Bókastaðir

Hákon konungr, ok Magnús konungr, ok Birgir jarl, fundusk í Elfi; ok tǫluðu marga hluti sín í milli um orðsendingar Dana-konungs, ok þá hluti sem landa-nauðsyn var til. Réðu þeir þá þat með sér, at þeir skyldu búa her af hváru-tveggja landinu þau [misseri], ór Svía-ríki ok Noregi, ok fara þá er þeir væri búnir at veita lið Christoforo konungi í móti hans óvinum. Var svá á kveðit með þeim, at fjóra tigi hundraða skyldi hafa hvárr þeirra, Hákon konungr ok jarl, nema annarr-hvárr vildi meira her hafa. Fór þá sem jafnan all-blíðliga með þeim; þvíat þeirra vinfengi var æ því meira sem þeir fundusk optarr.

Þá var ok þat ráð tekit, at frú Rikiza fór upp í Svía-veldi með fǫður sínum, ok leysti Hákon konungr hana all-sæmiliga af hendi. Junkeri Sverrir var eptir með Hákoni konungi, ok var konungr all-vel til hans. Var hann ok it bezta manns-efni, ok unni konungr honum mikit. Hákon konungr sendi þá suðr til Danmerkr skipit Máriu-súðina Dana-konungi. Ok tók hann þessi sending vel, ok svá þeim orðsendingum er til hans kómu, at Hákon konungr ok Birgir-jarl mundi koma til liðveizlu við hann þegar sem hann þóttisk þurfa.

Hákon konungr fór ór Elfi, þegar er hann var búinn; ok norðr í Víkina, ok dvaldisk hann þar lítla hríð í Túnsbergi, ok fór þaðan norðr í land, ok kom til Bjǫrgynjar um Vakna-skeið, ok dvaldisk þar um sumarit, ok skipaði þar mǫrgum hlutum. Þetta vár áðr brann mestr hluti bœjarins í Túnsbergi, ok fengu þar margir menn mikinn fé-skaða.

Þetta haust kómu þeir heim er fylgt hǫfðu jungfrú Kristínu: þeir bróðir Símon, ok Loðinn leppr, ok Ámundi Haraldsson; ok hǫfðu þeir farit útan skipaleiði af Spáni á einum kugg. En Pétr biskup fór landveg í Flandr, ok kom hann nǫkkuru síðarr. Andrés Nikulasson var eptir í Franz þá tólf mánuðr.

Þá er þeir Pétr biskup fundu Hákon konung, kunnu þeir segja honum mǫrg tíðendi útan ór lǫndum. Þeir sǫgðu mikit í frá, hversu konungrinn af Spáni hafði fagnat jungfrú Kristínu, dóttur hans, ok ǫllu hennar fǫruneyti, ok hversu hǫfðingliga hann hafði þá af hǫndum leyst. Þeir sǫgðu, at þat var eigi minna fé en átta hundruð marka skírra er hann gaf þeim um fram þat er þeir þurftu til kostnaðar at hafa. Þeir sǫgðu mikit frá, hversu mikill vin konungrinn var Hákonar konungs; ok við hvern sem Hákon konungr ætti stríð, þá skyldi honum heimill hans styrkr, þegar er [eigi] væri til móts konungr af Franz, eða konungr af Aragun mágr hans, eða Engla-konungr. Hákon konungr hét ok, at veita þar í mót sinn styrk konunginum af Spania, ef eigi væri í mót Svía-konungr, eða Dana-konungr, eða Engla-konungr. Konungr af Spania bjó þá her sinn út í heiðinn dóm; ok fýsti hann mjǫk Hákon konung at fara með sér, ok leysa svá kross þann er hann hafði tekit; þvíat þar var til páva leyfi, at þar skyldi krossinn leysask sem til Jórsala væri farit.

Pétr biskup kom þetta sumar upp í Hamar til staðar síns, ok þá sœmiligar gjafir af Hákoni konungi; ok skilðusk þeir með inni mestu vináttu.

Hákon konungr sat um sumarit í Bjǫrgyn. Þá var með honum Gizurr Þorvaldsson. Konungrinn gerði þá skipan [til] Íslands, at hann sendi Gizur út til Íslands, ok gaf honum jarls-nafn. Hét Gizurr at friða landit í mót, ok láta alla bœndr gjalda skatt konungi, svá sem hann hafði áðr beitt. Bar Gizurr mikil mál á, at hann mundi því auðvelliga á leið koma. Konungrinn gaf honum með jarls-nafni margar sœmiligar gjafir, ok leysti hann vel ok sœmiliga sér af hendi. Hann sendi út með honum Þórhalla inn hvíta hirðmann sinn, at skynja hversu jarl fœri með konungs trúnaði. Margir trúnaðar-menn konungsins fóru út á ǫðrum skipum þat sumar at skynja konungs ørendi, hvárt jarl fœri með þeim eptir því sem hann hafði heitit konungi.

En er Gizurr kom til Íslands, þá hélt hann því vel upp, sem vera átti, er Hákon konungr hafði gǫrt meiri sœmð hans en nǫkkurs manns annars á Íslandi, í þeirri nafnbót er hann hafði gefit honum, með mǫrgum ǫðrum sœmðum. Þat lét hann ok fylgja, at Hákon konungr hafði svá gefit honum þessa nafnbót, at hann skyldi þat øngvan penning kosta, ok engi skattr skyldi við þat leggjask á landit. Sagði hann ok um þá menn, er honum gerðusk hand-gengnir, hirð-menn eða skutil-sveinar, at þeir skyldu þvílíkar nafn-bœtr hafa í Noregi með Hákoni konungi. Urðu við þetta margir góðir menn til at gerask honum hand-gengnir, ok sóru honum eið, en Hákoni konungi trúnað. Síðan urðu menn þess varir, at þat var fals er hann sagði frá orðum konungsins. En allt at einu héldu menn trúnað við hann ok Hákon konung. Eru frá viðskiptum þeirra jarls ok Íslendinga margar frásagnir, þær sem oss þykkir eigi nauðsynligt at rita í þessa frásǫgn; en þó mun sumra getit verða síðarr.

Um vetrinn áðr Gizurr jarl kœmi til Íslands, tók Þorvarðr Þórarinsson af lífi Þorgils skarða, fyrir þær sakir er Hákon hafði skipat Þorgilsi Eyja-fjǫrð ok allar sveitir fyrir norðan Ǫxnadals-heiði, þar sem konungr kallaði sína eign; en Þorvarðr þóttisk heimilðir til hafa af Steinvǫru, mágkonu sinni.

Hákon [konungr] efnaði til vetr-setu í Bjǫrgyn um haustit, ok sat þar um vetrinn. Þessi var annarr vetr ins fimta tigar ríkis hans.

Um várit eptir kómu þau orð frá Danmǫrk af Christoforo konungi, at Hákon konungr skyldi koma til liðveizlu við hann, sem [þeir] hǫfðu heitit ok [Birgir] jarl af Svía-ríki. Ok er þessi orð kómu til Hákonar konungs, stefndi hann til sín lendum mǫnnum sínum ok sýslu-mǫnnum, ok hafði nefndir ór landi sem honum líkaði. Lét hann þá flota skipum þeim sem hann vildi hafa, ok bjó ferð sína. En er hann var búinn, sigldi hann austr með landi.

Ok er hann kom suðr um Jaðar, kómu í mót honum tveir ríðarar af Danmǫrk, ok sǫgðu þau tíðendi, at Christóforus Dana-konungr var andaðr. Þat með, at drótning ok aðrir hǫfðingjar, sendu einkanliga orð Hákoni konungi, at hann skyldi koma til hjálpar við þá, sem hann hafði heitit Christoforo konungi. Þetta bar Hákon konungr fyrir vini sína ok ráðgjafa. En hvat sem hverr lagði til, þá var þat eigi konungs háttr, at halda eigi orð sín. Ok fyrir því hélt Hákon konungr fram ferðinni; lagði fyrst til Túnsbergs.

Drózk þá saman mikill herr í Víkinni, ok hélt Hákon konungr til Danmerkr á því sumri, ok hafði bæði mikit lið ok frítt. Ok hélt hann hernum til Kaupmanna-hafnar, ok fann þar drótning. Birgir jarl kom ekki til Danmerkr á því sumri, ok hafði þó leiðangr úti; ok komsk eigi lengra en austr til Bleikinga. Þá er Hákon konungr kom til Kaupmanna-hafnar, hafði drótning, ok Dana-hǫfðingjar, sætzk við sonu greifa Álfs; ok þóttusk þá ekki þurfa liðveizlu Hákonar konungs ok Norðmanna. En þat fannsk í orðum Hákonar konungs, at honum þóttu Danir eigi haldit hafa þat sem þeir hǫfðu ráðit sín í milli. Hákon konungr gaf drótningu sœmiligar gjafir, ok svá drótning honum í móti.

Þá er Hákon konungr lá í Kaupmanna-hǫfn, lét hann taka kugg einn í Eyrar-sundi yfir við Málm-hauga, er átti herra Jón, bróðir Jacobs erkibiskups af Lund. Þar vóru á þeir menn er verit hǫfðu með Jarmari. En þeir biskups-bróðir styrktu mest Jarmar af Dana-hǫfðingjum. Hákon konungr lét þessa menn leiða á mót; ok bað Dani ganga til at kenna þá, hvárt þeir vóru kaupmenn eða ráns-menn. En lands-menn kenndu, at þeir vóru víst ráns-menn. Vóru sumir hálshǫggnir, sumum annan veg skriptat. Hákon konungr hafði kugginn; ok var þat hesta-kuggr hans síðan.

En þegar sem Jarmar spurði, at Hákon konungr var kominn til Danmerkr, þá flýði hann í brott, ok sigldi suðr undir Vindland. Ok eptir þetta fór Hákon konungr í brott af Danmǫrk, ok aptr í ríki sitt. Danir tóku til konungs Eirek, son Christofora konungs; ok var hann þá barn at aldri.

Hákon konungr kom aptr um haustit til Noregs, ok fór norðr til Bjǫrgynjar, ok sat þar um vetrinn. Ok var þessi inn þriði vetr ins fimta tigar konungsdóms hans.

Þenna vetr andaðisk Pétr biskup í Hamri; ok þótti þat ǫllum mǫnnum mikill mannskaði. Eptir annlát Pétrs biskups hǫfðu Kórs-brœðr þar í Hamri stefnur með sér, ok tǫluðu um biskups-kosning. En þat samðisk [eigi] með þeim, ok fengu Kórs-brœðr øngvan kørit, áðr kosningr hvarf undan þeim ok til erkibiskups. Ok eptir þetta sendu þeir menn norðr til Einars erkibiskups; ok beiddu, at hann skyldi órskurð veita, hverr biskup skyldi vera af þeim sem þeir hefði til nefnt. Erkibiskup ritaði bréf austr, ok gaf þeim aptr kosning; en nefndi þó til þann kórs-bróður er Loðinn hét, at honum sýndisk at þeir kjøri. En Loðinn var ekki mikill vin Hákonar konungs.

Konungrinn sat í Bjǫrgyn um vetrinn. Hann hafði áðr um sumarit spurt af Íslandi, at Gizurr jarl hafði lítinn hug á lagit at flytja mál hans við Íslendinga. Tók [konungr] þat ráð, at hann sendi út skip snemmendis til landsins; ok mælti svá fyrir, at þeir skyldu út koma fyrir Alþingi. Vóru þá gǫr út bréf með þeim; ok kvað konungr á, hversu mikinn skatt hann vildi hafa af landinu, ok svá hvat jarl skyldi hafa. Bað konungr þessi bréf flytja á Alþingi; ok beiddisk þar órskurðar af lands-mǫnnum í móti. Með þessum bréfum fór Ívarr Arnljótar son, ok Páll línsauma, hirðmenn konungs.

Þeir kómu út fyrir Alþingi; ok fóru til þings. Var þar fyrir Gizurr jarl ok formenn flestir. Þá vóru flutt bréf Hákonar konungs; ok var þar mikil mann-deild á, hversu þeim var tekit. Flutti jarl konungs ørendi, ok þó nǫkkut með ǫðrum útveg en á bréfum stóð. En Sunnlendingar, þeir sem mestir vinir vóru jarls, mæltu mest í mót skattinum, ok svá þeir sem komnir vóru austan um Þjórsá.

Ok féllu þær lyktir á, at ørindi þeirra Ívars varð ekki; ok fóru þeir útan it sama sumar á konungs fund. Var þat þeirra flutningr, at Sunnlendingar mundu eigi svá djarfliga hafa neitat skattinum, ef þeir vissi at þat væri í mót vilja jarlsins.