Bókastaðir

Síðan gerðu konungar ráð fyrir at senda móti jungfrúnni. Var þar fyrir herra Hákon biskup, Ǫgmundr kræki-danz, Borgar son hans, Páll gás, ok Loðinn staurr. Þeir hǫfðu sjau skip, ok flest stór. Biskup hafði tvítog-sessu, en Ǫgmundr dreka mikinn, ok annan Páll gás. Þeir hǫfðu frítt lið ok vel búit.

Ok er þeir vóru búnir, fóru þeir suðr til Danmerkr, ok kómu til Hrossa-ness á Jótlandi at þeim stefnudegi sem Danir hǫfðu þeim lagit. En þat var hálfum mánaði fyrir Óláfs-vǫku. Ok er þeir kómu þar, fundu þeir engan mann, hvárki af drótningar hendi, né greifans, þann er þeim gerði órskurð um sitt ørendi. Síðan gerðu þeir menn upp til klaustrs þess sem jungfrúin var í; ok létu spyrja ef nǫkkut ráð væri fyrir gǫrt ferð hennar til Noregs. Hon sagði svá, at alls ekki ráð væri fyrir gǫrt svá at hon vissi. Ok eptir þat sendi hon svein sinn til drótningar, ok spyrr, ef hon vildi nǫkkut ráð fyrir gera hennar ferð. En drótning veitti þau andsvǫr, at hon mátti ekki ráð fyrir henni gera svá skjótt, fyrir sakir þess stríðs er hon hafði við hertogann.

Nú lét jungfrúin þetta segja Norðmǫnnum. Ok er þeir vissu, at drótningin vildi ekki ráð gera fyrir jungfrúnni, ok þeir menn er þar skyldu fyrir sjá at búa hennar ferð til Noregs, þá fór Hákon biskup, ok þeir menn sem ferðar vóru fengnir með honum, upp til klaustrsins, ok finna jungfrú, ok tǫluðu við hana. Þeir báðu hana, ok tǫldu fyrir henni, at hon skyldi skjóta sínu máli á Guðs vald ok Nóregs-konungs, ok taka sjálfrar sinnar ráð, ok þat sem Guð kendi þeim til at leggja með henni. Jungfrúin talaði hér mart í móti í fyrstu, ok þat einna mest, at hon þóttisk fanga-fá alls-kostar svá skjótt í brott at fara. En þeir svǫruðu því, at þat var allt til reiðu með þeim sem hon þyrfti at hafa. En svá lyktaðisk þessi rœða, at Hákon biskup handfesti jungfrú Ingiborg Magnúsi konungi til handa. Eptir þat lǫgðu þau stefnu-dag með sér nær Norðmenn skyldu eptir henni koma, en hon skyldi þeim til skips fylgja, ef engar ráða-gerðir kœmi frá drótningar áðr um ferðir jungfrú.

Í þessu bili lá Birgir jarl í Eyrar-sundi með Svía-her. Ok er hann spurði til Norðmanna, sendi hann orð Hákoni biskupi, at þeir skyldu bíða hans, ok hann vildi finna þá ef tóm yrði til. En Norðmenn hvataðu eigi at síðr sinni ferð; þvíat þeir vissu, at jarl hafði áðr beðit jungfrú til handa Valdimar konungi syni sínum, ok vildu þeir þenna trúnað eigi undir honum eiga.

Ok er stefnu-dagr kom, bjoggu Norðmenn sik til uppgǫngu, ok settu eptir menn til gæzlu við skip sín. Biskup ok sveitar-hǫfðingjar Norðmanna, ok it bezta mann-val, bjoggusk at vápnum sem til bardaga; þvíat þeim var ótti á, hvert ráð Danir mundu upp taka, þá er þeir vissu at þeir hǫfðu afla lítinn í svá fjǫlmennu landi.

Ok er þeir kómu til klaustrsins var þar ekki ráð fyrir gǫrt heldr en fyrr. Þeir fundu jungfrúna. Ok báðu hana efna orð sín ok fylgja þeim til skips. Jungfrúin efndi allt af sinni hendi þat sem hon hafði beztu heitit. Rézk hon til ferðar með þeim, ok með henni tveir riddarar ok sveinar hennar, ok nǫkkurar átta konur. Fóru þau síðan til skipa. Príorinn af klaustrinu lagði hér fátt til, þvíat honum var mikill ótti at Norðmǫnnum. En þetta rézk svá skjótt, at engi þeirra Dana vissi fyrr en jungfrúin kom í veginn, ok eigi þeir riddararnir er fóru með henni. Hǫfðu þeir engi klæði nema þau er þeir stóðu í.

Lǫgðu þeir Norðmenn skjótt í brott skipum sínum, ok sigldu af Danmǫrk svá at þeir kómu hvergi við land fyrr en í Túnsbergi. En þat var Óláfs-vǫkuaptan síðla er þau kómu þar.

Eptir þat er þeir fóru til Danmerkr, Hákon biskup; en konungarnir vóru, norðr farnir, ok erkibiskup, ok Hákon konungr kom til Bjǫrgynjar; kómu vestan af Skotlandi sendimenn Alexandri konungs af Skotlandi: erkidjákn einn, ok riddari sá er Missel hét. Þeir fóru meirr með fagr-yrðum en trúnaði, at því er konunginum virðisk. Þeir fara svá í brott, at engi maðr vissi fyrr en þeir hǫfðu undit segl sitt. Þá sendi Hákon konungr Brynjólf Jónsson eptir þeim; ok hafði hann þá aptr með sér. Sagði konungr, at þeir skyldi dveljask þann vetr í Noregi, fyrir þat er þeir fóru orlofs-laust framarr en aðrir sendimenn.

Hákon biskup gerði menn með bréfum til Hákonar konungs, ok sagði allt um þeirra ferðir, ok svá þat, at jungfrú Ingiborg var komin í Noreg á Guðs náðir ok konungsins. Sǫgðu hana ok því svá fá-menna, at þeir hǫfðu øngvan trúnað á Dǫnum at bíða þar til er jungfrú mætti búa sína ferð svá sœmiliga sem henni líkaði, ok hennar tígn hœfði; "Ekki gott skortir hana í Danmǫrku."

Bréf þetta kom til Hákonar konungs í Bjǫrgvin, ok gazk honum vel at [ørendi] Hákonar biskups, þegar frúin var í ferðinni með honum, ok hafði með sjálfrar sinnar vilja sunnan farit. Hákon konungr lét þá við búask kvómu þeirra, biskups ok jungfrúnnar. Stemndi hann þá til sín ǫllum hinum beztum mǫnnum er í vóru Noregs-konungs-ríki: fyrst Knúti jarli, ok ǫllum biskupum. En Einarr erkibiskup var þá í Bjǫrgyn; hann hafði farit austan um sumarit í skipi með Magnúsi konungi, ok inn til Stafangrs með honum; ok vóru ásamt allt sumarit, ok héldu báðir eitt borð.

Hákon konungr sendi menn austr í móti Hákoni biskupi, at hann skyldi skynda sem mest sinni ferð; þvíat Magnús konungr hafði þat kosit, at sem skjótast skyldi snúa [at] brúðlaups-gerðinni. Þeim biskupi ok jungfrú byrjaði seint sunnan, ok lágu þar nǫkkurar þrjár vikur á leiðinni. Þau kómu [til Bjǫrgynjar] nǫkkurum nóttum fyrir Máríu-messu ena síðari, ok lǫgðu fyrst í Laxavág.

Hákon konungr ok Magnús konungr vóru fyrir í bœnum, ok gengu þeir þegar til skipa sinna, ok erkibiskup ok allir hinir beztu menn með þeim, ok ætluðu at róa í móti jungfrúnni. En veðr var svá hvasst, at þeir fengu hvergi róit. En annan dag eptir réru konungarnir í móti jungfrú, ok erkibiskup, ok ljóðbiskupar, ok allir inir beztu [menn] er í vóru bœnum. Ok er Hákon konungr fann jungfrú, fagnaði hann henni vel ok ǫllu hennar fǫruneyti. Þá var þat ráð fyrir gǫrt, at jungfrú skyldi ekki koma í konungs-garð fyrr en brúðlaups-veizlan væri búin. Fór hon þá upp til Mikels-kirkju ok Hákon biskup með henni, ok vóru þar nǫkkurar sjau nætr.

Hákon konungr mælti svá, þá er hann kom heim, ok hafði séna jungfrúna: "Þat hafða ek ætlat, at fagna vel þessari jungfrú, er hon kœmi til Noregs; en svá giptusamliga lízk mér á hana, at ek skal nú hverja meiri stund á leggja í alla staði en áðr hafða ek hugsat."

Hákon konungr kvað Magnúsi konungi kost á, hvárt hann vildi heldr búa láta naustit þat it mykla, er þá var veitt í er hann var vígðr, eða vildi hann veizluna væra láta í konungs-garði í þeim herbergjum sem þar vóru til.

Magnús konungr svarar svá, at þá vóru svá góðar hallir í konungs-garði, þær sem þá vóru eigi gǫrvar er hin fyrri var veizlan, at þá mætti eigi um vanda þau herbergi. Eptir þetta lét konungr búa þrjár hallir í konungs-garði, þær sem hann ætlaði at veita í. Vóru þær búnar með inum mesta kostnaði, ok inum beztum fǫngum er til vóru.

Sunnudaginn eptir Máríu-messu ina síðari var jungfrú púsuð konungi með mikilli sœmd. Gékk Magnús konungr þá at brúðlaupi sínu; ok vóru báðir konungarnir í stein-hǫllinni ok erkibiskup, ok ljóð-biskupar allir, ok Knútr jarl, ok lendir menn, ok hirð-menn, ok it bezta mannval. Frú Margareta drótning var í tré-hǫllinni ok jungfrú Ingiborg, ok allt hennar fǫru-neyti, konur ok klaustra-menn, ok mart annarra góðra manna. Í Jóla-hǫllinni var Ǫgmundr kræki-danz, Erlingr Álfsson, kaupmenn, ok útlendir menn, ok bœjar-fólk. Ok svá var talt, at eigi var færa en þúsund ok sex hundruð, annat en þjónustu menn. Var þessi veizla veitt með inum mesta kostnaði, ok inum beztum fǫngum er til vóru. Ok er þat inna vitrustu manna mál, at engi mun þvílík brullaups-veizla veitt hafa verit í Noregi sem þessi. Hákon konungr mælti svá, at í þeirri hǫllinni, er hann veitti sjálfr, skyldi hverr kjósa hvat drekka vildi; þvíat eigi skorti meirr vín en annan drykk.

Hákon konungr hafði þá tal við vini sína ok ráð-gjafa, ok rézk um við þá, hvárt Magnús skyldi vígja undir kórónu eða eigi. En þar lǫgðu menn mis-jafnt til. Vóru þeir sumir er þat mæltu, at Magnús konungr mundi taka stærð með kórónunni, ok mundi vilja hafa hirð aðra; ok kǫlluðu greina-vænt milli konunganna. En Hákon biskup, ok þeir er farit hǫfðu með jungfrú, sǫgðu konunginn því heitit hafa, at þau skyldu bæði krónuð vera; báðu konunginn þat fullkomliga enda sem hann hafði þeim lofat báðum til sœmðar. Fluttu þetta margir vinir Magnúss konungs. En þó var þessu svá komit um hríð, at menn vissu eigi hvárt verða mundi.

Magnús konungr gékk þá til Hákonar konungs, ok flutti sjálfr sitt mál: "Eigi þurfi þér, minn herra, at trúa þeirra manna orðum, er þat vilja telja fyrir yðr, at ek muna nǫkkura stærð upp taka í móti yðr, þó at þér gerit mér meiri sœmð en nǫkkurr konungr í Noregi hafi gǫrt sínum syni; þvíat þér vitið sjálfir, minn herra, at ek hefi yðr eptir-látr ok mjúkr verit í ǫllum hlutum, eigi nú síðr, er ek em konungr, en áðr, sem bæði er yður sœmð ok mín. Vænti ek, at enn skal svá vera, þó at þér unnit mér þeirrar sœmðar ok tignar sem þér hafit mér heitit."

Hákon konungr svarar: "Satt er þat, Magnús konungr, at þér hafit ástsamliga til vár þjónat; er þat ok makligt, at ek unna yðr ennar mestu sœmðar, eptir því sem framast er Guðs vili ok miskunn til." Síðan skildu þeir konungarnir, en brúðlaups-veizlan stóð þrjá daga.

Krossmessu-dagr var Óðinsdagr í vikunni. Lét Hákon konungr þá enn um búask af nýju í garðinum, því at hann ætlaði, at þann sama dag skyldi vígja Magnús konung undir kórónu eptir því sem Guð hafði fyrir sett. Var þá sungit árla um bœinn. Ok at lyktum tíðum sótti allt fólkit út í konungs-garð. Váru þá allir hlutir líktir eptir því sem þá er Hákon konungr var vígðr.

Herklæddisk þá mestr hluti hirðarinnar ǫllum herbúnaði, at ganga bæði til konungs garðs, ok rýma veginn til Krist-kirkju. Fyrst gékk hirðin, sú er veginn ruddi; þar næst þeir er merkin báru; þar næst sýslu-menn ok skutil-sveinar; eptir þat lendir menn. Þá gengu fjórir lendir menn, ok báru mikit tafl-borð yfir hǫfði sér, ok þar á konungs-skrúða ok vígslu-klæði. Þar næst gengu þeir Erlingr Álfsson ok Brynjólfr Jónsson, ok báru tvá ríkis-vǫndu af silfri, ok gulli búna. Þar næst gékk Knútr jarl, ok bar kórónu, ok leiddu hann tveir stallarar; því at hann var mjǫk sjúkr. Jafn-fram honum gékk Gautr Jónsson, ok bar vígslu-sverðit. Þar næst vóru leiddir konungarnir. Við garðs-hliðit í konungs-garði kómu honum í móti biskupar, ok ábótar, ok lærðir menn, með processione, ok hófu upp sǫng, ok gengu svá til kirkju.

Vóru þá konungarnir leiddir til altariss. Eptir þetta var messa sungin, ok fór vígsla fram eptir því sem býðr í heilagri kirkju.

Missell riddari, sá er konungr af Skotlandi hafði sent til Hákonar konungs, stóð uppi á kórnum, ok undraði mjǫk atferli vígslunnar; þvíat þat er ekki siðr í Skotlandi at kóróna konungana. Honum fansk svá mikit um vígsluna, at hann klǫkk, áðr en þeir sǫgðu honum er hjá stóðu. Ok þá er Magnús konungr var klæddr, ok Hákon konungr ok Einarr erkibiskup, ok aðrir þrír biskupar, lǫgðu um hann vígslu-sverðit, þá tók riddarinn sá inn Skotzki til orða: "Þat var mér sagt, at hér væri ekki riddarar dubbaðir í þessu landi; en ek sá øngvan riddara jafn-tíguliga dubbaðan, þar sem fimm inir ágætuztu hǫfðingjar í þessu landi leggja um hann vígslu-sverðit."

Þá er Magnús konungr var skrýddr, leiddi erkibiskup hann útar til sætis síns. Síðan vígðu þeir drótningina. Þá gékk Hákon konungr at stólnum, er Magnús konungr sat á. Magnús konungr vildi þá upp standa í móti honum.

Hákon konungr tók hendinni á ǫxl honum ok mælti: "Eigi skaltú upp standa í mót mér, frændi," sagði hann; "þér skulut halda yðr sem tíguligast, ok hneigja øngum manni þenna dag. Er nú ok sá dagr kominn, er ek vilda gjarna beðit hafa, at ek sé mitt hold svá mjǫk tignat, sem nú er hér í dag, heldr en ek muna fyrir-muna yðr þessarar tignar. En því leitaða ek hér ráðs um, at ek vilda vita hér um annarra manna tillǫgur; ok vóru þeir inir sǫmu er mik eggjuðu, ok lǫttu þessa, ok eigi hafa verit umbóta-menn með mér ok inum fyrrum yðrum frændum, sem Guð fyrir-láti þeim."

Þá er messu var lokit, fylgði erkibiskup, ok aðrir biskupar, konunginum heim til herbergis, sem fyrr syngjandi lof Guði. Þá af-klæddisk konungrinn vígslu-klæðum, ok veitti erkibiskup honum alla þjónustu, er vígslunni átti at fylgja. Eptir þat fór hann í allan konungs búnað, ok bar kórónu þann dag.

Eptir þat gengu konungarnir til borðs; ok var þann dag in fyrsta veizla með myklum fagnaði, Magnúsi konungi til fagnaðar ok sœmðar, ok frú Ingiborgu drótningu, ok ǫllum þeirra mǫnnum. Sem Sturla kvað:

Ok enn kvað hann:

At þessari veizlu gáfu konungarnir margar sœmiligar gjafir, fyrst erkibiskupi ok ǫðrum hǫfðingjum. Magnús konungr gaf ǫllum sveitungum sínum gjafir, ok mǫrgum ǫðrum. En eptir veizluna hafði hann alla Danska menn í boði sínu þá er frú Ingiborgu hǫfðu sunnan fylgt, ok leysti þá alla vel af hǫndum ok hǫfðingliga með gjǫfum. Fóru þeir síðan suðr til Danmerkr, ok unðu vel sínu ørendi. En eptir vóru með drótningunni konur þær sem henni líkaði, ok sveinar hennar.