Bókastaðir

Hákon konungr fór úr Niðarósi nær miðri Fǫstu út til Orkadals, ok svá suðr til Fjalls, ok it efra austr til Víkr, ok út til Oslóar; þaðan til Túnsbergs, ok svá austr til Elfar, eptir því sem orð hǫfðu farit milli þeirra Birgis jarls, at þeir skyldu finnask í Ljóðhúsum í Páska-viku. Ok er Hákon konungr kom [til] Ljóðhúsa, þá var jarl í brottu; ok varð þá engi fundr þeirra. Fór Hákon konungr norðr í Víkina, ok hafði þá útboð mikil austan ór landinu.

Magnús konungr fór ór Þróndheimi lítlu síðarr en Hákon konungr, ok hafði þat skip er Hákon konungr hafði um haustit. Við honum fóru báðar drótningarnar; ok byrjaði seinliga. Hann hafði tíðir Páska-dag í Frekeyjar-sundi, ok sigldi um daginn suðr til Hereyja. Magnús konungr kom eptir Páska suðr til Bjǫrgynjar, ok dvaldisk þar lítla hríð áðr hann fór suðr til Stafangrs.

Þá er Hákon konungr hafði lukt ǫrindum sínum í Víkinni, fór hann norðr í land, ok kom Kross-messudag í Bjǫrgyn; dvaldisk hann þar um várit, ok hélt á búnaði sínum sem skjótazt. Þegar Magnús konungr hafði lukt ørendum sínum ok gǫrt ráð fyrir ǫllum búnaði í Rygja-fylki, þá fór hann norðr til móts við Hákon konung fǫður sinn. Eptir þetta samnaðisk hversdagliga lið til bœjarins, bæði lendir menn ok sýslumenn, ok flestir hand-gengnir menn í landinu, ok fjǫlði leiðangrsmanna. Kom þá saman mykill herr í Bjǫrgyn.

Þá er mjǫk leið búnaði Hákonar konungs, hafði hann almenniligt þing í Bjǫrgyn uppi á Bǫkkum; kom þar saman all-mikill herr. Lýsti þá Hákon konungr yfir ferð sinni, at hann ætlaði vestr um haf ǫllum her þessum til Skotlands, at hefna þess ófriðar er Skotar hǫfðu gǫrt á ríki hans. Lýsti hann ok því, at Magnús konungr bauð at fara þessa ferð, en hann væri eptir. Þakkaði hann honum þat með mǫrgum fǫgrum orðum ok ástsamligum. En sagði þó svá, at þar sem hann var ellri, ok hafði lengr fréttir haft ór Vestrlǫndum, ok gǫrt sér kunnigt, hversu þar var háttat, at hann vildi fyrir því fara þessa ferð. En hann fékk þá ǫll landráð í hendr Magnúsi konungi.

Á þessu þingi skipaði hann mǫrgum hlutum ǫðrum, þeim sem til heyrðu, bæði landinu, ok þeim sem með honum skyldu fara. Þá gaf hann ok upp bóndum, at øngar sakir skyldu sýslumenn sœkja meðan hann væri í brottu, útan þær sem stœrstar vóru, ok eigi þótti annan veg vera mega. Hann gaf ok heimleyfi miklu fólki austan ór landi; þvíat honum þótti svá hæfa fyrir sakir landgæzlu.

Til þessarar ferðar hafði Hákon konungr búit skip þat it mikla, er hann hafði gera látit í Bjǫrgyn, ok hann hafði ætlat sér til útfarar-skips. Þat var sautján [rúm] ok tuttugu, ok mikit at því, ok gǫrt af eik einni. Þat skip var gǫrt með ágætligum dreka-hǫfðum, ǫllum gullǫgðum; ok svá vóru svírarnir við því hófi búnir. Mǫrg hafði Hákon konungr ǫnnur skip stór til þessarar ferðar, ok vel búin.

Um várit hafði Hákon konungr sent vestr um haf Jón Langlífar-son, ok með honum Heinrek skot; ok fékk Magnús konungr þeim skip ok menn til Hjaltlands; ok var þangat sent eptir leiðsǫgu-mǫnnum. En þeir Jón fóru til Orkneyja, ok fundu Duggal konung í Orkneyjum, ok sǫgðu honum at hersins var austan ván. En þat orð lék þar á, at Skotar mundu herja í Eyjarnar um sumarit. En Duggall konungr laust þá því upp, at austan væri komnir af Noregi fjórir tigir skipa. Ok heptusk Skotar við þat aptr.

Áðr nǫkkuru enn konungrinn væri búinn, sendi hann átta skip vestr fyrir [sér]. Þessir vóru þar formenn: Rǫgnvaldr urka, Erlingr Ívarsson, Andrés Nikulásson, Hallvarðr rauðr, ok enn fleiri. Þeir lágu um hríð út við haf, ok byrjaði eigi.

Þá er Hákon konungr hafði búit skip sitt, lagði hann út ór bœnum, ok með honum mestr hluti liðsins. Konungr lagði til Eiðs-vágs; ok síðan fór hann inn til bœjar, ok dvaldisk þar nǫkkurar nætr, ok fór síðan út til skips síns, ok sigldi út í Herðlu-ver. Kom þar saman allr herrinn, bæði norðan ór landi ok austan, ok var þat stór-mikill herr. Sem segir í Hrafns-málum er Sturla orti: —

Ok enn: —

Hákon konungr lá við herinum ǫllum í Herðlu-veri. Var þat all-mikit lið ok frítt. Mǫrg hafði konungrinn stór-skip, ok vel búin, sem hér segir: —

Nǫkkurum nóttum síðarr en Hákon konungr kom í Herðlu-ver, sigldu þeir af hafi, Rǫgnvaldr ok Erlingr með þeim skipum er þeir hǫfðu, ok skilðusk í hafi. Ok kom Rǫgnvaldr til Orkneyja með sumum skipunum; en Erlingr, ok Andrés, ok Hallvarðr rauðr, sigldu fyrir sunnan Hjaltland, ok síðan vestr fyrir Barreyjar-fjǫrð; ok sá ekki land, fyrr en Súlna-sker vestr af Orkneyjum. Síðan sigldu þeir inn undir Skotland; ok kómu við Dýrnes, ok gengu þar upp, ok brutu kastala einn er þar var; en menn þeir er þar vóru, flýðu undan. Síðan brendu þeir meirr en tuttugu bœi. Ok þá sigldu þeir í Suðreyjar ok fundu þar Magnús konung af Mǫn.

Þrim nóttum fyrir Seljumanna-vǫku sigldi Hákon konungr í Sólundar-haf með ǫllum herinum. Þá hafði hann verit konungr at Noregi fjóra tigi vetra ok sex vetr. Var þá allgóðr byrr ok fagrt veðr. Var flotinn all-glæsiligr at sjá. Sem hér segir: —

Hákon konungr hafði mjǫk valit lið á skip sitt. Þessir vóru í fyrir-rúmi: Þórleifr ábóti af Hólmi, sira Askatin, prestar fjórir, ok aðrir klerkar konungs. Þessir leikmenn: Áslákr guss stallari konungs, Andrés af Þissisey, Andrés Hávarðsson, Guthormr Gillason ok Þorsteinn bróðir hans, Eirekr skota Gauts son, ok enn fleiri. Þessir vóru í krappa rúmi: Áslákr Dagsson, Steinarr herka, Klemet langi, Andrés gums, Eirekr faðir Duggáls konungs, Einarr lungbarðr, Arnbjǫrn svæla, Sighvatr Bǫðvarsson, Hǫskuldr Oddsson, ok Jón hóglífi, Árni slyngr. Í þriðja rúmi var: Sigurðr son Ívars rófu, Helgi son Ívars af Loflói, Erlendr skolbeinn, Dagr af Suðrheimum, Brynjólfr Jónsson, Guðleikr sneis, ok en fleiri herbergis-menn konungs. Andrés plyttr var féhirðir konungs. Þessir vóru í stafni: Eirekr kifa, Þorfinnr Sigvalda son, Kári Eindriða son, Guðmundr Jónsson, ok enn fleiri skutilsveinar. Víðast vóru fjórir menn í hálfrými.

Með Hákoni konungi fór ór Bjǫrgyn Magnús jarl af Orkneyjum; ok gaf konungr honum gott langskip.

Þessir lendir menn fóru með Hákoni konungi: Brynjólfr Jónsson, Finnr Gautsson, Erlingr Álfsson, Erlendr rauði, Bárðr í Hestbœ, Eilífr í Naustdali, Andrés pottr, Ǫgmundr kræki-danz. — þessir vóru fyrir framan siglu. Rǫgnvaldr urka, Erlingr Ívarsson... Jón drótning var eptir í Bjǫrgyn, ok enn fleiri skipstjórnar-menn; þvíat þeir vóru eigi búnir. Gautr af Meli ok Nichulas ór Gizka vóru eptir með Magnúsi konungi. Margir vóru aðrir ágætir skipstjórnar-menn með Hákoni konungi, þeir sem enn verðr getit.

Hákon konungr fékk hœgjan byr; ok var tvær nætr í hafi; ok tók Hjaltland með miklum hlut hersins þar sem heitir Breiðeyjar-sund. Sem Sturla kvað: —

Hákon konungr lá í Breiðeyjar-sundi nær hálfum mánaði, ok sigldi þaðan til Orkneyja, ok lá um hríð í Elliðar-vík; þat er nær Kirkjuvági. Þar hafði Hákon konungr tal við ráð sitt, ok lýsti því fyrir þeim, at hann vildi skipta herinum, ok senda suman suðr til Breiða-fjarðar, at herja þar. En hann sjálfr vildi bíða með Orkneyingum með stór-skipunum, ok mestum hluta hersins. En bœndr, ok leiðangrs-fólk, gerðu sik bera á mót at mæla, at fara nǫkkur nema með konunginum sjálfum. Ok því eyddisk þessi ferð.

Óláfsvǫku-dagr var á Sunnudegi; ok lét Hákon konungr syngja hátíðliga tíðir í landtjaldi, ok veitti um daginn almúganum á skipi sínu.

Eptir Óláfs-vǫku sigldi Hákon konungr ór Elliðarvík suðr fyrir Múla fyrir Rǫgnvalds-ey með ǫllum herinum. Var þá til konungs kominn Rǫgnvaldr útan ór Orkneyjum með þeim skipum er honum hǫfðu fylgt. Hákon konungr lagði herinum í Rǫgnvalds-vág, ok lá þar um hríð.

Þá gerir hann menn yfir á Katanes, ok lagði á þá gjald; en hét þeim í mót friði, ef þeir gengi undir; ella mundi þeir sæta afar-kostum. Katnesingar játtuðu gjaldi. Ok fékk Hákon konungr þar menn til viðtǫku. Svá sem hér er kveðit: —

Þá er Hákon konungr lá í Rǫgnvalds-vági, dró myrkr mikit á sólina, svá at hringr lítill var bjartr um útan; ok hélzk þat stund dags.

Hákon konungr hafði spurt íll tíðindi ór Suðreyjum; þvíat Jón Langlífar-son hafði komit til konungs á Hjaltlandi, er konungr hafði vestr siglt, ok sagt þau tíðendi, at Jón konungr í Suðreyjum mundi hafa um skipt sínum trúnaði, ok snúisk til Skota-konungs. En Hákon konungr vildi því eigi trúa fyrr en hann reyndi.

Lafranz-vǫku-dag sigldi Hákon konungr ór Rǫgnvalds-vági yfir á Pétlands-fjǫrð. Bað hann Orkneyinga sigla eptir þegar þeir væri búnir. Magnús jarl var ok eptir. Hann hafði þá spurt, at þeir vóru þá komnir í Eyjarnar, Jón drótning ok Kolbeinn Ásláksson, ok þau skip er austan var ván, ok eptir hǫfðu dvalizk.

Hákon konungr sigldi Lafranz-vǫku-dag fyrir Hvarf ǫllum herinum; ok lagði til hafnar þeirrar, er heitir Ásleifar-vík ok þaðan til Ljóðhúsa. Síðan sigldu þeir til Rauneyja, ok þaðan í Skíð-sund; ok lá þar sem heitir Kerlingar-steinn. Þar kómu til hans: Magnús konungr ór Mǫn; ok þeir mágar, Erlingr Ívarsson ok Andrés Nikulás-son, Hallvarðr, ok Nikulás tartr. Þeir sigldu allir saman, ok Jón drótning, ok skildusk í hafi. Nikulás hafði hvergi við land komit fyrr en í Ljóðhúsum, síðan hann sigldi af Noregi.

Þann dag er Hákon konungr sigldi ór Skíð-sundi, kom Duggall konungr til hans á létti-skútu, ok bað Hákon konung skynda sem mest eptir sér. Konungr sigldi þaðan í Mýlar-sund; en þaðan undir Kjarbarey; ok kom þar saman allr herrinn, bæði Dugall konungr ok Suðreyingar. Hákon konungr hafði þá á ǫðru hundraði skipa, ok flest stór; ok ǫll vel skipuð, bæði at mǫnnum ok vápnum.

Þá er Hákon konungr lá í Kjarbarey, skipti hann herinum, ok sendi hann suðr til Sátíris-eiðs fimm tigi skipa at herja þar. Vóru þessir þar fyrir: Duggall konungr, Magnús [konungr] af Mǫn, Brynjólfr [Jónsson], Rǫgnvaldr urka, Andrés pottr, Ǫgmundr kræki-danz, Vígleikr Prestsson. Hann gerði fimtán skip til Bótar. Vóru þar fyrir: Erlendr rauðr, Andrés Nikulásson, Simon stuttr, Ívarr ungi; Eyfari ok Guthormr Suðreyingar, á sínu skipi hvárr.

Síðan sigldi Hákon konungr suðr; ok lá þar sem Guðey heitir fyrir Sátíri. Þar kom til hans Jón konungr. Fór hann á skip Þorgils biskups. Hákon konungr bað hann fylgja sér eptir því sem hann var skyldr til. En Jón konungr talðisk undan, ok sagðisk hafa svart eið Skota-konungi; ok halda meira ríki af honum en Nóregs-konungi. Ok bað Hákon konung gera ráð fyrir því ríki er hann hafði honum fengit. Hákon konungr hafði hann með sér um hríð, ok ætlaði at mýkja skap hans til trúnaðar við sik. Margir lǫgðu þungt til hans mála.

En er Hákon konungr lá í Guðey, kom til hans ábóti einn af Grámunka-klaustri; ok bað friðar stað sínum, ok varnaði heilagrar kirkju. Ok þat veitti konungr honum; ok gaf fyrir bréf sitt.

Þá kómu menn frá Duggali konungi; ok sǫgðu, at Margaðr ok Engus af Sátíri vildu gefa upp þau lǫnd er þeir héldu, ok veita konungi sína fylgð.

En konungr hafði þau andsvǫr, at hann mundi eigi þar herja, ef þeir kœmi á hans vald um daginn eptir fyrir hádegi; "En ef þeir eru þá eigi komnir, læt ek mína menn upp ganga ok herja." Fóru sendimenn við þat aptr. En konungr skipaði mǫnnum þá til uppgǫngu, svá at upp skyldi ganga tveir hlutir liðs.

En um morgunninn eptir kom Margaðr á vald konungsins, ok lagði allt sitt í fang honum. Lítlu síðarr kom Engus, ok gaf sitt mál í konungs vald. Hákon konungr hét þeim því báðum, at fá þeim sætt af Skota-konungi, ef þeirra sætt yrði konunganna. Þá seldu þeir Hákoni konungi gísla, ok sóru eiða. Hákon konungr gerði þá bréf móti sínum mǫnnum, þeim sem hann hafði gǫrt til at herja nesit, at þeir skyldu hætta hernaði; ok lagði gjald á nesit, tíu hundreð nauta, um fram þat sem áðr var herjat. Þeir Engus sættusk með því móti, at hann gaf upp eyna Íl í konungs vald; en konungr skipaði honum eyna með því móti sem áðr hǫfðu af honum Suðreyinga hǫfðingiar. Sem segir í Hrafns-málum:

Ok enn segir hann:

Sunnan á Sátíri er einn kastali, þar sat í einn riddari. Hann fór á fund Hákonar konungs ok gaf kastalann í hans vald. Gerði konungr þar til sína menn við at taka því sem þar var. En Hákon konungr skipaði kastalann Guthormi bakka-kólf, ok fékk menn við honum.

Símon bróðir hafði legit sjúkr um hríð; ok er Hákon konungr lá í Guðey andaðisk bróðir Símon; ok var flutt lík hans inn á Sátíri, ok tóku þeir Grámunkar við líki hans, ok grófu í kirkju sinni, ok breiddu yfir leg hans kaugur, ok kǫlluðu hann helgan.