Bókastaðir

Knútr jarl var mjǫk krankr um veizluna, sem fyrr var getit. Ok litlu síðarr lagðisk hann í reykkju, ok lá mjǫk lengi um haustit, ok andaðisk ór þeirri sótt. Hákon konungr gerði líkferð hans vegliga, sem tign hans heyrði til ok burðum. Knútr jarl var jarðaðr í Krist-kirkju hjá Hákoni feðr sínum. Knútr jarl var allra manna kurteizastr um alla hluti; klerkr góðr, ok manna ǫrvastr af fé; hár maðr vexti, ok vænn yfir-lits; drykkju-maðr of mikill; ok þar af fékk hann vanheilsu.

Þetta haust kómu þeir útan af Grœnlandi, Oddr af Sjǫltum, Páll Magnússon, Knarrar-Leifr. Þeir hǫfðu verit útan fjóra vetr. Þeir sǫgðu þat af Grœnlandi, at þeir hefði gengit undir skattgildi, svá at ǫll mann-dráp skyldi bœta við konunginn, hvárt er drepnir væri Norœnir [menn] eða Grœnlenzkir; ok svá hvárt sem þeir væri drepnir í byggð eða Norðr-setu. Svá ok, þó þeir sæti allt norðr undir Stjǫrnuna, þá skyldi konungr eigi at síðr taka þegn-gildi eptir þá. Sem Sturla kvað:

Þetta sumar er nú var frá sagt, sendi Hákon konungr til Íslands Hallvarð gullskó; at flytja sitt ørindi við lands-fólkit ok við jarl, at hann efndi sín einka-mál sem hann hafði konunginum heitit. Hallvarðr kom í Hvítá í Borgarfjǫrð, ok fór brátt at finna jarl, ok flutti djarfliga konungs ørindi fyrir honum. Jarl tók því vel, ok sagðisk þar skyldu mikla stund á leggja eptir því sem konungr hafði orð til send. Hallvarðr fór til vistar í Reykjaholt. Þeir jarl fundusk um haustit eptir því sem þeir hǫfðu áðr rœtt, ok sóru þá nǫkkurir bœndr konunginum trúnaðar-eiða; ok þeir sumir er áðr hǫfðu mjǫk í móti staðit.

Jarl sat um vetrinn fyrir norðan land, ok átti þá tal við bœndr, hvert ráð fyrir skyldi gera þeim ákǫllum er hann vissi at konungs-menn hǫfðu; ok hann hafði konunginum heitit. Fór þá allt upp it sanna hverju hann hafði konunginum játat. Var þá þat ráð fyrir gǫrt, at bœndr hétu jarli stór-fé, at leysa þat gjald er á var kallat. Hétu sumir bœndr tveim hundruðum; sumir hundraði; sumir tólf aurum, eða tíu aurum; sumir muni minna.

Ok er Hallvarðr spurði þetta, sagði hann, at konungrinn vildi eigi at bœndr væri píndir til svá mykilla fé-gjalda. Sagði hann, at konungrinn vildi hafa hlýðni af bóndum, ok slíkan skatt af landi sem þeim yrði øngvir afar-kostir í at gjalda; ok hét þó þar í mót hlynnendum ok réttarbótum.

Hallvarðr flutti ok konungs-mál við Vestfirðinga; ok kom þá svá, at allir hétu at koma til Þórsness-þings um várit, ok sverja þar Hákoni konungi land ok þegna. Var þetta þá ritat norðr til jarls, ok neitat ǫllum þeim álǫgum sem áðr hafði hann samit við bœndr norðr þar. En er jarl varð þessa víss, þá stefndi hann bóndum til Hegraness-þings, ok lét þar nǫkkura menn sverja konungi land ok þegna. En Hrafn Oddsson kom eigi til Þórsness-þings, ok því fór Hallvarðr ekki þangat.

Var þá þessu máli skotit til Alþingis. Drógu allir hinir stœrstu menn í Vestfjǫrðum saman stór-flokka er at leið þing-stefnunni. Þeir sendu ok menn á fund sona Steinvarar, ok Andress-sona, at þeir skyldu ríða á þing með ǫllum afla [sínum] fyrir austan Þjórsá. Þorvarðr Þórarinsson hafði ok heitit at koma með Austfirðingum. Gizurr jarl kom ok til Alþingis með myklu liði.

Kom Hallvarðr þá vestan, ok sagði at flokkar vóru saman dregnir fyrir vestan heiðar, ok hǫfðu allir heitit at ganga undir skatt ok konungs-mál, ok ætluðu at ríða til þings, ok flytja þar konungs ørindi, ef eigi gengisk ella við. Ok er jarl spurði þetta, átti hann tal við vini sína ok ráða-gerðir. En er því tali lauk, flutti jarl konungs mál bæði við Norðlendinga ok Sunnlendinga; bað þá til góðum orðum, ok kallaði fjǫrráð við sik ef þeir gengi eigi undir. Þetta varð auð-fluttast við Norðlendinga.

Eptir þetta var skiput Lǫgrétta; ok sóru flestir inir beztu menn ór Norðlendinga-fjórðungi, ok af Sunnlendingum fyrir útan Þjórsá, Hákoni konungi land ok þegna ok æfinligan skatt, með slíkum skildaga sem bréf þat váttar, er þar var eptir gǫrt. Síðan reið jarl af þingi ok suðr í Laugardal, ok hélt þar saman flokkinum um hríð.

Sigvarðr biskup reið vestr til Borgarfjarðar ok Hallvarðr, ok fundu Vestfirðinga á Þverár-þingi. Gengu þá Vestfirðingar undir þvílíka eiða sem aðrir. Sóru fyrst formenn: Hrafn, Sighvatr Bǫðvarsson, Sturla Þórðarsson, Einarr Þorvaldsson, Vigfúss Gunnsteinsson, ok þrír bœndr með hverjum þeirra. Þrír bœndr sóru ok fyrir Borgfirðinga. Eptir þessa fundi hǫfðu allir Íslendingar gengit undir skatt við Hákon konung ór þremr fjórðungum; útan Sunnlendingar fyrir austan Þjórsá, ok Austfirðingar.

Inn næsta vetr eptir, er Magnús konungr gerði brullaup sitt, ok hann var kórónaðr, sat Hákon konungr í Bjǫrgyn; en Magnús konungr fór um haustit suðr í Stafangr.

Einarr erkibiskup leiddi Magnús konung til skips, ok mælti svá: "Jafnan hefir mér mykit fyrir þótt at skilja við yðr, útan nú; þvíat þat gleðr mik at ek hefi veitt yðr alla þá þjónustu sem ek má til tignar. Fyrst gaf ek yðr konungs-nafn; eptir þat púsaða ek yðr við drótning; síðan vígða ek yðr undir kórónu ok svá drótningina. Er þat nú eitt eptir, sem Guð láti mér eigi auðit verða, at standa yfir greptri þínum."

Magnús konungr þakkaði erkibiskupi bæði orð ok þjónustu-gerð. Magnús konungr dvaldisk í Stafangri um hríð. Hann fór norðr aptr fyrir Jólin, ok sátu þeir Hákon konungr báðir samt um Jólin í Bjǫrgvin. Var þessi inn fimti vetr ins fimta tigar konungdóms Hákonar konungs.

Snemma um várit bjoggu konungarnir ferð sína austr til Víkr, ok ætluðu allt austr til Elfar at finna Birgi jarl, eptir því sem áðr hǫfðu orð farit milli þeirra; ok skyldu þeir gera ráð um eignir þær sem dœtr Eireks konungs áttu í Danmǫrk; því at þeir áttu þar heimtingar, Magnús konungr ok Valdimarr Svíakonungr. Hann hafði þá fengit Sufio, dóttur Eireks konungs, systur Ingiborgar drótningar. Þá er konungarnir fóru ór Bjǫrgyn, var eptir frú Margrét [drótning] ok Ingiborg drótning, því at hon var þá við barni. Konungarnir sigldu þá austr til Víkr.

Ok er þeir kómu til Túnsbergs, vóru þar fyrir sendimenn Birgis jarls; ok sǫgðu, at jarl þóttisk eigi mega finna konungana fyrir sakir fjǫlskylða þeirra er hann átti um at vera. En hann gaf þat ráð um eignir þær, er drótningar áttu í Danmǫrk, at þeir skyldu þar til senda menn hvárir-tveggju á fund Margrétar drótningar, ok vita hvern greiðskap hon vildi á gera; ok síðan væri skipt eignum, er vitat væri, hvat hvár þeirra ætti systra, Ingiborg drótning ok Suffia, eða þær tvær sem ógiptar vóru.

Hákon konungr ok Magnús konungr gerðu þat ráð hér fyrir, at þeir sendu menn suðr til Danmerkr, Pál gás, Andrés plyt, Þorlaug bósa; ok skyldi þeir yfir sjá þetta skipti af hendi Magnúss konungs ok frú Ingiborgar drótningar. Ok er þeir kómu til Danmerkr, var þar fyrir Aðalbrict hertugi af Brunsvík, ok hafði ráð ǫll með drótningu. Dvǫlðusk þeir Páll með hertuganum um sumarit ok fengu øngvan órskurð sinna ørinda.

Hákon konungr fór ór Túnsbergi inn til Óslóar, en Magnús konungr austr til Borgar, at sjá um þau lén sem Hákon konungr hafði veitt frú Ingiborg drótningu, at brullaupi þeirra Magnúss konungs. Í þessari ferð fékk Magnús konungr sjúkleika; var þat mest af því, at hann hafði riðit mykinn til Borgar ok ofan aptr. Ok er hann [kom] ofan til skips, var hann mjǫk sjúkr; ok fyrir því sneri hann inn til Óslóar, at hann vildi eigi vera hjá konunginum ef sóttin felldi at honum. Ok er hann kom, þar var honum mun léttara. Gékk hann þá upp til kirkju, ok gerði biskup processionem í mót honum. Héðan af bœttisk honum, ok var hann þó mjǫk krankr um várit. Þá er Hákon konungr hafði lukt ǫrindum sínum í Víkinni, fóru þeir báðir konungarnir norðr til Bjǫrgynjar, ok kómu norðr um Vakna-skeið, ok dvǫlðusk þar um sumarit.

Þetta sama sumar sendi Hákon konungr þá ór landi, Loðin lepp ok Hákon eisil. Þeir fóru út til Soldáns af Túnis við mǫrgum fálkum ok ǫðrum þeim hlutum er þar vóru oru-gætir. Ok er þeir kómu út, tók Soldán þeim vel, ok dvǫldusk þeir þar lengi um vetrinn. Sem Sturla kvað: —

Þetta sumar kom útan af Íslandi Hallvarðr gullskór, ok kunni at segja þau tíðendi, at Íslendingar hǫfðu svarit skatt Hákoni konungi. Þá kom ok útan með honum Sighvatr Bǫðvarsson, Sturla son Hrafns Oddssonar. Þá kom [ok] af Íslandi Brandr ábóti Jónsson at orðsendingu Einars erkibiskups, ok fór hann norðr til Þróndheims ok fann þar erkibiskup.

Sendimenn Hákonar konungs vóru í Danmǫrk við hertuganum af Brunsvík; ok þóttusk þeir finna at hertoginn dvaldi þá, en ekki gerðisk at ørendum þeirra. Þá gerðu þeir þat ráð, at Þorlaugr bósi fór á fund Hákonar konungs; en þeir vóru eptir, Páll gás ok Andrés. Þorlaugr fann Hákon konung í Bjǫrgyn.

Þetta sumar var fœddr í Bjǫrgyn Óláfr son Magnúss konungs ok Ingiborgar drótningar. En um haustit bjoggusk konungarnir norðr til Þróndheims; ok drótningar með þeim, en junkherra Óláfr var eptir at Nunnu-setri. En er þau kómu norðr til Niðaróss, gerði erkibiskup fagra processionem í mót þeim. Fagnaði erkibiskup þeim allvel. Sátu konungarnir þenna vetr í Þróndheimi.

Andrés plytr kom sunnan um vetrinn fyrir Jól af Danmǫrk, ok fann konungana í Þróndheimi. Hann sagði þat, at hertuginn ok drótningin hafði øngar eignir Ingiborgar drótningar fengit þeim í hendr, ok ekki skipti var á gǫrt með dœtrum Eiriks konungs; en vísir vóru þeir hversu miklar eignir vóru ok hvar lágu.

Hákon konungr sat um Jólin í Þróndheimi, ok hafði mikit fjǫlmenni ok kostnað. Brandr ábóti var með konunginum um Jólin, ok vóru konungarnir allvel til hans. Einarr erkibiskup var sjúkr um vetrinn, ok gékk hann því lítt at finna konungana; en þó tǫluðu þeir nǫkkurum sinnum, ok fóru allir hlutir vel með þeim. Dró Magnús konungr vináttu með þeim, þvíat mikil blíða var með þeim Magnúsi konungi ok erkibiskupi.

Um sumarit áðr hǫfðu komit bréf vestan af Suðreyjum frá konunginum þaðan; ok kærðu þeir mjǫk um þann ófrið, er jarl af Ros, ok Kiarnakr, sun Machamals, ok aðrir Skotar, hǫfðu gǫrt á Suðreyjum, þá er þeir fóru út í Skíð, ok brenndu bœi ok kirkjur, drápu mikinn fjǫlða, karlmenn ok konur. Ok svá sǫgðu þeir, at Skotar hefði tekit smá-bǫrnin, ok lǫgðu þau á spjóts-oddana, ok skóku til þess er þau renndu ofan at hǫndum þeim, ok kǫstuðu þeim dauðum af fram. Þeir hermdu ok mǫrg stóryrði Skota-konungs, ok sǫgðu at hann ætlaði vísliga undir sik at leggja allar Suðreyjar, ef honum ynnisk líf til.

Ok er þessi tíðendi kómu til Hákonar konungs, fékk honum mykillar áhyggju; bar hann þetta mál fyrir vini sína ok ráðu-nauta. En hvat sem þar lagði hverr til, þá lét Hákon konungr um vetrinn eptir Jól gera útboða-bréf um allan Noreg, ok bauð út leiðangri, bæði at liði ok vistum, svá sem honum þótti landit mestu afla mega; stefndi hann þessum her ǫllum til móts við sik um sumarit snimma í Bjǫrgyn.

Einarr erkibiskup átti tal við Kórs-brœðr í Krists-kirkju um Fǫstu á várit, ok talaði um biskups-kosning á Íslandi; ok kom þat ásamt með þeim, at kjósa Brand ábóta til biskups; ok þann sama dag var hann kosinn af erkibiskupi ok Kórs-brœðrum með ráði Hákonar konungs ok Magnúss konungs.

Þá vóru ok útan komnir ór kúría, sira Gillibert ok þeir menn sem með honum hǫfðu farit. Sǫgðu þeir þau orð Pávans með bréfi, at hann gaf í valð erkibiskups biskups-kosning í Hamri; ok þó með því móti, at hann skyldi øngan annan til kjósa en Gillibert, eptir því sem konungs vili var til. Hinn fjórða dag nonas Martii mánaðar vígði Einarr erkibiskup þá báða til biskupa, Gillibert til Hamars en Brand til Hóla á Íslandi. Vóru þar við Pétr biskup af Bjǫrgyn ok Þorgils biskup af Stafangri.