Bókastaðir

Hákon konungr dvaldisk í Túnsbergi, ok kom til hans mikit lið ok frítt af Noregi. Hann hafði stór-mikit lið ok útboð um alla Víkina. Sem Sturla kvað:

Þá er Hákon konungr var í Túnsbergi kom sunnan af Danmǫrk Absalon Predicari, er Provincialis var af ǫllum Predicara-klaustrum í Norœnni tungu. Hann var sendr af Dana-konungi til Hákonar konungs, at Norðmenn skyldu eigi herja í ríki hans. Sagði hann at Dana-konungr vildi heldr eiga stefnu við Nóregs-konung, ok sættask við hann eptir góðra manna ráði. Hákon konungr bar þetta upp fyrir vini sína, ok fannsk þeim svá, at eigi mætti fyrir alvǫru taka þat er Danir mæltu, með því at Danir hefði eigi efnt fyrr þat sem þeir hǫfðu við talask. Ok fyrir því gaf Hákon konungr þann órskurð bróður Absaloni, at hann mundi sigla suðr til Danmerkr sem hann hafði ætlat, ok fara með spekt ok friði til þess er reynt væri, hvárt þeir Christoforus konungr yrði sáttir, eða væri þessi orð ekki nema fals ok hégómi. Fór Absalon við þenna órskurð suðr til Danmerkr, ok með honum Sigurðr prior er áðr hafði milli farit um vetrinn.

Eptir þetta býr Hákon konungr ferð sína af Túnsbergi, ok hafði Máriu-súðina; þat var dreki, ok þrítogr at rúma-tali, ok allra skipa fríðast [þeirra] er gǫr hafa verit í Noregi. Hǫfuðin vóru gulli lǫgð ok svírarnir. Seglit var sett með fǫgrum skriptum. Mǫrg hafði Hákon konungr ǫnnur stór-skip ok ágæta-vel búin; ok þótti mjǫk líkt at sjá í sólskini sem eldar brynni af hǫfðunum, ok veðr-vitum, ok gylldum skjǫldum, er við vóru stafnana. Sem Sturla kvað: —

Þá er Hákon konungr var búinn, sigldi hann af Túnsbergi með ǫllum herinum austr yfir Foldina. Sótti þá til hans mikill herr austan-fjarðar.

Þá er konungr sigldi austr ór Vegginum, sigldu Harðangrir, Þórir Gripsson ok Bárðr Gróson, á skip Einars erkibiskups, ok af stafninn niðri í kinn-vangunum; ok fauk allt senn á sjóinn, stafninn, ok skildirnir þeir sem við vóru; en veðr-vitana festi í seglinu þeirra Þóris, ok sigldu þeir í brott með þá. Erkibiskup lét róa til á báti at taka stafninn ok skjǫlduna. Síðan lét hann setja stafninn í skipit, ok festa sterkliga, ok skjalda fyrir útan; ok sigldi síðan suðr til Ekreyja, ok fann þar konung.

En þegar konungr vissi, at skip erkibiskups var brotit, þá fannsk þat á, at honum mislíkaði mjǫk; en sumir mæltu svá, at minnr væri brotit en biskups-menn segði. Ok er þetta var sagt erki-biskupi; þá lét hann taka frá stafninn, ok rak hann þar um strandir. Skipuliga var með þeim konungi ok erkibiskupi; en ekki mart um. En til jungherra Magnúss var erkibiskup margr, en fárra annarra.

Þá er Hákon konungr lá í Ekreyjum, hafði hann þar stefnur við ráðu-neyti sitt; ok talaði fyrir þeim, ok birti þann skaða sem hann hafði fengit, ok allir Nóregs-menn, í fráfalli Hákonar konungs unga. Ok eptir þat sagði hann svá: "Þó at almáttigr Guð hefði þenna frá þeim tekit," þá var þó gott efni eptir um konungs-tekjuna, þar sem var jungherra Magnús son hans. Talaði konungr þar um snjallt ørendi, ef mǫnnum sýndisk at taka hann til konungs í stað þess er þá var fallinn frá. En allir menn gerðu hér góðan róm at, ok létusk þat gjarna vilja. Lagði erkibiskup flest til.

Þá svarar konungr: "Herra erkibiskup," sagði hann, "þá er vér áttum at tala um landa-skipti með sonum mínum, vóru þér mjǫk fýsandi, at Hákon konungr einn skyldi bera konungs-nafn eptir minn dag, [en] jungherra Magnús skyldi vera hertogi. Þótti yðr, ok ǫðrum fleirum mǫnnum, undarligt er ek vilda eigi opinberliga gera þá skipan þeirra í milli; [en] mér þótti vant at misjafna nafn með þeim jafn-bornum sonum mínum. Skaut ek þá, sem jafnan, mínu máli til Guðs, at hann skyldi skipta með þeim. En nú er svá til borit, at sá er frá kallaðr er þá vildu upp hefja allir, en hinn lifir eptir, er þér vildut, ok enn fleiri aðrir ráðgjafar várir, minni sœmðar unna en hann var til kominn."

Erkibiskup svarar: "Játa ek því, herra," sagði hann, "at ek fýsta þess, at einn væri konungr yfir [Noregi] í senn; unna ek þess øngum manni betr at njóta en Hákoni konungi, þvíat hann var ellri þeirra brœðra; hafða ek honum konungs-nafn gefit. En með því, at Guð hefir hann frá kallat, þá ann ek øngum konungs-tignar jafnvel sem jungherra Magnúsi."

At þessa gerðu allir menn inn mesta róm. Var þat þá ráðit, at konungr mundi þar hafa almenniligt þing, ok mundi Magnúsi þar gefit konungs-nafn. En þótt hitt veri vandi mestr, at konungr væri tekinn í Þróndheimi á Eyra-þingi, þá þótti ǫllum varligra, at landit væri eigi konungslaust meðan Hákon konungr væri brott ór ríkinu.

Jóns-vǫku-dag átti Hákon konungr almenniligt þing í Ekreyjum. Þar var til konungs tekinn jungherra Magnús; honum gaf konungs-nafn Einarr erkibiskup. Eptir þat sór hann lǫg ok réttindi ǫllu lands-fólki at lignum Domini. Síðan [sór] Knútr jarl Magnúsi konungi, ok þar eptir lendir menn, ok stallarar, ok skutil-sveinar; ok eptir þat tólf bœndr ór hverju fylki.

Messu-daginn hafði Hákon konungr Magnús konung í boði sínu, ok alla biskupa. Erkibiskup hafði mikit mein í hendi, ok var hann fyrir því eigi þar. Þar vóru allir lendir menn ok hirðstjórar. En um daginn eptir veitti Magnús konungr stórligar gjafir, fyrst Hákoni konungi fǫður sínum. Erkibiskupi gaf hann langskip meir en tvítøgt at rúma-tali, inn bezta grip, ok enn fleiri gjafir. Hann gaf ǫllum inum beztum mǫnnum sœmiligar gjafir, þeim sem í boði hans vóru. Varð hann af því þegar stórliga vinsæll. Tók Magnús konungr þá mikla sveit, ok flesta þá er þjónat hǫfðu Hákoni konungi, bróður hans. Hann skyldi vera eptir til land-gæzlu.

Þá er þessir hlutir vóru skipaðir, lagði Hákon konungr herinum brott ór Ekreyjum. Magnús konungr fór norðr í Víkina, ok sat í Túnsbergi um sumarit.

Hákon konungr hafði til Danmerkr þrjú hundruð ok fimtán skip. Þessi floti var all-glæsiligr. Sem Sturla kvað:

Hákon konungr hélt herinum suðr til Eyrar-sunds ok til Kaupmanna-hafnar, ok lá þar í Refshala-djúpi. Mikit fannsk Dǫnum um herinn, þótti vera bæði mikill ok vel búinn. Sǫgðu, sem satt var, at engi mundi þvílíkan útlenzkan her hafa fyrr séð kominn í Danmǫrk. Sem Sturla kvað:

Hákon konungr kom til Kaupmanna-hafnar Týrsdag; en Frjádaginn eptir kom Dana-konungr í staðinn, ok hafði mikinn her, ok marga ágæta herra af Danmǫrk. Þar var Jacob erkibiskup af Lund, ok aðrir ljóðbiskupar. Þar var Jarmar af Ræ af Vindlandi.

Ok er menn fóru um sættir at leita, þá var langt milli máls konunga. Vóru þá margir Norðmenn fýsandi Hákon konung at herja í ríki Dana-konungs. En konungr hafði gefit sex nátta frið til þess at hann mundi eigi herja. Sem kvað Gizurr Þorvaldsson er þá var með konunginum:

Einarr erkibiskup gékk [mest] eptir sætta umleitan, ok margir aðrir með honum. En þetta var, sem jafnan hefir verit fyrr með Norðmǫnnum ok Dǫnum, at hvárum þótti sinn skaði meiri þegar sem í nǫkkura reiknan fór, hvat hvárir hǫfðu látit. Leitaði erkibiskup þá eptir með konungs-ráði, at hvárr konungr dœmði sinn skaða ok sinna manna. Ok er þat kom saman, stóð þat í, at Christóforus vildi fyrri dœma. Ok er þat var flutt Hákoni konungi, hugðisk honum svá at, sem var, at sá réði ǫllu málinu er síðarr dœmði; ok því játaði hann því.

En áðr þessi sætt var samin, hafði Hákon konungr skipat ǫllu sínu liði, hvar hverir skyldu upp ganga ok herja, ef eigi tœkisk sættin. Danir vóru mjǫk fúsir til sættanna, því at þeim sýndisk mikill afli Hákonar konungs ok torsóttligt lið. Sem Sturla kvað: —

Þá er Christoforus konungr hugsaði þetta með sínum ráðgjǫfum, þótti honum stórr vandi í at skipa nǫkkura sætt við Norðmenn. Tók hann þá vitrligt ráð, með vina sinna ráði, ok gaf upp Hákoni konungi alla þá hluti sem Norðmenn hǫfðu af gǫrt við Dani. Ok með þessu fundusk konungarnir sjálfir. Ok er Hákon konungr heyrði þenna órskurð, þá gerði hann hvergi óframarr af sinni hendi, ok gaf upp Dǫnum allan ófrið ok mótgang þann er Danir hǫfðu gǫrt Norðmǫnnum. Til þessarra mála lǫgðu allir vel þeir sem við vóru; ok urðu allir fegnir sáttinni, nema Jacob erkibiskup, ok herra Jarmar af Vindlandi.

Eptir sættina drakk Hákon konungr með Christoforo konungi í hans landtjaldi. Síðan gékk Dana-konungr á skip Hákonar konungs, ok drakk með honum. Meðr þessi sætt bundu þeir fullkomliga vináttu sína, svá at Dana-konungr skyldi vera Nóregs-konungi í sonarstað, en Hákon konungr honum í fǫður-stað; skyldi ok hvárr ǫðrum veita með sínum styrk þann tíma sem annarr þœttisk þurfa liðveizlu. Ok eptir þetta gaf hvárr ǫðrum góðar gjafir. Þá bauð Hákon konungr Christoforo hvárt hann vildi þiggja af honum skipit Máriu-súðina, eða þrjú ǫnnur þau sem hann kjøri ór herinum. En Christoforus konungr játaði gjǫfinni; en vildi síðarr kjósa, þá er hann sendi orð til Hákonar konungs, hvár hann vildi heldr skipin eiga. Eptir þetta fóru allir hlutir sem blíðast með þeim, ok skildusk með inum mesta kærleik.

Hákon konungr fór eptir sættina norðr í Noreg í ríki sitt; ok urðu allir fegnir hans heim-kvámu. Sem Sturla segir: —

Hákon konungr hélt fyrst til Túnsbergs ok fann [þar] Magnús konung ok frú Margrétu drótning. Eptir þat fóru þeir báðir norðr til Bjǫrgynjar. Þá veitti Hákon konungr Magnúsi konungi Rygja-fylki. Hann gerði ok þat bert fyrir mǫnnum, at þeir báðir konungarnir skyldu til Þróndheims [norðr] ok sitja þar um vetrinn. Bjoggu þeir ferð sína norðr til Þróndheims. Var drótning á skipi með konungum ok frú Rikiza.

Nú er at segja frá ferð frú Kristínar ok hennar fǫru-neyti. Var þar frá horfit er þau kómu til Englands. En þaðan fóru þau suðr um sjó í Nordmandí. Ok er þau kómu þar, vildi Ívarr Englason fara it vestra skipleiði; en sira Ferant, ok Þorlaugr bósi, ok þeir sem ørendi hǫfðu til konungs af Franz, vildu þeir fyrst finna hann. Sneru þau þá ferðinni á land upp, ok keyptu meirr en sjau tigi hesta um fram þá sem áðr hǫfðu þau.

Þeir Þorlaugr bósi ok [sira] Ferant fóru á fund Frakka-konungs; ok tók hann vel ørendum Nóregs-konungs. Ok er hann vissi um ferð jungfrúnnar, þá lagði hann þat ráð til, at þau skyldu eigi fara it vestra um Gaskonia; bað þau fara um sitt ríki; ok þar með fékk hann þeim mann með bréfi sínu ok innsigli til alls forbeina þess sem þau þurftu. Ok fór sá með þeim allt út til þess staðar er Narbon heitir, ok liggr við Jórsala-haf. En þegar sem herra sá, er í staðnum var, vissi kvámu jungfrú, lét hann fara á sinn kost þann dag alla hennar menn.

Þaðan fóru þau í Kataloniam, — þat er í ríki konungsins af Aragun, — ok var all-vel við þeim tekit. Þaðan fóru þau um stór fjǫll ok harðar gǫtur fram með Jórsala-hafi. Jungfrú hafðisk vel við í ferðinni, ok var æ því betr sem þau fóru lengra fram.

Þau fóru til þess staðar er Gerun heitir. Ok þegar sem jarl, sá er í staðnum var, frétti til jungfrú, reið hann móti henni af staðnum, ok einn biskup með honum, vel tvær mílur með þrjú hundruð manna. Ok er hon kom til staðarins, þá tók [jarl] í beils hennar, ok leiddi hana í staðinn, ok biskup á aðra hǫnd, til þess sem hon kom þar sem henni var herbergi tekit. Með svá miklum sœmðum var henni fagnat þar sem þau kómu. Þá er jungfrú reið til Barzalon, reið út konungrinn af Aragon í móti henni með þrimr biskupum, ok ótalligum her, meir en þrjár mílur, ok fagnaði henni allsæmiliga, ok tók sjálfr í beisl hennar, ok leiddi hest hennar í staðinn undir henni; ok hélt henni kost tvá daga ok hennar mǫnnum sœmiliga, en síðan um allt ríki sitt. Hvar sem þau kómu til staða, þá riðu í móti þeim, jungfrúnni ok hennar fǫru-neyti, riddarar ok barónar, eptir því sem konungrinn af Aragun hafði ráð fyrir gǫrt.

Jungfrú kom tveim náttum fyrir Jól í Kastel til þess staðar er Sarri heitir; ok riðu þar út í mót henni, Lofuis bróðir konungsins af Kastel, ok biskupinn af Afstorga; ok var þeim vel fagnat.

Þau kómu Jólakveldit til Burgs, ok var þar vel við þeim tekit; ok herbergjaði þau at munka-klaustri því sem konungs-systir var í, frú Bæringer, ok heyrðu þar messu í staðnum inn þriðja dag Jóla, ok ofraði jungfrúin einu miklu borðkeri, en ǫðru hafði hon ofrat áðr í Rothemadun. Ok af slíkum hlutum, ok ǫðrum þvílíkum, fékk hon svá mikla frægð í þessari ferð, at engi vissi dœmi til, at né ein jungfrú útlend mundi jafnmikla sœmð fá. Ok svá hugsa menn eptir, at eigi hafi sú ferð verit farin af Noregi, er jafn-virðuliga hafi tekin verit, sem þessi, af útlendum hǫfðingjum, síðan er Sigurðr konungr Jórsala-fari fór.

Inn fjórða dag Jóla riðu þau ór staðnum Burgs með ráði konungsins af Kastel, þvíat hann vildi at jungfrúin kœmi til hans enn átta dag Jóla. En sama dag at kveldi sendi frú Beringer, konungs-systir, henni sjau kvensǫðla ok alla vel búna, ok þann með baldrkinn er sjálf hon skyldi hafa. Ok þann sama dag reið konungrinn af Kastel ór Valins í móti jungfrú með mikinn her, ok fagnar henni, sem hann mundi sinni einga-dóttur; ok tók sjálfr í beisl hennar, ok leiddi hana í staðinn virðuliga.

Hinn tíunda dag reið konungr með henni til Valledelit; ok kom þá ríðandi í mót þeim son konungsins með ótalligum her ríðara ok baróna, erkibiskupa ok ljóðbiskupa ok sendi-manna bæði heiðinna ok kristinna. Lét konungrinn fá jungfrú herbergi þar í staðnum, ok virða hana um alla hluti svá mikils, at engi útlendr maðr hafði þar komit, hvárki karl né kona, sá er þar væri jafn-vel fagnat um alla hluti. Ok hvert sinn er konungr vildi finna hana, eða drótning, þá leiddu þau hana bæði til sætis.

Eptir þetta sendi konungr af Aragun bréf til konungs af Spania, mágs síns, ok til drótningar, dóttur sinnar; ok beiddisk þess, at konungrinn skyldi gipta honum jungfrúna. Konungr bar þetta fyrir jungfrú ok Norðmenn, ok lét henni kost á þessu giptingar-orði; ok sagði at hann var [góðr] drengr ok mikill hǫfðingi. En með því at Norðmenn vissu, at konungrinn var á efra aldri, þá fundu þeir þat til um gjaforðit. Var þess ok ekki meirr leitat en svá.

Ok hér eptir talði konungr upp brœðr sína alla, ok sagði hversu hverjum var háttat. Sagði hann at Friðrekr var ellztr þeirra brœðra; lét hann vera vaskan mann, ok góðan riddara, ok réttara góðan í sínu landi; veiðimaðr góðr; ok því hafði hann skarð í vǫr. En Heinrek bróður sinn kvað hann vera beztan riddara af ǫllum brœðrum; en ekki kvað [hann] um þat þurfa at tala, þvíat hann hófsk í mót honum ok fǫður sínum, ok stríddi á þeirra ríki. En Sci erkibiskup-efni af Tulet sagði hann vera góðan ok vel skapaðan. En Philipus erkibiskups-efni af Sibiliu sagði hann [eigi] vera skapaðan til klerks, heldr at fara með skemtan, haukum ok hundum, ok [kvað] hann vera hinn mesta einvígis-mann at bjǫrnum ok villi-svínum; ok jafnliga glaðr ok kátr ok lítilátr, ok inn bezti félagi; "Hann er ok sterkastr af ǫllum vórum brœðrum, ok góðr riddari." En af vexti hans sagði hann ekki eða fríðleik, þvíat Norðmenn máttu þat jafnliga sjá.

Þat fannsk þeim í, at konungi féllsk þessi bezt í geð af ǫllum brœðrum sínum; ok svá þótti jungfrúnni ok Norðmǫnnum; ok því kaus hon þenna sér til manns með vina sinna ráði. Svá segir Sturla um ferð jungfrú: —

Þat var Ǫsku-Óðinsdag er herra Filipus festi jungfrú með Guðs miskunn, ok ráði konungsins af Kastel, ok sjálfrar hennar vilja. En sú var in fyrsta bœn hennar, at hon bað þess herra Filipus, at hann skyldi láta gera kirkju inum helga Óláfi konungi; ok játar hann þegar með fullkomnum góðvilja. En þar þarf eigi mǫrg orð um at hafa; hvívitna þat sem hon bað þá var sýst. En svá var á kveðit at brúðlaupit skyldi vera Dróttinsdag eptir Páska-viku. Ok er sú stund kom, þá var þat veitt með inni mestu sœmð er vera mátti í því landi.

En Óðinsdag eptir brúðlaupsgerðina kómu í Spania sveinar Hákonar konungs, Þóralli ok Bjarni, ok sǫgðu frá ferðum konungsins. Ok eptir þetta bjoggusk Norðmenn brott. Ok fóru þeir aptr í Noreg: Pétr biskup, ok Andrés, ok Nikulas son Ámunda Haraldssonar. En þeir sneru út í Jórsala-heim, Ívarr Englason, ok Þorlaugr bósi; ok andaðisk Ívarr í þessari ferð.

Þann vetr, eptir er Hákon konungr hafði farit til Danmerkr um sumarit, sat hann í Þróndheimi, sem fyrr var ritat. Þaðan bjósk hann um várit, ok Magnús konungr með honum, á land upp; ok fóru suðr yfir Dofra-fjall. Þá hafði Hákon konungr ráðit fyrir Noregi fjóra tigi vetra ok einn vetr.

Frú Margrét drótning fór it ytra, ok hafði skip þat er Sauðarvǫmbin hét til Bjǫrgynjar. En þar tók hon Máriusúðina; ok hélt henni austr til Víkr. Fann hon Hákon konung í Túnsbergi. Einarr erkibiskup fór eigi norðan, þvíat þeir [konungr] hǫfðu skilizk með nǫkkurri fæð.

Hákon konungr býr ferð sína af Túnsbergi austr til Elfar, ok svá Magnús konungr, til móts við Birgi jarl. Þá hafði Dana-konungr sent orð bæði í Noreg ok Svía-ríki, at Hákon konungr ok Birgir jarl skyldi koma til liðveizlu; því at þá var mikill ófriðr í Danmǫrk af hernaði þeim er Jarmar gerði í Sjólandi. En synir greifans Álfs herjuðu í Jótland, Jón ok þeir brœðr. Ok var af þessum hernaði inn mesti ófriðr í Dana-veldi.