Bókastaðir

Nú er at segja frá þeim hluta hersins, er konungr hafði sent til Sátíris-eiðs at herja: At þeir gengu þar upp, ok brenndu þær bygðir sem fyrir vóru, ok tóku slíkt af fé sem þeir fengu; drápu ok nǫkkura menn. En [fólk] allt flýði undan með allt þat sem við mátti komask. Þeir fengu mjǫk erviða ferð ok ánauðir myklar. En er þeir kómu í megin-bygðirnar, ok bæði var fyrir þeim féit ok menninnir, þá kómu í móti þeim bréf Hákonar konungs ok fyrir-buðu þeim at herja þaðan í frá, ok líkaði þeim þat stór-illa. Fóru þó til skipa sinna við því herfangi sem fengit var, ok sigldu þaðan út undir Guðey, ok funnu þar Hákon konung. Sem hér segir:

Hákoni konungi byrjaði seint úr Guðey. Gerði hann þá suðr nǫkkur létti-skip; var þar Andrés pottr. Þeir skyldu fara til Bótar til móts við þá er þangat vóru sendir. Ok er þeir kómu þar, var þat tíðinda, at þeir hǫfðu veitt atgǫngu kastala nǫkkurum; ok unnu hann með því móti, at þeir sem í sátu, gáfu upp kastalann, ok tóku sér grið af Norðmǫnnum.

Þar var ok við Norðmǫnnum einn skipstjórnar-maðr, er Ruðri hét; hann þóttisk ætt-borinn til Bótar. Ok fyrir því er hann fékk eigi eyna af Skotum, gerði hann þeim mykinn ófrið, ok drap margan mann. Ok fyrir þat varð hann útlægr af Skota-konungi. Hann kom til Hákonar konungs í Suðreyjum, ok sór honum eiða, ok gerðisk hans maðr ok brœðr hans tveir með honum.

En þegar sem þeir vóru í brott frá Norðmǫnnum, þeir sem upp hǫfðu gefit kastalann, þá fór Ruðri eptir þeim, ok drap af þeim nǫkkura níu menn, því at hann þóttisk þeim øngum griðum heitit hafa. Eptir þetta lagðisk eyin undir Hákon konung. Sem hér segir:

Þeir allir saman Norðmenn, er þá vóru í Bót, fóru þar inn á Skotland, ok brendu þorp nǫkkur ok bœi nǫkkura. Ruðri fór þar víða með mann-drápum ok ránum, ok gerði þat illt sem hann mátti. Sem hér segir:

Þá er Hákon konungr kom í Suðreyjar, kómu orðsendingar til hans af Írlandi, þær, at Írar buðu sik undir hans vald; ok þóttusk mjǫk þurfa, at hann kœmi af þeim því ófrelsi er Enskir menn hǫfðu þá undir brotit; því at þeir héldu þá alla ina beztu staði með sjónum. En þá er Hákon konungr lá í Guðey, sendi hann menn út á Írland á létti-skútu, [ok] þann mann er Sigurðr Suðreyski hét. Þeir skyldu vita með hverju Írar vildu honum þanneg bjóða.

Eptir þat sigldi Hákon konungr ór Guðey suðr fyrir Sátíris-múla, við ǫllum herinum þeim sem þá var við honum, ok lagði at við Herrey. Þar næst lá hann í Herreyjar-sundi, milli ok Malas-eyjar. Þenna tíma kómu jafnan sendimenn Skota-konungs til Hákonar konungs, Predikarar, eða Berfœttu-brœðr, ok leituðu um sættir milli konunganna. Þá lét Hákon konungr lausan Jón konung; ok bað hann fara í friði frá sér hvert sem hann vildi; ok gaf honum margar góðar gjafir. Hét Jón konungr því, at draga allt til sætta með þeim Skota-konungi, ok finna Hákon konung ef hann sendi honum orð.

Af þeim mála-ferðum ok sætta-umleitan, er sendimenn Skota-konungs hǫfðu við Hákon konung, þá gerði Hákon konungr þat ráð, at hann sendi menn á fund Skota-konungs. Fóru þeir þar fyrir: biskupar, Gillibert af Hamri ok Heinrekr biskup af Orkneyjum; Andrés Nikulás son, ok Andrés plytr, Páll súrr. Þeir fundu Skota-konung í kaupstaðnum Nórar, ok tók Skota-konungr þeim álitliga. Ok er þeir tǫluðu um sættir, lét konungr yfir því líkliga, at hann vildi sættask. Sagði, at hann vildi gera ráð sitt, ok senda síðan menn til Nóregs-konungs með þeim boðum sem honum semðisk ok hans ráðu-neyti.

Eptir þetta fóru sendimenn í brott, en Skota-konungs menn nótt síðarr. Ok er þeir fundu Hákon konung, var talat um sættir. Hákon konungr hafði látit skrá allar eyjar fyrir vestan Skotland, þær sem hann kallaði sér. En Skota-konungr hafði nefnt þær sem hann vildi eigi láta lausar; var þat Bót, ok Herrey, ok Kumr-eyjar. En um aðra hluti varð skamt milli máls konungana; en þó gékk þessi sætt eigi saman.

Tóku Skotar þá þat ráð, at þeir skutu meirr málinu í langbakka; ok drógu þann veg, at eigi skyldi með ǫllu upp ganga sættin; því at þá leið á sumarit, ok tók veðrátta at versna. Fóru þeir við þessu aptr til Skota-konungs.

Eptir þetta sigldi Hákon konungr inn undir Kumreyjar ǫllum herinum. Vóru þá enn meðal-ferðir; ok létu Skotar jafnan líkliga yfir sættum.

Var þá enn fundr til lagðr inn á Skotlandi. Sendi Hákon konungr til þess fundar biskupa, ok klerka, ok lenda menn; en þar kómu til móts við þá riddarar nǫkkurir ok klaustra-menn. Tǫluðu þeir þá mart um sættir, ok kom þá mjǫk í sama stað niðr ok fyrr. Ok er á leið daginn þótti Norðmǫnnum Skotar gerask ótrúlegir, þvíat þeir sǫmnuðusk þá margir af landi ofan.

Fóru Norðmenn þá til skipa sinna, ok fundu Hákon konung, ok sǫgðu honum viðtal þeirra, sem verit hafði. Ok fýstu flestir at upp væri sagt friðnum; ok væri herjat; þvíat herrinn hafði mjǫk vista-fátt.

Hákon konungr sendi þá til Skota-konungs hirðmann sinn er Kolbeinn riddari hét. Hann fór með friðar-bréfi því er Skota-konungr hafði sent Hákoni konungi. Hann skyldi ok hafa með sér aptr þat friðar-bréf er Hákon konungr hafði sent Skota-konungi. Hér með skyldi hann ok segja konungi, at Hákon konungr bauð honum, at þeir skyldu finnask sjálfir með ǫllum sínum her, ok talask við; ok hafa þar með ina beztu menn; ok mætti þeir sáttir verða. En ef þessa verðr eigi auðit, bauð Hákon konungr, at þeir skyldu berjask með ǫllum herinum; hefði sá þá gagn er Guð vildi.

En er Kolbeinn flutti þetta mál fyrir konungi, tók hann því ekki ólíkliga at berjask við Hákon konung. En þó fór Kolbeinn svá í brott, at hann fékk øngan órskurð á þessu ørindi. Tók Kolbeinn þar Hákonar konungs bréf, en lét eptir Skota-konungs bréf. Fór hann þar til er hann fann Hákon konung, ok sagði honum af sínum ǫrindum; ok þótti honum hans ørindi lítit. Svá segir í Hrafnsmálum: —

Var þá lokit ǫllum griðum. Hákon konungr skipti herinum, ok sendi frá sér sex tigi skipa inn í fjǫrð þann er Skipa-fjǫrðr heitir. Var þar fyrir Magnús konungr ór Mǫn, ok Duggall [konungr], Alinn bróðir hans, Margaðr ok Engus. Þeir vóru fyrir Suðreyingum. En fyrir Norðmǫnnum var Vígleikr Prestsson ok Ívarr hólmr.

Ok er þeir kómu inn í fjǫrðinn, tóku þeir báta sína, ok drógu þar upp á land til vatns eins mikils, er heitir Loku-lomni. Um vatnit lá jarlsríki eitt, er Lofnað heitir. Þar var ok mikill fjǫldi eyja í því vatni, ok vel bygðar. Þessar eyjar eyddu Norðmenn með eldi ok vápnum. Þeir brendu ok alla bygðina umhverfis vatnit, ok gerðu þar it mesta hervirki sem Sturla kvað: —

Aleinn, bróðir Duggals, gékk mjǫk um þvert Skotland, ok drap margan mann. Hann tók mǫrg hundrat nauta, ok gerði mikit hervirki. Sem hér segir: —

Síðan fóru Norðmenn til skipa sinna. Fengu þeir þar storm mikinn svá at braut nǫkkur tíu skip. Þá tók Ívarr hólmr bráða sótt þá er hann leiddi til bana.

Hákon konungr lá í Kumreyjum — Michaelsmessa var þá á Laugardag. En Mánadags-náttina eptir kom á æsi-stormr með élum ok hregg-viðri. Fyrir dag um nóttina kǫlluðu þeir er streng-vǫrð héldu á konungs-skipinu, ok sǫgðu at kugg einn rak framan á festarnar. Hljópu menn þá upp skyndiliga, ok ráku af sér tjǫldin, ok klæddusk. Stagit á kugginum festi á hǫfðinu á konungs-skipinu, ok tók af nasirnar. Síðan rak kugginn aptr með borði til þess er akkerit tók við, ok festi í strenginum á konungs-skipinu. Tóku þá akkerin at kraka. Konungrinn bað þá hǫggva akkeris-strenginn á kugginum. Ok svá gerðu þeir. Rak hann þá út á eyna; en konungs-skipit hélzk; ok lágu tjald-lausir til dags.

En um morgininn er flœddi, flaut kuggrinn; ok rak hann þá upp á Skotland. Vindrinn tók at vaxa svá at eins. Neyttu menn þá grunnfæra þeirra er til hǫfðu. Þá var fellt it fimta akkeri á konungs-skipi.

En konungr fór í bát, ok reri út til eyjarinnar, ok lét syngja sér messu. En skipit rak inn á sund. Var þá tekit aðal-akkerit, ok sett fyrir; ok rak eigi at síðr.

Nǫkkur fimm skip rak inn at landi. Þá hrifu við akkerin á ǫllum skipunum, ok svá á konungs-skipinu. Vóru þá fyrir því sjau akkeri, ok it átta þat er fast var í strenginum, er þeir hǫfðu átt á kugginum. Svá mæltu flestir menn, at gerningar mundu ráða stormi þessum. Hrifu þá við akkerin á ǫllum skipunum þeim er inn vóru rekin. En þrjú vóru með ǫllu á land rekin, ok hǫfðu þeir ina mestu vásbúð. Sem hér segir:

Ok enn:

Þá er Skotar sá at skipin rak at landi, sǫmnuðusk þeir saman, ok fóru ofan at Norðmǫnnum, ok skutu at þeim. En þeir vǫrðusk, ok létu kugginn gæta sín. Skotar sóttu at stundum en jafnan frá. Féllu þar fáir menn, en margir urðu sárir. Þá sendi Hákon konungr inn lið á bátum nǫkkurum, því at þá lægði heldr veðrit. Sem hér segir: —

Síðan fór konungr út á kertisveina-skútu með Þorlaugi bósa. Þegar konungs-menn kómu á land flýðu Skotar á land. Vóru Norðmenn á landi um kveldit, ok um nóttina til þess er dró at degi. Þá fóru allir Norðmenn í búzuna. Þegar sem dagr var, klæddusk menn á konungs-skipinu ok vápnuðusk, ok svá á ǫðrum skipum, ok røru til lands. Hǫfðu Skotar komit at kugginum, ok tekit slíkt af fé sem þeir máttu við komask. Lítlu síðarr kom Hákon konungr á land, ok við honum nǫkkurir lendir menn ok mart fólk. Konungr lét þá ryðja kugginn, ok bera í báta, ok flytja út til skipa.