðr kom þar at, sem Hálfdán lá, ok flakti í sundr af sárum.

Hann mælti til Sviða: "svá lízk mér á sár Hálfdánar, at þau mætti græða, ef þau tekr góðr læknir, en eigi ætla ek honum henta hrœringar eða sjóferðir, ok því mun ek senda hann á land upp til vinar míns, er Hriflingr heitir; kona hans heitir Arghyrna, þau eru læknar góðir, en eiga ómegð mikla, ok lifa við handbjǫrg sína, ok er slíkt kǫlluð hriflinga bjǫrg, sem þau hafa; nú mun Hálfdáni ekki lífs auðit, ef þau geta ekki atgǫrt, ok mun hann þá koma til okkar."

Hann fekk nú til trúnaðarmenn sína, at flytja Hálfdán á land upp, ok fekk þeim hundrat merkr silfrs, ok bað segja þeim karli, at þau legði slíkan hug á at græða hann sem sjálfan sik, ef hann kœmi til þeirra, ok þau skulu segja honum fulla vissu, hvert hann ætti þess at vitja, sem hann hafði látit græða. Fara þeir nú, ok finna karl ok kerlingu, ok segja þeim þat, þeim var boðit, ok fœrðu þeim féit, en þau sǫgðu bæði at þetta væri þeim full skylda.

Fóru sendimenn í brott, en þau hjón tóku til at græða Hálfdán, ok var þat torsótt, þvíat sár hans váru mjǫk sollin, ok lá hann átján vikur í sárum, ok varð þó græddr at heilu, en tólf mánaði varð hann þar at vera, áðr enn hann fekk aptr sinn styrk, ok þótti honum sá tími langr, því at honum kom jafnan í hug sú hin fagra hǫnd, ok þat gull ok glófi sem hann hafði mist.

Tǫkum vér nú þar til, sem Úlfkell snillingr flýði úr bardaganum; hann komsk til lands við fimtánda mann, en misti allt sitt lið annat; hann helt nú spurnir til, hvar Úlfr, bróðir hans, mundi vera, ok spyrsk honum svá til, at hann sé á Bjarmalandi; fór hann nú á hans fund.

Hárekr hét sá konungr, er þar réð fyrir; dóttir hans hét Eðný. Úlfr hafði beðit hennar, en konungr vildi eigi gipta hana. Þá herjaði Úlfr á land hans.

Sem at þeir brœðr fundusk, bera þeir ráð sín saman, at þeir skuli fara á fund Háreks konungs; þeir hǫfðu sex tigu skipa.

En er þeir kómu í hafnir þær, er lágu fyrir konungs hallinni, þá fór Úlfkell snillingr á fund konungs, ok kveðr hann sœmiliga. Konungr spyrr, hvat manna hann væri. Hann sagði til hitt sanna. Konungr spyrr, hverr stýrði þeim hinum mikla her, sem þar var kominn.

En Úlfkell sagði, at honum stýrði Úlfr hinn illi: "en við erum brœðr, fór ek því á yðvarn fund, at við viljum bjóðask til at vera yðrir menn; ef þú vilt gipta Úlfi dóttur þína, þá vil ek leggja til með Álaborg ok Aldeigjuborg, ok ǫll þau ríki sem þar fylgja, því þat er mín eign; væntir mik at yðr verði mikill styrkr at okkr brœðrum, en mǫrgum mun þykkja þrǫngt fyrir dyrum, ef vér skulum illt þreyta."

Konungr bað hann fresta til umráða við menn sína. Úlfkell veitti þat.

Konungr spyrr dóttur sína, hvat hon leggr til, en hon sagði, at henni þœtti mikill vandi um hernað þeirra brœðra: "en ef víst væri ríkit, þá þœtti mér ásjá vert," en kveðsk einskis ílls synja fyrir þá, ef þeim væri synjat; ok urðu þær endalyktir at Úlfr fekk Eðnýjar, ok tóku þeir brœðr landvǫrn fyrir Bjarmalandi.

Úlfkell helt spurningum til, hverr sá mundi vera, at barizk hefði við hann, þá þeir Hálfdán áttusk við, en Hárekr konungr sagði honum, at sá hét Grímr, ok ræðr fyrir austr í Kirjálabotnum, ok hefir brotizk þar til ríkis, ok vita menn eigi, hvaðan hann er ættaðr. Honum fylgir fóstrdóttir hans, svá fǫgur mey, at menn hafa eigi spurn af annarri jafnvænni.

"Þar er sá maðr," sagði Úlfkell, "at ek vildi á hefnileið róa, ef kostr væri, ok vilda ek þar til hafa hjálp ok styrk af yðr."

Konungr mælti: "þat má oss vel samankoma, því þar er sú mær, at ek ætla mér at biðja."

Þeir sǫgðu báðir, at þeir vildu honum þar til standa, ok sǫgðu at þeim þótti þat vel stofnat, ok staðfesta með sér, at þeir skulu þangat fara, þegar sumar kemr, ok eigi fyrr í brott, enn Grímr væri í helju, en konungr hefði fengit jungfrúna; sátu þeir nú um kyrt.

En er váraði, bjuggu þeir skip sín. Þeir hǫfðu ógrynni hers; með þeim váru tveir konungar finskir, hét annar Fiðr, en annar Flóki; þeir váru galdramenn.

Fara þeir nú þangat til, at þeir koma austr í Kirjálabotna, ok fundu Grím; þurfti þar eigi at sǫkum at spyrja; buðu þeir Grími þegar bardaga, eða hitt at hann gæfisk upp í þeirra vald, ok gæfi konungi ríkit allt ok fóstrdóttur sína.

Grímr sagði, at þeim skyldi meira fyrir verða: "á konungr þessi engar sakir við oss, en þú, Úlfkell! munt fara verri fǫr enn fyrr."

Sofa þeir í náðum um nóttina, en um morguninn gekk Grímr út af kastalanum með ǫllu sínu liði, ok tóksk þar en snarpasta orrosta, ok helzk sá bardagi til kvelds, hafði Grímr mist þá margan mann, fór hann þá aptr í kastalann; en at morni dags tóku þeir til bardaga, ok var þá engi vápnfær maðr í kastalanum.